Mecz krykietowy. Jasny pas ziemi topitch, zawodnik po prawej stronie,bowler, właśnie rzucił piłkę w kierunku gracza po lewej stronie,batsmana, którego zadaniem jest odbicie jej, tak aby nie została złapana przez graczy drużyny przeciwnej rozmieszczonych na całym polu gry. Mężczyźni w czarnych spodniach są sędziamiStandardowa piłka do krykieta
Krykiet (ang.cricket) –sport drużynowy, w którym mecze rozgrywane są między dwiema drużynami po jedenastu zawodników. Pochodzi zAnglii, gdzie podobna gra była znana już na przełomieXIII iXIV wieku.
Mecze krykietowe rozgrywane są na trawiastym boisku o kształcie zbliżonym doowalnego, w środku którego znajduje się płaski pas (ang.pitch – dosłownie: „murawa”) długości 20,12 m. Na końcach pasa ustawione są bramki (ang.wicket) – trzy wbite w ziemię drewniane słupki (ang.stump – dosłownie: „pniak”, „kijek”). Gracz jednej z drużyn rzuca twardą piłkę zkorka obłożonego skórą, o obwodzie 224–229 mm, w kierunku przeciwległej bramki, tak aby w nią trafić, a gracz drugiej drużyny (ang.batsman) broni jej przed uderzeniem za pomocą drewnianego kija.
Jeszcze jeden gracz z kijem (ang.non-striker) stoi w pobliżu gracza rzucającego (ang.bowler). Pozostali gracze z drużynybowlera zajmują pozycje w owalu jako gracze z pola (ang.fielder). Celem gry jest zdobywanierunów, krykietowego odpowiednika punktów, przezbatsmana inon-strikera.
Gra popularna jest w wielu innych krajach na świecie – w tym prawie we wszystkich należących doBrytyjskiej Wspólnoty Narodów, a także w krajach azjatyckich, i niektórych krajach europejskich. Kraje, których drużyny mają tzw.Test status – mogą rozgrywać między sobą mecze krykieta w najwyższej klasie rozgrywkowej – to:
Mecze krykietowe rozgrywa się w kilku odmianach. Najpopularniejsze z nich to:
mecze wielodniowe - tradycyjna, najdłuższa forma gry, w której mecz trwa od 3 do 5 dni (ok. 6 godzin dziennie), a każda z drużyn ma do dyspozycji dwainningsy, bez maksymalnej liczbyoverów. Dzieli się je na:
testy - towarzyskie mecze trwające 5 dni i rozgrywane najczęściej seriami pomiędzy krajami posiadającymi pełne członkostwo Międzynarodowej Rady Krykieta (10 krajów)
mecze pierwszoklasowe - trwające najczęściej cztery dni oficjalne (najczęściej ligowe) bądź towarzyskie mecze rozgrywane pomiędzy krajami, klubami, stanami, hrabstwami lub innymi drużynami uznane przez Międzynarodową Radę Krykieta za pierwszoklasowe (np. mecze w ramachSheffield Shield lubCounty Championship)
mecze towarzyskie i juniorskie - mecze trwające 3 dni, w zależności od rangi i kategorii wiekowej grających drużyn.
mecze jednodniowe – trwają około 7,5 godziny, a każda z drużyn ma do dyspozycji tylko jeden innings o ograniczonej liczbie overów, najczęściej do 50. W rozgrywkach krajowych, obok meczów 50-overowych, spotyka się też mecze 40-overowe. W przeszłości istniały również mecze 60- i 55-overowe. Mecze międzynarodowe w tej formule nazywa się ODI (One-Day International), a od 1975 roku jest w niej rozgrywany Puchar Świata.
Twenty20 (pl. Dwadzieścia20) – najkrótsza i najnowsza odmiana krykieta (czas trwania ok. 3,5 godziny), w której każda z drużyn ma do dyspozycji jeden 20-overowy innings. Od 2007 roku istnieje Puchar Świata w tej kategorii.
Najstarszy zachowany do dziś kij krykietowy z roku 1729William „W. G.” Grace – legenda angielskiego krykietaDonald Bradman, najlepszy odbijający w historii krykieta
Ślady istnienia prostej wersji krykieta pochodzą zXIII wieku, ale gra mogła powstać jeszcze wcześniej. Najprawdopodobniej stworzyły ją dzieci w społecznościachchłopskich i trudniących sięmetalurgią, zamieszkujących rejon zwanyThe Weald – pomiędzyKentem iSusseksem. Istnieją pisane źródła potwierdzające, iż w gręcreag grał w roku1300 w Newenden samksiążę Edward, syn królaAngliiEdwarda I.
W1598 w sprawie sądowej o ustalenie prawa własności do ziemi pojawiło się odniesienie do sportu zwanegokreckett – koroner nazwiskiem John Derrick zeznał, iż kilkadziesiąt lat wcześniej na obszarze, którego dotyczyła sprawa (były to terenyRoyal Grammar School w Guildford), grał z kolegami w sport o tej właśnie nazwie.Oxford English Dictionary podaje, iż był to pierwszy zarejestrowany przypadek wystąpienia nazwy krykieta w języku angielskim.
Istnieje wiele słów podawanych jakoetymologiczne źródło nazwycricket. Jedną z teorii jest wywodzenie się jej od jednej z nazwkija krykietowego:starofrancuskiegocriquet (rodzajmaczugi),flamandzkiegokrick(e) („kijek”) lubstaroangielskiegocrycc („kostur”, „laska”; ta teoria oznaczałaby wywodzenie się nazwycricket z północnej Anglii, gdyż w pozostałych rejonachcc byłospółgłoską podniebienną – stąd mogło się ze słowacrycc wykształcićcrutch, „kostur”).
Jeszcze przedangielską wojną domową sport ten stał się rozrywką ludzi dorosłych, którzy grali przeciw sobie w drużynach reprezentujących poszczególneparafie. Po niej z kolei nowypurytański rząd zwalczał „nielegalne zgromadzenia”, jak nazywano zbieranie się w celu uprawiania sportów, zwłaszcza tych głośniejszych, takich jakpiłka nożna. Kładziono także większy nacisk na przestrzeganieszabatu, a jako że był to jedyny czas wolny, jakim dysponowały klasy niższe, popularność krykieta okresowo spadła praktycznie wszędzie, poza niektórymi szkołami płatnymi.
PoRestauracji w1660 krykiet znów się rozwijał i pod koniec stulecia osiągnął kształty zorganizowanej, wręcz profesjonalnej rozgrywki, w którą stawką były pieniądze. Wiadomo, żewielki mecz krykietowy o wysoką stawkę (50gwinei od drużyny) z jedenastką zawodników w każdej ekipie rozegrano w Sussex w1697; ten właśnie mecz stał się pierwszym, o którym wspomniały angielskie gazety, co stało się w dużej mierze dzięki wprowadzeniu rok wcześniejwolności prasy.
WXVIII wieku krykiet przestał być jedynie „wiejską rozrywką” i urósł do rangi narodowego sportu Anglików – w dużej mierze dziękizakładom na pieniądze i zestawianiu przez bogatych własnych „jedenastek” – tak właśnie powstały słynne kluby zeSlindon (założyciel:Charles Lennox, 2. książę Richmond) iHambledon. WLondynie z kolei, gdzie sport ten zyskał wielką popularność już na początku stulecia – już w1707 roku na mecze krykieta naArtillery Ground w Finsbury przychodziły tłumy – w1787 założonoMarylebone Cricket Club, który przez długie lata miał prawo samodzielnego ustalania zasad krykieta. Angielski Stadion Narodowy toLord's Cricket Ground w Londynie.
WXIX wieku, mimo że na kilka lat krykietowi przeszkodził wybuchwojen napoleońskich, rozwój trwał: nastąpiły zmiany w technice gry –underarm bowling, posyłanie piłki przezbowlera w kierunkubatsmana, tak aby toczyła się po ziemi, zostało zastąpione najpierw przezroundarm, a następnie (w1864)overarm bowling, w których piłka jest rzucana, a nie toczona, przez co trudniej ją odbić. Zmiany te uznano za bardzo kontrowersyjne i spotkały się one ze zdecydowanym sprzeciwem wielu konserwatywnych ludzi krykieta, ale ostatecznie zostały zaakceptowane przez klub z Marylebone.
XIX wiek to również początki meczów międzynarodowych. Pierwsze takie spotkanie miało miejsce w1844 roku wElysian Fields wNew Jersey, a zmierzyły się ze sobą reprezentacjeUSA iKanady. W1859 drużyna angielska wybrała się na pierwsze w historii zamorskie tournée doAmeryki Północnej, a osiemnaście lat później, w1877, odbył się pierwszy w historiiTest match – wMelbourneAnglia zmierzyła się zAustralią.
Trzynaście lat wcześniej, w1863 roku, karierę rozpoczął piętnastoletni wówczasW. G. Grace. Przez 44 lata gry zrewolucjonizował ten sport – nie tylko praktycznie w pojedynkę przyczyniając się do jeszcze większej popularyzacji krykieta, ale też samodzielnie opracowując większość do dziś stosowanych technik odbijania piłki.
Ostatnie dwie dekady przed wybuchemI wojny światowej nazwane zostały „Złotą Erą Krykieta” pod wpływem tęsknoty za tym, co zabrał tej dyscyplinie ogólnoświatowy konflikt. Z kolei okres międzywojenny to czas dominacji jednego gracza,australijskiegobatsmanaDonalda Bradmana. To właśnie jako broń przeciw jego wielkim umiejętnościomAnglicy opracowali kontrowersyjną taktykę zwanąbodyline, polegającą na celowaniu piłką w odbijającego.
W roku1961 rozpoczął się największy kryzys w historii krykieta, skutekpołudniowoafrykańskiejpolitykisegregacji rasowej –apartheidu. Gdy RPA została zmuszona do wystąpienia zCommonwealthu, jej federacja krykieta musiała – na mocy ówczesnych przepisów – opuścić International Cricket Conference (ICC). Siedem lat później kryzys pogłębił się, gdy południowoafrykańskie władze odwołały tournée angielskiej reprezentacji do RPA ze względu na obecność w składzie Anglików czarnoskóregoBasila D'Oliveiry. W1970 członkowie ICC zawiesili do odwołania występy bardzo silnej wówczasreprezentacji RPA w międzynarodowych rozgrywkach. Południowi Afrykańczycy organizowali więc „buntownicze tournée” (ang.rebel tours) – płacili krykiecistom z innych państw, by ci formowali „jednorazowe” drużyny i grali mecze przeciw RPA. Mimo że ICC zadecydowała, by gracze, którzy przyjmą taką ofertę, również byli zawieszani, wielu, zwłaszcza starszych i kończących kariery, dawało się skusić, gdyż krykiet nie był wówczas sportem, w którym gracze zarabiali znaczne sumy pieniędzy. Sytuacja ta trwała aż do1991 roku, kiedy do władzy doszedłNelson Mandela, a apartheid został zniesiony.
Nowa era w historii krykieta zaczęła się w1963 roku, kiedy angielskie hrabstwa zmodyfikowały zasady, umożliwiając rozgrywanie nowego typu meczów – meczów o odgórnie ustalonej liczbieoverów. Osiem lat później na podstawie tego przepisu powstałymecze jednodniowe –One-day International (ODI).International Cricket Council szybko zaakceptowała tę formę gry i w1975 zorganizowała pierwszemistrzostwa świata w krykiecie w meczach jednodniowych. Od tego momentu ODI stopniowo zdobywały coraz większą popularność kosztem meczów wielodniowych.
Na początkuXXI wieku dłuższa odmiana krykieta zaczęła co prawda odzyskiwać popularność, ale w tym samym okresie pojawiła się kolejna odmiana z ograniczoną liczbąoverów –Twenty20.
Najstarsza wzmianka o żeńskim krykiecie pojawiła się wThe Reading Mercury26 lipca1745 roku i dotyczyła meczu drużyn z miejscowościBramley iHambledon nieopodalGuildford. Spotkanie zakończyło się zwycięstwem pań z Hambledon, a autor tekstu wMercurym chwalił zawodniczki obu drużyn za umiejętności nieodstające od męskich.
piłka wykonana zkorka pokrytego białą lub czerwonąskórą, mająca obwód około 23 cm
kij zdrewnawierzbowego z długą rękojeścią i płaską powierzchnią do odbijania, o maksymalnej długości 96,5 cm oraz szerokości do 10,8 cm.
Ubiór zawodników to koszulka polo, długiespodnie,buty z kolcami (dla uzyskania lepszej przyczepności), nakrycie głowy chroniąceoczy przed słońcem, a w razie potrzeby takżewełnianysweter.Batsmani iwicket-keeperzy, którzy narażeni są na częste uderzenia szybko lecących piłek, zakładają także ochraniacze na nogi orazpodbrzusze,kaski i rękawice. Na wyposażenie pola gry składają się:
Przebiegiem gry rządzą 42 zasady opracowane przezMarylebone Cricket Club w porozumieniu z innymi państwami, w których gra się w krykieta. Poza różnicami istniejącymi pomiędzy poszczególnymi odmianami krykieta dopuszczalne jest jednak również zmienianie zasad w poszczególnych meczach za zgodą obu drużyn. Można też stosować dodatkowe zasady, w zależności od okoliczności, w których rozgrywany jest mecz.
Krykiet powszechnie uważany jest za „grę dżentelmenów”, charakteryzującą się wysokimi standardami etycznymi. Nie należą do rzadkości sytuacje, w których decyzja sędziego zostaje zakwestionowana przez któregoś z kapitanów jako krzywdząca i zmieniona na korzyść rywala. Zachowanie kapitanów i innych graczy określa Preambuła Przepisów Krykieta. W przypadku niestosownego zachowania któregoś z graczy, za zwrócenie mu uwagi odpowiada kapitan drużyny, który jest absolutnym liderem zespołu na boisku i poza nim.
Drużyna składa się z jedenastu graczy, z których część wyspecjalizowana jest jako rzucający (ang.bowler; sam rzut nosi po angielsku nazwędelivery), a część jako odbijający (ang.batsman). Wyrównana drużyna ma zazwyczaj pięciu lub sześciu specjalistów od odbijania i czterech lub pięciu od rzucania, a także jednego gracza wyspecjalizowanego w grze na kluczowej pozycji łapiącego (ang.wicket-keeper, co można przetłumaczyć jako „bramkarz”).
Zawodnicy osiągający znakomite wyniki zarówno jako rzucający jak i jako odbijający, tacy jakAustralijczykAdam Gilchrist (łączy rolewicket-keepera ibatsmana) czy AnglikAndrew Flintoff (batsman ibowler) znani są jako wszechstronni (ang.all-rounder) i są wysoce cenieni.
Rolą każdego gracza z pola (ang.fielder) jest uniemożliwieniebatsmanom drużyny przeciwnej zdobywaniarunów, a by tego dokonać przede wszystkim muszą złapać piłkę. Kluczową rolę odgrywa wśród nichwicket-keeper, zawodnik ustawiony zawicketem, który ma za zadanie łapać piłki, które minąbatsmana, nie wchodząc w kontakt z jego kijem.
Od właściwych decyzji podejmowanych przez kapitana odnośnie do strategii drużyny zależy jej zwycięstwo. To właśnie on podejmuje decyzje w kwestii ustalania pozycji graczy w polu czybowlerów. On także wybiera stronę monety przy przedmeczowym rzucie monetą, decydującym, która drużyna będzie odbijała jako pierwsza; decyzja ta, podejmowana na podstawie aktualnych i przewidywanych warunków pogodowych, stanupitchu oraz umiejętności własnych i przeciwnych zawodników, może mieć znaczący wpływ na przebieg i wynik meczu.
Oznacza to również, iż to właśnie kapitan narażony jest na najostrzejszą krytykę w razie przegranej, co sprawia, że musi być człowiekiem o dużej odporności psychicznej, ale też jest zazwyczaj najbardziej chwalony, gdy jego ekipa wygra.
Jeżelibatsman jest w stanie odbijać, ale kontuzja nie pozwala mu biegać, sędziowie oraz kapitan drużyny przeciwnej mogą wyrazić zgodę, by odbijającemu pomagał biegacz (ang.runner) – jeśli to możliwe, powinien tę funkcję pełnić zawodnik, który już odbijał. Jedyną rolą biegacza jest bieganie międzywicketami w zastępstwie kontuzjowanego kolegi. Musi wówczas mieć na sobie dokładnie takie samo ubranie i sprzęt jak unieruchomiony odbijający. Zajmuje miejsce po lewej stronie praworęcznego odbijającego (lub po prawej leworęcznego) i w odległości około 20 metrów od niego. Od 2011 roku zabronione jest korzystanie z biegacza w meczach międzynarodowych.
Jeżelibatsman odniesie kontuzję, która uniemożliwia mu odbijanie, ma prawo zejść z boiska i powrócić na nie, gdy jego stan się poprawi (jednak tylko podczas przerwy spowodowanej wyautowaniem któregoś z graczy jego drużyny). W przypadku zejścia niedysponowanegobatsmana, gra jest kontynuowana, a na boisko wchodzi kolejny batsman. Jeśli batsman nie powróci już do gry, przy jego nazwisku odnotowuje sięRetired - not out (pl. zszedł, niewyautowany). Jeżelibatsman zejdzie z boiska z powodów innych niż kontuzja (np. zmęczenie), ma prawo powrócić do gry, ale tylko za zgodą kapitana przeciwnej drużyny. Jeśli nie powróci na boisko lub kapitan nie wyrazi zgody, przy nazwiskubatsmana zaznacza sięRetired - out (zszedł, wyautowany).
Ponadto, we wszystkich formach krykieta, jeśli gracz odniesie kontuzję lub rozchoruje się w trakcie meczu, jego miejsce może zająć gracz rezerwowy. Zawodnikowi temu nie wolno jednak rzucać, odbijać, być kapitanem czywicket-keeperem, a gdy tylko gracz z podstawowego składu znów będzie gotów do gry, wraca na boisko, a rezerwowy z niego schodzi.
Przez dziewięć miesięcy – od lipca2005 do marca2006 – ICC testowała pomysł „superrezerwowego” (ang.Super Sub) w meczach jednodniowych. Byłby to gracz, który na stałe (do końca meczu) zastępowałby kolegę z drużyny i mógłby zajmować wszystkie pozycje na boisku. Pomysł porzucono.
Mecz składający się z dwóchinningsów i niemający odgórnie ograniczonej liczbyoverów rozgrywany jest na przestrzeni trzech do pięciu dni z około sześcioma godzinami gry każdego dnia. W trakcie gry są ogłaszane oficjalne przerwy na obiad i herbatę, a w razie potrzeby także krótsze przerwy, w trakcie których zawodnicy mogą się napić.
Mecze rozgrywane są jedynie przybezdeszczowej pogodzie, a w przypadku meczów profesjonalnych, gdy piłka może lecieć z prędkością ponad 140 km/h, gra się tylko w dzień, aby było wystarczająco dużo światła, bybatsman mógł zobaczyć piłkę. Dlatego też mecze przerywane są w czasie opadów (z wyjątkiem mżawki) oraz silnego zachmurzenia. Niektóre mecze jednodniowe rozgrywane są przy sztucznym oświetleniu, ale – poza kilkoma eksperymentami wAustralii – nie próbowano tego w przypadku dłuższych gier.
Mecz podzielony jest na dwie części (ang.innings; uwaga: słowo to występuje w tej samej formie w liczbie pojedynczej i mnogiej). Poprzez rzutmonetą decydowane jest, która drużyna zacznie mecz jako rzucająca, a która jako odbijająca – wyboru dokonuje ten kapitan, który wybierze właściwą stronę monety. W drugiminningsie następuje zamiana ról.
dziesięciu z jedenastubatsmanów zostanie wyeliminowanych;
drużyna odbijająca ma tylko jednego zawodnika zdolnego do gry (pozostali, choć niewyeliminowani, są kontuzjowani, chorzy lub w inny sposób niezdolni do gry);
drużyna odbijająca osiągnie rezultat niezbędny do wygrania meczu (gdy jest to ostatniinnings);
zostanie rozegrana zaplanowana liczbaoverów (jedynie w meczu jednodniowym, jest to zazwyczaj 50overów)
kapitan drużynyogłosi, iż jejinnings jest zamknięty (nie dotyczy to meczów jednodniowych z odgórnie ustaloną liczbąoverów).
Innings podzielony jest na części (ang.over), każda składająca się z sześciu legalnych rzutów (ang.delivery). Rzuty niezgodne z przepisami (wide lubno ball) są powtarzane, a do wyniku strony odbijającej dopisuje się jeden bieg jako tzw. „extras”. Po każdymoverze dokonywana jest zmiana stronpitchu, a rzucający zajmuje pozycję w polu, skąd z kolei jeden zawodnik zostaje rzucającym; także sędziowie zajmują pozycje po przeciwnych stronachpitchu.
Celembatsmana jest zaliczenie możliwie największej liczby biegów (ang.run), które są krykietowym odpowiednikiem punktów. Bieg zaliczany jest, jeśli dwóchbatsmanów – ten, który odbijał i stojący po przeciwnej stroniepitchu czylinon-striker – zamieni się miejscami, lub piłka znajdzie się poza granicą pola gry. Celem drużynybowlera jest wyeliminowanie (ang.out) wszystkichbatsmanów rywala w możliwie jak najmniejszej liczbie rzutów, co można uzyskać na wiele sposobów, które opisano niżej.
Gdy odbijający zostanie wyeliminowany, jego miejsce zajmuje następny.Innings kończy się, kiedy wyeliminowany zostanie dziesiątybatsman (w drużynie jest jedenastu zawodników, ale oprócz odbijającego w grze w danej chwili bierze udział jeszcze zawodnik biegający). W tym momencie drużyna jest „cała wyeliminowana” (ang.all out). Po zakończeniuinningsu drużyny zamieniają się rolami.
Zwycięzcą zostaje ta drużyna, która w chwili zakończenia meczu ma na koncie więcejrunów. W różnych wariantach krykieta można spotkać w meczu różną liczbęoverów iinningsów.
Bowler rzuca piłkę w kierunkubatsmana w określony przepisami sposób (ang.bowling action) – oryginalna definicja mówiła, że ręka nie może sięwyprostowywać podczas rzutu. Rzut z wyprostowującą się ręką był (i jest) traktowany jakothrowning, który w krykiecie jest zabroniony. Zginanie podczas rzutu uznano za dozwolone, ale wyprostowanie w trakcie rzutu powodowało ogłoszenieno ball.
W związku z tym bowlerzy rzucają (bowling) piłkę mając rękę wyprostowaną i obracając dookoła ramienia.
Jednak w 2005 roku definicja została uznana za fizycznie niemożliwą, więc ją zmieniono. Badania biomechaniczne pokazały, że każdy bowler jakoś rozprostowuje rękę w trakcie akcji bowlingowej, gdyż obrót ręki dookoła ramienia powoduje automatyczne rozprostowanie lekko zgiętego łokcia. Uznano więc, że można uznać rozprostowywanie łokcia do 15 stopni. Powyżej tej granicy akcja jest uznawana zano ball.
Kolejne ograniczenie, jakiemu podlega rzucający, dotyczy ustawienia napitchu – przynajmniej część jego przedniej (tzn. bliższej odbijającemu) stopy w czasie tego kroku, podczas którego oddawany jest rzut, znajdować się musi zapopping crease, choć nie musi dotykać w tym momencie ziemi. Złamanie tego przepisu również oznacza ogłoszenieno ball.
Najczęściejbowler rzuca tak, by piłka odbiła się od ziemi w drodze dobatsmana. Musi to jednak zrobić tak, aby nie minęła go poza jego zasięgiem, gdyż wówczas ogłaszany jestwide. Zarównowide jak ino ball oznaczają dodanie do wyniku odbijającej drużyny jednegoruna i konieczność powtórzenia nieprzepisowego rzutu.
Podstawowym zadaniembowlera jest wyeliminowaniebatsmana rywali (ang.out lubdismissal). W dalszej kolejności musi maksymalnie ograniczyć liczbęrunów zdobytych przezbatsmana (liczbarunów naover określana jest jakoeconomy rate).
Wyróżnia się dwa podstawowe typybowlerów: rzucających piłki szybkie (ang.fast bowler) i podkręcone (ang.spin bowler).
Nazwy odbić (dla praworęcznegobatsmana) w zależności od kierunku, w jakim poleci czysto uderzona piłka; możliwe jest jednak posłanie piłki w ten sam sektor boiska na różne sposoby, różnymi odbiciami
Batsman odbija piłkę zbatting crease używająckija. Jeżeli uda mu się czysto trafić płaską powierzchnią, uderzenie takie nosi nazwęshot (ang. „strzał”) lubstroke (ang. „cios”, „uderzenie”), a jeśli krawędzią –edge (ang. „krawędź”) lubsnick (ang. „nacięcie”). Strzały noszą nazwę zależną od kierunku, w jaki posyłają piłkę. W zależności od obranej przez drużynę strategii, można odbijać defensywnie, zbijając piłkę w dół lub ofensywnie, mocno w kierunku pustych sektorów boiska. Nie ma zasady nakazującejbatsmanowi bieg i walkę oruna po odbiciu piłki.
Jeżellibatsmanowi uda się posłać piłkę poza linię graniczną pola gry, automatycznie zdobywaruny – sześć, jeśli piłka w drodze nie dotknie ziemi lub cztery, jeśli dotknie.
Batsmani przystępują do odbijania w kolejności (ang.batting order) wyznaczonej przez kapitana. Z reguły pierwsza para (ang.openers) musi stawić czoła najbardziej agresywnym rzutom oddawanym przez niezmęczonychfast bowlerów dysponujących nową, niezużytą piłką. Zazwyczaj jako ostatni wyznaczani są najsłabsi odbijający, gracze specjalizujący się w grze na innych pozycjach, którym rzadko udaje się zdobyćruny.
Aby zdobyćruna, odbijający musi uderzyć piłkę i pobiec na przeciwległy koniecpitchu, zaś jego nieodbijający partner biegnie w przeciwnym kierunku. Byrun został zaliczony, obaj zawodnicy muszą dotknąć ziemi zapopping crease albo kijem albo częścią ciała. Jeśli piłka zostanie uderzona dostatecznie mocno, zawodnicy mogą zawrócić i przebiec tę samą drogę z powrotem, by zdobyć kolejnego (albo nawet kolejne)runa. Jeżelibatsmani zdobędą nieparzystą liczbę runów, a tym samym zamienią się końcamipitchu, będzie to również oznaczało, że odbijający i nieodbijający zamienią się rolami.
Jeśli gracz z pola (fielder) strąci poprzeczkiwicketu w chwili, gdy żadenbatsman nie jest bezpieczny zapopping crease, odbijający bliższy tegowicketa jest wyeliminowany.
Jeśli piłka przekroczy granicę pola gry, drużyna odbijająca zdobywa czteryruny, a jeśli przed jej przekroczeniem nie dotknie murawy – sześć.
Odbijający może zostać wyeliminowany (ang.dismissed) na dziesięć sposobów. Gdy to się stanie, opuszcza pole gry, a jego miejsce zajmuje następnybatsman. Kiedy wyeliminowany zostanie dziesiąty, a tym samym ostatni, jedenasty, pozostanie bez partnera, następuje zakończenieinningsu.
Wiele trybów eliminowaniabatsmana wymaga, bywicket został „położony” (ang.put down), co oznacza strącenie przynajmniej jednegobaila zestumpów, względnie wyrwaniestumpa z ziemi przez piłkę lub rękę trzymającą piłkę. Z poniżej wymienionych metod eliminowaniabatsmana, pierwsze sześć występuje powszechnie, podczas gdy pozostała czwórka to raczej regulaminowe ciekawostki rzadko znajdujące zastosowanie.
Caught („złapany”) – Kiedyfielder złapie piłkę po odbiciu jej przezbatsmana (kijem lub dłonią trzymającą kij) zanim ta odbije się od murawy. Wyeliminowanie idzie na kontorzucającego i łapiącego.
Bowled („rzucony”) – Kiedy rzucona piłka uderzy wstumpywicketa odbijającego i strąci jeden lub dwabaile, niezależnie od tego, czy po drodze piłka miała kontakt z kijem. Wyeliminowanie idzie na konto rzucającego.
Leg before wicket („noga przed wicketem”) – Kiedy rzucona piłka minie kij i trafi wbatsmana, a sędzia uzna, że gdyby nie to, trafiłaby wwicketa. Wyeliminowanie idzie na konto rzucającego.
Run out („wybiegnięty”) – Kiedyfielder,bowler lubwicket-keeper strąci jeden lub obabaile, uderzając piłką (lub ręka trzymającą piłkę) wstumpy, w czasie gdybatsman biegnie z jednego końcapitchu na drugi. Oficjalnie wyeliminowanie nie idzie na niczyje konto, ale nazwisko zawodnika lub zawodników, którzy tego dokonali, są odnotowywane.
Stumped – Kiedybatsman opuści swoje pole podczas rzutu, ale piłka trafi dowicket-keepera, a ten użyje jej do zbiciabaila, zanim odbijający znów znajdzie się w bezpiecznej strefie. Wyeliminowanie idzie na konto rzucającego iwicket-keepera.
Hit wicket – Kiedybatsman sam strącibaila ciałem lub kijem. Wyeliminowanie idzie na konto rzucającego.
Handled the ball – Kiedybatsman celowo zagra piłkę ręką. Wyeliminowanie nie jest zapisywane nikomu.
Hit the ball twice – Kiedybatsman celowo uderzy piłkę drugi raz, z wyjątkiem sytuacji, kiedy broniwicketa przed uderzeniem. Wyeliminowanie nie jest zapisywane nikomu.
Obstructing the field – Kiedybatsman celowo uniemożliwia zagranie graczowi z pola. Wyeliminowanie nie jest zapisywane nikomu.
Timed out – Kiedy nowybatsman zajmuje swoją pozycję dłużej niż trzy minuty. Ta zasada ma zapobiegać przeciąganiu meczów i wykorzystywaniu limitów czasowych na korzyść danej drużyny. Wyeliminowanie nie jest zapisywane nikomu.
Retired out - Kiedybatsman dozna kontuzji i jest niezdolny do gry nawet z użyciemrunnera, jest wtedyretired hurt i może wrócić później w trakcie inningsa. Jeśli jednak odejdzie uznając, że jest kontuzjowany, a nie zgodzi się na to sędzia albo kapitan drużyny przeciwnej, jest wyeliminowany poprzezretired out. Retired out nie jest liczone w kontekście meczu krykietowego (nie dolicza się do ilości zdobytych wicketów przez drużynę przeciwną), ale odnotowuje się to w statystykach batsmana w kwestiibatting average, czyli średniej zdobywanych punktów.Retired hurt nie zmniejsza tej średniej, podczas gdy retired out zmniejsza.
Nad przebiegiem meczu czuwa dwóch sędziów (angumpire). Jeden z nich,field umpire, stoi za tą bramką, od której następuje rzut, i podejmuje większość rozstrzygnięć. Drugi,square leg umpire, stoi na pozycji zwanejsquare leg, z której ma dobry widok z boku nabatsmana i pomaga w podejmowaniu decyzji odnośnie do tych sytuacji, które widzi lepiej. Od sezonu1992/1993 w niektórych meczach zawodowych obaj sędziowie mogą zwrócić się do trzeciego, pozaboiskowego arbitra (zwanego też sędzią telewizyjnym), który ma możliwość korzystania z powtórek telewizyjnych.
Standardowe boisko do krykieta (sightscreen – ekran ochronny;boundary – granica)
Podczas meczu pracuje także dwóch wynikowych (ang.scorer), zwykle po jednym wyznaczonym przez każdą z drużyn. Ich zadaniem jest odnotowywanie wszystkich zaliczonychrunów ioutów. Robią to w oparciu o sygnały od sędziego, z którym w przerwach meczu (a na bieżąco także ze sobą nawzajem) muszą kontrolować poprawność wyniku. W praktyce wynikowi zajmują się także wszelkimi statystykami związanymi z meczem.
Krykiet jest grą bardzo bogatą w statystyki, gromadzone są one odnośnie do praktycznie każdego aspektu meczu. Najczęściej są to statystyki liczbowe lub wykresy graficzne, pokazujące na przykład, gdzie danybatsman odbił piłkę, zdobywając punkty.
Pole gry ma kształt okrągły lub zbliżony do owalnego i jest pokryte trawą. Nie ma ustalonych wymiarów, ale jego średnica to zazwyczaj 137-150metrów. Na ogół otoczone jest liną graniczną (ang.boundary – „granica”) wzdłuż obrzeża. Centralna część pola – prostokąt o wymiarach 3,05 × 20,12 m z gliny pokrytej krótką trawą – nosi nazwępitch.
To właśnie wpitchu rozgrywa się większość akcji. Na każdym jego końcu wbite są w ziemięwickety, czyli bramki. Jeden koniecpitchu wyznaczany jest jako koniec odbicia (to tam pozycję zajmujebatsman), a drugi jako koniec rzutu (stamtąd rzucabowler). Linia łączącawickety dzieli pole na dwie części; zależnie od tego, jakbatsman trzyma kij, prawa (dla odbijającego praworęcznego) lub lewa (dla leworęcznego) nosi nazwęoff side, a przeciwnaon side lubleg side („strona nogi”).
Linie narysowane lub namalowane napitchu noszą nazwęcrease (ang. „fałda”, „zagięcie”).
Krykiet testowy to forma krykieta zapoczątkowana w roku1877 podczas tournéereprezentacji Anglii doAustralii. Pierwszy mecz testowy rozpoczął się15 marca1877, bez ograniczeń czasowych i z czterema piłkami naover. Zakończył się19 marca zwycięstwem Australijczyków z przewagą 45runów.
Od tamtej chwili rozegrano już ponad 1800 testów, a liczba państw dopuszczonych do tych meczów w2000 roku wzrosła do dziesięciu. Mecz testowy składa się z dwóchinningsów dla każdej drużyny i trwa zazwyczaj pięć dni. Jeżeli nie uda się go dokończyć w wyznaczonym czasie, ogłaszany jest remis.
Mecze testowe Anglii z Australią noszą nazwęThe Ashes – odsatyrycznegonekrologu opublikowanego w1882 wThe Sporting Times po porażce Anglików na stadionieThe Oval, w którym stwierdzono, że angielski krykiet zmarł, a jego ciało zostanie skremowane, zaś prochy zabrane do Australii. Następne tournée, na przełomie 1882 i1883, nazwano w angielskich medich „wyprawą po odzyskaniepopiołów” (ang.ashes). Po zwycięstwie Anglików grupa kobiet zMelbourne wręczyła ich kapitanowi,Ivo Blighowi, małą urnę, mającą zawierać popiół po spaleniubaila użytego podczas drugiego w historii meczu testowego między Anglią a Australią. Wbrew obiegowej opinii, nie jest to jednak ta sama urna, która obecnie stanowi trofeum w The Ashes. Oryginał stanowi własność prywatną i jest bardzo rzadko prezentowany publicznie, nagrodą zaś jest szklana, powiększona kopia.
Innymi cechami charakterystycznymi meczów testowych - poza tym, że trwają kilka dni - są wyłącznie białe stroje noszone przez zawodników obu drużyn oraz piłka, która jest zawsze czerwonego koloru.
Mecze jednodniowe (ang.One-day International lub w skrócie ODI) to powstała pod koniecXX wieku forma międzynarodowych meczów krykietowych z liczbąoverów ograniczoną do 50 na drużynę. W tym formacie rozgrywane sąmistrzostwa świata w krykiecie. ODI nazywane są też „Limited Overs Internationals” (LOI) (ang.: „z ograniczoną liczbą overów”), gdyż są to mecze międzynarodowe z ograniczoną liczbąoverów, a jeśli pogoda przeszkodzi, nie zawsze udaje się je rozegrać w jeden dzień.
Pierwszy mecz jednodniowy rozegrano5 stycznia1971 naMelbourne Cricket Ground; wystąpiły w nim reprezentacjeAustralii iAnglii. Stało się to w sposób dość przypadkowy – kiedy przez trzy dni deszcz uniemożliwiał rozegranie standardowegomeczu testowego między tymi drużynami, sędziowie postanowili, iż zostanie rozegrany mecz jednodniowy, z czterdziestoma ośmiopiłkowymioverami dla każdej drużyny. Australia wygrała mecz pięciomawicketami.
Pod konieclat 70.Kerry Packer powołał konkurencyjną wobec tradycyjnych rozgrywekWorld Series Cricket, w której wprowadzono wiele zasad stosowanych dziś w ODI, między innymi kolorowe uniformy, rozgrywanie meczów w nocy przy świetle reflektorów i z użyciem białej piłki, a także – na potrzeby transmisjitelewizyjnych – licznekamery imikrofony. Pierwszy mecz z użyciem kolorowych strojów rozegrano17 stycznia1979.
Zdjęcie z meczuAnglia –Sri Lanka w formule Twenty20. Mecze Twenty20 są jedynymi, które zazwyczaj rozgrywa się wieczorami, przy sztucznym oświetleniu i używając białej piłki
Jest to najnowsza odmiana krykieta. Pierwszy mecz w formule Twenty20 – wprowadzonej, aby spopularyzowaćkrykiet pierwszoklasowy i przyciągnąć na trybuny więcej kibiców – rozegrano wAnglii w2003 roku. W Twenty20 każda drużyna rozgrywa dwadzieściaoverów, a zasady opracowane są tak, by ożywić grę, uatrakcyjniając ją dla osób, które nie mają cierpliwości do śledzenia na stadionie wolniejszych standardowych meczów jedno- czy kilkudniowych, tzw.test matches; mecz Twenty20 trwa około trzech godzin.
Pierwszy międzynarodowy mecz mężczyzn według reguł Twenty20 rozegrano w2005 (zmierzyły się Australia z Nową Zelandią), kobiety po raz pierwszy zagrały w tej formule już w2004 (Anglia – Nowa Zelandia). ICC ogłosiła, iż w latach2007–2015 będą co dwa lata rozgrywane Mistrzostwa Świata w Krykiecie Twenty20.
Zasadniczo mecz pierwszej klasy to mecz na wysokim szczeblu, mecz międzynarodowy lub wewnątrzpaństwowy, trwający przynajmniej trzy dni i toczony na naturalnej murawie, w którym każda drużyna gra dwainningsy. W związku z tym jednodniowe mecze międzynarodowe, w którym każda z drużyn gra tylko jednegoinningsa, nie są zaliczane do testowych. Przez „wysoki szczebel” rozumie się udział w meczu dwóch drużyn mających status pierwszoklasowy (ang.first-class status). Są to więcmecze testowe oraz mecze drużyn niebędących reprezentacjami narodowymi (względnie jednej takiej drużyny przeciwko reprezentacji), a mającychfirst class status w kraju, z którego się wywodzą, o ile ten jest „pełnym członkiem”ICC. Dlatego też o ile mecze drużyn zKenii – wiodącego „państwa współpracującego” ICC – z drużynami państw mającychfirst-class status są zazwyczaj uznawane za pierwszoklasowe, o tyle mecze wewnątrzpaństwowe w tym kraju już nie.
Historycy tej dyscypliny początek pierwszoklasowego krykieta datują na1660,1772,1801,1815 lub1864.
Dzieci grające w krykieta na prowizorycznej murawie w parku
Modyfikacje zasad krykieta zdarzają się na wszystkich szczeblach. Na szczeblu międzynarodowym zmiany, takie jak wprowadzenie odmiany Twenty20, mają na celu uczynienie gry bardziej atrakcyjną dla widza, ale w meczach rozgrywanych przez niezawodowców celem takich zmian jest często jedynie umożliwienie rozegrania meczu przy ograniczonych środkach techniczno-finansowych – często więc można zobaczyć ludzi grających na przykład przy użyciu piłektenisowych, albo mecze, w którychde facto gra jedna drużyna, która w sposób rotacyjny wyłania ze swojego składu dwójkę odbijających.
W wersji zwanejkwik cricketbowler nie musi czekać, ażbatsman będzie gotów do odbicia, co znacząco zwiększa tempo gry. Dzięki temu jest to odmiana popularna w brytyjskich szkołach, gdzie uprawia się ją na lekcjachwychowania fizycznego. Występuje tam także zasada „Tipsy Run” czyli „Podchmielony bieg”, która stanowi, iż odbijający musi wykonać bieg zawsze, gdy piłka dotknie kija, nawet jeśli sambatsman nie zamierzał jej dotknąć.
Często spotyka się meczekrykieta halowego – pole gry jest tam otoczone siatką, a drużyny liczą tylko ośmiu graczy. WSamoa z kolei istnieje odmiana krykieta zwanakilikiti, w którą gra się przy użyciu kija o kształcie zbliżonym do kijahokejowego.
Zorganizowana międzynarodowa struktura krykieta jest tworem stosunkowo nowym, który wyewoluował samoistnie z tradycyjnych metod organizowania meczów międzynarodowych.
Założona w1909 rokuInternational Cricket Council (ICC; początkowoImperial Cricket Conference, następnieInternational Cricket Conference, pod dzisiejszą nazwą od1989) jest obecnie międzynarodowym organem zarządzającym krykietem. W jej skład wchodzą reprezentanci każdego z dziesięciu państw mających drużyny narodowe otest statusie oraz obieralny zespół przedstawicieli państw nie grających wmeczach testowych.
Kraje, w których gra się w krykieta, podzielone są w ramach ICC na trzy grupy, zależnie od infrastruktury. Najwyższy poziom to państwa grające w meczach testowych, które automatycznie kwalifikują się do mistrzostw świata. Drugi poziom to państwa współpracujące (Associate Members), a trzeci, najniższy – państwa stowarzyszone (Affiliate Members).
Każdy kraj ma własną radę zarządzającą meczami rozgrywanymi na terenie tego państwa. To od niej zależy też skład reprezentacji narodowej i ustalanie terminów meczów.
Ze względu na rozgrywanie od2005 roku meczów międzynarodowych w formuleTwenty20 spodziewać się można kolejnych zmian w sposobie funkcjonowania ICC.
W Polsce istnieje siedem aktywnych drużyn krykietowych:Warsaw Hussars Cricket Club, Warsaw Cricket Club, Warsaw United Cricket Club, Warsaw Kings Cricket Club, Lodz Cricket Club, Krakow Cricket Club oraz Lublin Cricket Club.
W nieoficjalnych rozgrywkach ligowych w sezonie 2014 wzięło udział 5 drużyn: Warsaw Cricket Club (zespół A i B), Warsaw Kings XI, Warsaw United Cricket Team oraz Łódź Cricket Club. Mistrzem został Warsaw Cricket Club, który zdobywał trofeum także w latach 2012 i 2013.
Podejmowane są jednocześnie starania o przyjęcie Polski w poczet członków Międzynarodowej Rady Krykieta (International Cricket Council).
