Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Przejdź do zawartości
Wikipediawolna encyklopedia
Szukaj

Korea Południowa

Na mapach:36°N 128°E/36,000000 128,000000
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Republika Korei
대한민국
大韓民國
Daehan-minguk
GodłoFlaga
GodłoFlaga
Dewiza:홍익인간 (de facto)
trb. Hongik-ingan
(Przynieść korzyść wszystkim ludziom)
Hymn:애국가
trb. Aegukga
(Pieśń miłości do ojczyzny)

Ustrój polityczny

republika prezydencka

Konstytucja

Konstytucja Korei Południowej

Stolica

Seul[1][2][3][a]

Data powstania

15 sierpnia 1945 (niepodległość odJaponii)

Prezydent

Lee Jae-myung

Premier

Kim Min-seok

Powierzchnia

100 210 km²

Populacja (2019[4])
• liczba ludności


52 646 000

• gęstość

505,1 os./km²

Kod ISO 3166

KR

Waluta

won południowokoreański (KRW) = 100czonów (₩)

Telefoniczny nr kierunkowy

+82

Domena internetowa

.kr

Kod samochodowy

ROK

Kod samolotowy

HL

Strefa czasowa

UTC +9

Narody igrupy etniczne

Koreańczycy (95,1%), inni (4,9%)

Język urzędowy

koreański,koreański język migowy[5]

Religia dominująca

chrześcijaństwo (29,3%)

Terytoria autonomiczne

Czedżu

PKB (2023)
 • całkowite 
 • na osobę


1 721,91 mld[6]USD
33 393USD

PKB (PSN) (2023)
 • całkowite 
 • na osobę


2 924,04 mld[6]dolarów międzynar.
56 706[6]dolarów międzynar.

Mapa opisywanego kraju
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Multimedia w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Cytaty w Wikicytatach
Hasło w Wikisłowniku
Informacje w Wikipodróżach

Korea Południowa (kor.한국,hancha 韓國, trb. Hanguk), właściwieRepublika Korei (kor.대한민국, hancha 大韓民國, trb. Daehan-minguk) (wysłuchaj oryginalnej wymowy) – państwo wAzji Wschodniej, w południowej częściPółwyspu Koreańskiego utworzone poII wojnie światowej na terenach zajętych przezUnited States Armed Forces.

Geografia

[edytuj |edytuj kod]
 Osobny artykuł:Geografia Korei Południowej.

Ukształtowanie powierzchni

[edytuj |edytuj kod]

Korea Południowa jest krajem górzysto-wyżynnym. We wschodniej części, wzdłuż wybrzeżaMorza Wschodniego (Morze Japońskie), ciągną sięGóry Wschodniokoreańskie, zbudowane zprekambryjskichskał metamorficznych (główniełupki) igranitów, rozcięte dolinami rzek na kilka pasm górskich:Góry Diamentowe (Sorak-san, 1708 m) na granicy zKoreą Północną orazGyeongsang iSobaek (Cziri-san, 1915 m), rozdzielone niziną rzekiNaktong-gang. W zachodniej częścialuwialna nizina nadMorzem Żółtym z izolowanymi wzniesieniami o wysokości 700–800 m. Wybrzeże Morza Wschodniego (Morze Japońskie) wyrównane,Morza Żółtegoriasowe z licznymi zatokami, półwyspami i przybrzeżnymi wyspami, największaCzedżu (wysokość do 1950 m – wulkanHalla-san, najwyższy szczyt kraju) wCieśninie Koreańskiej.

Klimat

[edytuj |edytuj kod]

Klimat jest monsunowy, w północnej i środkowej części umiarkowany ciepły, w południowej – podzwrotnikowy. Średnia temperatura w styczniu od –4 °C na północy do 2–4 °C na południu, w lipcu odpowiednio od 21 °C do 25–27 °C. Średnia roczna suma opadów od 1000 mm na nizinach do 1500 mm w górach. Pora opadowa czerwiec–wrzesień (ciepły, wilgotnymonsun znadOceanu Spokojnego). Późnym latem do wybrzeży Korei Południowej docierajątajfuny.

Rzeki

[edytuj |edytuj kod]

Gęsta sieć krótkich, górskich rzek, wykorzystanych głównie do nawadniania. Główne rzeki:Naktong-gang (długość 512 km) uchodzi doCieśniny Koreańskiej,Han-gang (długość 488 km) – doMorza Żółtego. Na rzekach występują progi i wodospady.

Flora, ochrona przyrody, gleby

[edytuj |edytuj kod]

Lasy zajmują 66% powierzchni kraju. Na północy lasy zrzucające liście na zimę, zdębami,lipą amurską,klonami isosną, na południu lasy zimozielone z wiecznie zielonymi dębami,kameliami i podszyciem zbambusów. Wysoko w górachtajgajodłowa.

W północnej części kraju przeważają glebybrunatne ipłowe, na południu –żółtoziemy.

Kraj posiada około 20parków narodowych, najwięcej wGórach Wschodniokoreańskich, m.in. znany Park NarodowySorak-san (powierzchnia 373 km²).

Historia

[edytuj |edytuj kod]
 Osobny artykuł:Historia Korei.

Okres przed 1948 rokiem, podział kraju i wojna koreańska

[edytuj |edytuj kod]

Do 1905 roku naPółwyspie Koreańskim istniałoCesarstwo Koreańskie. Wtedy to, po zwycięstwie wwojnie rosyjsko-japońskiej, aneksji terytorium Korei dokonałaJaponia. Po kapitulacji Japonii w 1945 roku Półwysep Koreański został podzielony przezZwiązek Radziecki iStany Zjednoczone na dwie strefy wpływów, oddzielone granicą wzdłuż 38. równoleżnika. Z tego względu kluczową rolę w ustabilizowaniu sytuacji na północ od 38. równoleżnika odegrał właśnie Związek Radziecki.

 Osobny artykuł:operacja Blacklist Forty.

Na południu władzę objął rząd proamerykańskiegoLi Syng Mana. 20 lipca 1948 roku Li został wybrany przez tamtejszeZgromadzenie Narodowe na prezydenta Korei Południowej. Politycy z północnej części kraju odmówili udziału w zorganizowanych przezONZ wyborach z 1948 roku, mających wyłonić władze całej Korei. W 1948 na wyspieCzedżu wybuchłozbrojne powstanie, a sytuacja w kraju stawała się coraz bardziej niestabilna. Li rozpoczął próbę stabilizacji kraju drogą likwidacji opozycji względem jego rządów – do więzień trafiło ponad 30 tys. domniemanych komunistów i około 300 tys. podejrzanych o sympatyzowanie z komunistami lub jakimikolwiek grupami opozycyjnymi[7][8][9].

 Osobny artykuł:wojna koreańska.

Destabilizacja Południa i coraz większa chęć zjednoczenia kraju przezKoreę Północną doprowadziły w 1950 roku do inwazji wojsk północnokoreańskich na tereny Południa. Oddziały Północy szybko pokonały szereg oddziałów Południa i zdobyły Seul. Rząd Południa zwrócił się z pomocą doONZ, które zgodziło się wysłać do Korei oddziały wojskowe (głównieamerykańskie), które wsparły siły południowe w walce z Północą. Interwencja oddziałów ONZ nie przyniosła spodziewanych rezultatów na skutek włączenia się do wojnyChin, które wsparły komunistów koreańskich. Rozejm został podpisany w 1953 roku przez przedstawicieli Korei Północnej, Chin Ludowych oraz ONZ[10]. Nieobecność i brak podpisu przedstawiciela Korei Południowej stanowiły przez długie lata pretekst dla KRLD do odmowy rozpoczęcia rozmów pokojowych z Południem, które dla Koreańczyków z Północy nie było stroną konfliktu[10].

Okres dyktatury wojskowej

[edytuj |edytuj kod]

W 1953 Korea Południowa zawarła ze Stanami Zjednoczonymi układ o wzajemnej obronie, na którego mocy na jej terytorium do dziś stacjonują wojska amerykańskie. Po wycofaniu się wojsk północnokoreańskich z terenów Południa doszło do czystek skierowanych w domniemanych komunistów (według komisji rządu Południa zabitych zostało co najmniej 100 tys. ludzi[11], lecz tamtejsze organizacje cywilne utrzymują, że liczba zabitych mogła wynosić nawet 1,2 mln ofiar[12]). Władza w powojennym kraju w dalszej mierze należała do Li Syng Mana. W 1960 roku doszło do masowych protestów studenckich przeciwko jego rządom, które coraz większej liczbie obywateli kojarzyły się z korupcją i brutalnymi metodami rządów. Protesty zmusiły Li do rezygnacji z urzędu[13].

16 maja 1961 roku armia dokonałazamachu stanu, a na czele nowych władz wojskowych stanął generałPark Chung-hee. W 1963 objął on stanowisko prezydenta i na następnych 16 lat wprowadził ścisłąjuntę wojskową, która limitowała prawa i wolności obywatelskie oraz dławiła ruchy opozycyjne. Rządzona przez juntę Korea Południowa była jednym z najbliższych sojuszników Stanów Zjednoczonych w Azji. Od 1965 wojska południowokoreańskie walczyły po stronie Stanów Zjednoczonych wwojnie wietnamskiej. W 1974 roku wybuchły kolejne protesty antyrządowe, które trwały aż do chwili, gdy 26 października 1979 Park Chung-hee został zastrzelony przez szefa służb specjalnych. Po zamachu nowym prezydentem zostałChoi Kyu-ha, który z czasem rozpoczął liberalizację reżimu – uwolnił więźniów politycznych oraz zapowiedział serię reform instytucjonalnych. Za prezydentury Choia nasiliły się protesty społeczne (zwłaszcza studenckie). W mieścieKwangju w 1980 wybuchło powstanie antyrządowe, które stłumiło wojsko (masakra w Kwangju). W ciągu 9 dniowych walk zginęło od 200 do 2 tys. osób, a ok. 1000 odniosło rany[14]. Niepanujący nad sytuacją prezydent 16 sierpnia 1980 podał się do dymisji.

Skompromitowanego Choia zastąpił szef wywiadu wojskowego generałChun Doo-hwan, który 27 sierpnia 1980 objął urząd prezydenta i sprawował władzę dyktatorską przez 7 lat. W okresie jego rządów doszło do wzmożonego rozwoju gospodarczego. W czerwcu 1987, Chun oznajmił, że sam wyznaczy następnego prezydenta. Decyzja ta wywołała lawinę protestów społecznych w całym kraju. W Seulu studenci toczyli regularne bitwy z policją. W obliczu masowych demonstracji społecznych prezydent zmienił zdanie, godząc się na przeprowadzenie wyborów prezydenckich. Wybory wygrał generałRoh Tae-woo. Nowy prezydent zainicjował proces pojednania narodowego. Udało mu się pozyskać do współpracy jednego z liderów opozycjiKim Young-sama. W 1988 roku weszła w życie demokratyczna konstytucja i odbyły się demokratyczne wybory do parlamentu. Zmianom uległa też polityka zagraniczna Korei Południowej, z którą w 1990 roku stosunki dyplomatyczne nawiązały państwaUkładu Warszawskiego (w tym ZSRR), a dwa lata później ChRL[15].

W 1990 partia rządowa i ugrupowanie Kim Young-sama połączyły się i utworzyły Partię Liberalno-Demokratyczną. Kim Young-sam został kandydatem tej partii i zwyciężył w wyborach prezydenckich 18 grudnia 1992, stając się pierwszym od 30 lat cywilnym prezydentem kraju.

Współcześnie

[edytuj |edytuj kod]

W 1997 roku doszło do poważnego kryzysu gospodarczego. 18 grudnia 1997 w wyborach prezydenckich zwyciężył kandydat Narodowego Kongresu na rzecz Nowej Polityki –Kim Dae-jung. Ogłosił on pomoc materialną dla Korei Północnej i rozpoczął próby pojednania i nawiązania współpracy gospodarczej i politycznej. W 2000 doszło do spotkania północnokoreańskiego przywódcyKim Dzong Ila i prezydenta Kim Dae-junga, które było odebrane jako zapowiedź zjednoczenia w przyszłości obu krajów. Kim Dae-jung za swoje wysiłki w budowę pokoju między oboma krajami otrzymałPokojową Nagrodę Nobla w 2000 roku. Ta tzw.słoneczna polityka była podstawą rządów jego i jego następcy (od 2002)Roh Moo-hyuna, po czym została zarzucona przez kolejnego prezydenta, konserwatystęLee Myung-baka[16]. Obecnie słoneczna polityka poddawana jest krytyce jako osłabiająca antykomunizm młodzieży południowokoreańskiej i podtrzymująca system komunistyczny w Północnej Korei oraz umożliwiająca funkcjonowanie tamtejszych programów zbrojeniowych[17].

12 marca 2004 roku Zgromadzenie Narodowe głosowało zadymisją prezydentaRoh Moo-hyuna w związku z jego powiązaniamikorupcyjnymi. Popierająca prezydenta partia Uri zbojkotowała głosowanie, dzięki czemu pozostał on przy władzy. Decyzja partii Uri miała znaczący wpływ na wynik wyborów parlamentarnych, które odbyły się 14 kwietnia 2004. Wygrała partia Uri zdobywając 152 z 299 miejsc w parlamencie, dzięki czemu pierwszy raz od 18 lat jakakolwiek partia w Korei zdobyła większość w parlamencie.

Władze obu państw bardzo poważnie podchodzą do kwestii zjednoczenia. Szereg rozmów na temat zjednoczenia obu państw koreańskich miał już miejsce, żadna z nich nie przyniosła rozwiązania, głównie ze względu na różnice ideologiczne i polityczne. W świadomości Koreańczyków jednakże nie ginie myśl o kulturowej i narodowej bliskości obu państw, a wiele rodzin podzielonych jest sztuczną granicą. Od czasu formalnego zakończenia wojny koreańskiej w 1953 obie Koree nie podpisały traktatu pokojowego, a więc oficjalnie są jeszcze w stanie wojny. Przeszkodą w ponownym zjednoczeniu może być także strach samych Koreańczyków przed potencjalnymi problemami jakie mogą z tego wyniknąć. Obie Koree rozwijają się niezależnie, toteż ich gospodarki znajdują się na różnym poziomie.

Polityka

[edytuj |edytuj kod]

Ustrój polityczny

[edytuj |edytuj kod]

Korea Południowa jestrepubliką.Konstytucja państwa została uchwalona w 1988 roku.Władza ustawodawcza należy doZgromadzenia Narodowego. Głową państwa jestprezydent, wybierany w wyborach powszechnych.Władzę wykonawczą sprawuje rząd na czele zpremierem powoływanym przez prezydenta.

System partyjny i związkowy

[edytuj |edytuj kod]

W Korei Południowej funkcjonuje system wielopartyjny, największe wpływy mają:Partia Władzy Ludowej – 108 miejsc wparlamencie,Partia Demokratyczna – 170 miejsc oraz Partia Odbudowy Korei – 12 miejsc[18].

Podział administracyjny

[edytuj |edytuj kod]
Widok naPusan
Seul
Inczon
 Osobny artykuł:Podział administracyjny Korei Południowej.

Prowincje:

Miasto specjalne:

Specjalne miasto autonomiczne:

Metropolie:

Ludność

[edytuj |edytuj kod]

Populacja w 2020 roku wyniosła 51 780 579 ludzi, liczba ludności wg spisu powszechnego ludności i mieszkań z roku 2018 - 49 977 951[19]. Liczba mieszkańców w 2005 roku wynosiła 48 422 000.

Ludność Korei Południowej w latach 1800–2021

Średnia gęstość zaludnienia: 490 osób/km² (2005)[20]. Większość ludności skupia się na wybrzeżuMorza Żółtego iCieśniny Koreańskiej. Żywiołowy rozwój miast, spowodowany wysokim tempem uprzemysłowienia i masową migracją ze wsi. W 1949 w miastach mieszkało 20% ludności, a w 1991 – 75%. Największe miasta:Seul (10,3 mln mieszkańców),Pusan (3,7 mln),Inczon (3,0 mln),Daegu (2,5 mln),Ulsan (2 mln),Daejeon (1,5 mln) iGwangju (1,5 mln).

Struktura etniczna

[edytuj |edytuj kod]

Kraj jednolity narodowościowo – 99,9% ogółu ludności stanowiąKoreańczycy, o zróżnicowanej strukturze wyznaniowej. Od początków XXI w. starzenie społeczeństwa spowodowane spadającym przyrostem naturalnym, w tym związanym z nierównowagą pomiędzy liczbą kobiet i mężczyzn w wieku rozrodczym (na niekorzyść kobiet), spowodowało, że pierwsi Koreańczycy zaczęli decydować się na związki z przedstawicielkami innych narodów wschodnioazjatyckich (Chinkami, Wietnamkami, Khmerkami) – w 2005 r. mieszane związki stanowiły ok. 1/7 wszystkich par. Równocześnie od uzyskania niepodległości dyskurs publiczny podkreślał wyjątkowość koreańskiej kultury i znaczenie czystości rasowej, co skutkowało m.in. dyskryminacją dzieci z mieszanych małżeństw. Począwszy od 2005 r. w kraju prowadzona za pomocą rządowych programów była kampania wskazująca na możliwość udanej asymilacji cudzoziemców. Działania podjęte z inicjatywy lewicowego prezydenta Roh Moo-hyuna kontynuował konserwatywny Lee Myung-bak. W 2009 r. ministerstwo sprawiedliwości Korei ogłosiłoKoreański program imigracji i integracji, w efekcie którego w 2016 r. w Korei Południowej żyło 2 mln cudzoziemców (0,5 mln w 2006 r.)[21].

Przyrost naturalny

[edytuj |edytuj kod]

Przyrost naturalny, wysoki w latach 60. (do 2,6%) i 70., wykazywał tendencję spadkową, w latach 1985–1991 wynosił średnio 1% rocznie, a w 2004 0,62%. 20,4% społeczeństwa miało poniżej 15 lat.

Rynek pracy

[edytuj |edytuj kod]

Szybkie zmiany w strukturze zatrudnienia ludności. W latach 1980–1990 ponad dwukrotny spadek zatrudnienia w rolnictwie (z 35% ludności zawodowo czynnej do 16%), wzrost zatrudnienia w przemyśle i budownictwie (z 26 do 35%) oraz usługach (z około 32 do 47%). Obecnie w rolnictwie pracuje już tylko 8,6% ludności zawodowo czynnej, a w przemyśle 19,1%. Niski poziom bezrobocia (3,4% zawodowo nieczynnych, 2004).

Religia

[edytuj |edytuj kod]
 Osobne artykuły:Protestantyzm w Korei Południowej, Czondoizm, Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Korei, Prawosławie w Korei, Świadkowie Jehowy w Korei PołudniowejMitologia Korei.

Struktura religijna według Spisu Powszechnego w 2015 roku[22][23]:

Gospodarka

[edytuj |edytuj kod]
Seul – stolica Korei Południowej i główne centrum gospodarcze państwa
Giełda papierów wartościowychKorea Exchange w Pusan

Gospodarka Korei Południowej jest czwartą co do wielkości gospodarką w Azji i dwunastą na świecie[24][25]. W 2022 rokuprodukt krajowy brutto na osobę wynosił 42 500 dolarów amerykańskich (USD)[25]. Gospodarka Korei Południowej opiera się przede wszystkim na telekomunikacji, przemyśle samochodowym, chemicznym, stoczniowym i stalowym. W prowadzonym przezThe Wall Street Journal iHeritage FoundationWskaźniku wolności gospodarczej w 2023 roku Korea Południowa zajęła 15. miejsce (5. miejsce wśród państw azjatyckich) i kwalifikowała się jako krajw zasadzie wolny. Gospodarka Korei Południowej boryka się że starzejącą się populacją i niską wydajnością pracowników[26]. Bardzo ważną rolę odgrywajączebole – południowokoreańskie koncerny będące pod kontrolą państwa[27][28]. Ważniejsze koncerny to:Samsung iHyundai[29].

W latach 30. XX wieku Japończycy rozpoczęli budowę elektrowni, cementowni i zakładów włókienniczych w Korei, stanowiącej wówczas jej kolonię. 1930 roku 0,75% populacji Korei stanowili robotnicy przemysłowi. W 1940 roku wartość produkcji przemysłowej była równa wartości produkcji rolnej. Podczas II wojny światowej Koreańczycy zdobywali doświadczenie w zakładach budowanych na terenach okupowanych przez Japonię[30]. Pomimo inwestycji Korea Południowa była krajem ubogim, osłabionym przez długoletnią okupację japońską iwojnę koreańską[31].

W 1960 roku PKB na osobę wynosiło ok. 80 USD, podczas gdy wGhanie wynosiło 200 USD, a wArgentynie 3,7 tys. USD[32]. W tym samym okresie eksport rósł średnio o 8,9%[33]. W latach 60. XX w. PKB na osobę nie przekraczało 25% średniego poziomu na świecie. Na początku XXI wieku wskaźnik ten był dwa razy większy od średniej wartości światowej[34]. W latach 70. XX wieku na Zachodzie Korea Południowa,Tajwan,Singapur iHongkong zaczęły być określane mianemazjatyckich tygrysów[30]. W latach 1988–2022 realny produkt krajowy brutto wzrastał średnio o 4,9%[33].

Cud gospodarczy w Korei Południowej (określany mianemcudu nad rzeką Han[35]) był możliwy za sprawą skutecznej polityki gospodarczej, którą oparto głównie na aktywnej polityce proeksportowej[34]. Autorem nowego modelu gospodarczego był prezydent Korei PołudniowejPark Chung-hee[32]. Celem Park Chung-hee było przegonienieKorei Północnej, która w latach 60. była oficjalnie bogatsza od Korei Południowej[36]. Polityk stawiał na gospodarkę centralnie planowaną, jednak zgadzał się na istnienie kontrolowanej przez państwo konkurencji wolnorynkowej[37]. Aby wesprzeć eksport, Park Chung-hee zdewaluowałwon południowokoreański w celu obniżenia cen produktów koreańskich na rynkach światowych. Aby zmotywować zakłady przemysłowe do zwiększenia konkurencyjności, wielokrotnie obniżanocła ochronne[36].

Dochód z eksportu przeznaczono m.in. na sprowadzenie z zagranicy nowych technologii oraz dóbr przemysłowych, które następnie wykorzystywano do dalszego rozwoju przemysłu. Dzięki wzrostowi dochodów z eksportu południowokoreańscy przedsiębiorcy inwestowali w poprawę jakości swoich towarów oraz w wzrost produktywności. Bardzo dużą rolę w eksporcie południowokoreańskich towarów miało państwo, aktywnie biorące udział w wdrażanie strategii proeksportowej. W latach 1962–1976 władze Korei Południowej przeprowadziły trzy plany pięcioletnie, mające na celu modernizację gospodarki kraju. Na podstawie analiz rząd dokonywał wyboru produktów, które mogły konkurować na rynkach światowych. Firmy realizujące plan otrzymywały wsparcie w postaci zwolnień z cła importowego lub podatków, subsydiów i kredytów preferencyjnych[34]. Gospodarka Korei Południowej nieznacznie wyhamowała w wyniku kryzysu gospodarczego pod koniec lat 70.[36] i pod koniec lat 90., na skutek azjatyckiego kryzysu gospodarczego[34].

Duży udział na rozwój gospodarczy Korei Południowej było utrzymywanie przez wiele lat niskich płac. Protesty robotnicze były brutalnie tłumione przez policję i wojsko[36].

 Osobny artykuł:Azjatycki kryzys finansowy.

W 1997 roku doszło do załamania gospodarki. Recesja wiązała się z bankructwem wielu banków i firm przemysłowych. Nastąpił spadek wartości produktu krajowego brutto o 6%, wona południowokoreańskiego o ok. 40%. W celu ustabilizowania gospodarki i podtrzymania systemu finansowegoMiędzynarodowy Fundusz Walutowy udzielił Korei Południowej kredytu o wartości 57 mld USD[29].

W 1996 roku Korea Południowa przystąpiła doOrganizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju[38]. W 2005 roku w Pusan założonogiełdę papierów wartościowychKorea Exchange[39]. Podczasglobalnego kryzysu gospodarczego w latach 2007–2008 Korea Południowa utrzymała stabilną gospodarkę, w szczytowym momencie kryzysu odnotowała wzrost gospodarczy. Załamanie gospodarki nastąpiło w 2020 roku w wyniku globalnych skutkówpandemii COVID-19 i spowolnieniagospodarki Chin, wynikającej zwojny handlowej pomiędzy Chinami a Stanami Zjednoczonymi[25]. W 2019 roku wzrost gospodarczy wyniósł 2,2%, w 2020 roku spadł do -0,9%. W 2021 roku nastąpił wzrost o 4,1%. Poinwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku pojawiło się ryzyko wystąpieniastagflacji[25].

W 2021 rokubezrobocie wyniosło 3,53%. W 2020 rokudług publiczny wynosił 46,43% PKB[22]. W 2021 roku dług wzrósł do 54,1%[25].

Rolnictwo i rybołówstwo

[edytuj |edytuj kod]
Plantacja herbaty wJeolii Południowej

W 2017 rokurolnictwo wytwarzało 2,2% produktu krajowego brutto. W 2018 roku 18,1% powierzchni kraju stanowiły gruntu rolne[22]. Udział rolnictwa w produkcie krajowego brutto systematycznie zmniejsza się za sprawą zmniejszania się liczby gospodarstw rolnych. Przez wiele lat rozwój rolnictwa był utrudniony za sprawą istnienia wielu niewielkich działek, uprawianych przez drobnych rolników. Rolnictwo w Korei Południowej boryka się ze spadkiem liczby mieszkańców i starzeniem się ludności wiejskiej, co przekłada się na zmniejszenie liczby rąk do pracy. Niedobory na rynku pracowniczym są jednak łagodzone dzięki zwiększeniu nacisku na mechanizację, specjalizację i komercjalizację rolnictwa[38].

Najważniejszą uprawą jestryż. Ponadto uprawia się owoce (mandarynki i inne owoce cytrusowe,gruszki,truskawki,persymony), warzywa (główniekapustę) i kwiaty. Wymienione produkty są eksportowane. Uprawyjęczmienia,pszenicy,ziemniaków isoi nie zaspokajają potrzeb krajowych[38]. Uprawia się równieżrzodkiewki,cebulę,czosnek,sorgo, na potrzeby przemysłu kosmetycznego i farmaceutycznego równieżżeń-szeń[25][29]. Na południu kraju są niewielkie uprawyherbaty[29].

Hoduje sięświnię w celu pozyskania z nichwieprzowiny ikrowy w celu pozyskania z nichmleka iwołowiny. Liczba gospodarstw hodowlanych spadła w okresie od 1990 do początku XXI wieku, pomimo wzrostu zapotrzebowania na mięso i produkty mleczne[38].

Korea Południowa jest jednym z największych na świecie eksporterów ryb głębinowych. Dobrze rozwinięte jest też rybołówstwo przybrzeżne i akwakultura śródlądowa[38].

Surowce naturalne i energetyka

[edytuj |edytuj kod]
Elektrownia jądrowa Hanbit

Zasoby naturalne Korei Południowej są niewielkie[38]. Wydobywa sięantracyt (wGórach Wschodniokoreańskich), rudyżelaza,grafit,srebro,złoto,ołów,wolfram,cynk[38][22]. Złoża grafitu i wolframu należą do największych na świecie.Ropa naftowa jest importowana[38].

W 2020 roku 64,8% energii elektrycznej produkowano poprzez spalanie paliw kopalnych (węgla, ropy naftowej, gazy). 27,7% energii pochodziło zelektrowni jądrowych, 3,3% zogniw słonecznych, 1,3% zelektrowni wodnych, 0,6% zturbin wiatrowych. 1,7% energii pozyskiwano z biomasy i odpadów, 0,7% z przypływów i fal[22]. Coraz większe znaczenie odgrywa produkcja energii jądrowej[38]. W 2023 roku działało 25 reaktorów jądrowych, trzy znajdowały się w budowie[22].

Przemysł

[edytuj |edytuj kod]
Samochód wyprodukowany przezHyundai

W 2017 roku przemysł wytwarzał 39,3% produktu krajowego brutto[22]. W Korei Południowej rozwinął sięprzemysł:chemiczny,metalurgiczny,maszynowy,stoczniowy,motoryzacyjny,elektroniczny,usługowy. Większość produkcji przemysłowej jest skoncentrowana na Seulu i jej okolicach.Przemysł ciężki jest rozwinięty na południowym wschodzie[38]. Produkcja komputerów, półprzewodników, odbiorników radiowych i telewizyjnych, sprzętu telekomunikacyjnego i gospodarstwa domowego w dużym stopniu opiera się na licencjach japońskich i amerykańskich[29]. Korea Południowa jest największym na świecieproducentem półprzewodników[25].

W 1962 roku rozpoczęto budowę gigantycznego kombinatu stalowego. Inwestycję tę krytykowali amerykańscy eksperci iBank Światowy argumentując, że zakład będzie nierentowny. Wbrew krytyce dzięki eksportowi kombinat przynosił zyski. Pod koniec lat 60. rozpoczęto rozwój przemysłu chemicznego[37]. W latach 70. rozwinięto hutnictwo, przemysł rafineryjny i petrochemiczny. Wybudowano huty żelaza wPjongczangu,Gwangju,Suncheonie, rafinerie ropy naftowej wUlsan,Inczon iYeosu[29].

Finanse

[edytuj |edytuj kod]

Walutą Korei Południowej jestwon południowokoreański. Walutę emitujeBank of Korea. Na początku lat 60. banki zostały upaństwowione. Większość z nich sprywatyzowano na początku lat 90[38]. W 2019 rokuinflacja wyniosła 0,38%, w 2020 roku 0,54%. W 2021 roku wzrosła do 2,5%[22].

Handel

[edytuj |edytuj kod]

Korea Południowa zazwyczaj odnotowuje dodatnie saldo w handlu rocznym. Kraj eksportuje głównie: maszyny, elektronikę, sprzęt transportowy, odzież i obuwie. Importuje się głównie maszyny, rudy metali i złom, paliwa mineralne. Głównymi partnerami handlowymi Korei Południowej są:Chiny,Stany Zjednoczone,Japonia,Australia,Arabia Saudyjska,Wietnam,Hongkong,Tajwan, inne państwaBliskiego Wschodu,Azji Wschodniej iAzji Południowo-Wschodniej[38].

Usługi

[edytuj |edytuj kod]

Około dwie trzecie siły roboczej pracuje w sektorze usług[38]. W 2017 roku usługi wytwarzały 58,3% produktu krajowego brutto[22].

Większość turystów zagranicznych pochodzi z Chin, Japonii i Stanów Zjednoczonych. Turyści odwiedzają głównie miejska kultu religijnego i zabytkowe pałace[38]. Rozwój turystyki nastąpił w latach 80. XX wieku. Do jego rozwoju znacznie przyczyniły sięLetnie Igrzyska Olimpijskie 1988 w Seulu oraz organizowane z JaponiąMistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2002[29].

Bardzo dużą popularnością na świecie cieszy się kultura popularna Korei Południowej, taka jak: muzyka, filmy i seriale telewizyjne[38].

Transport

[edytuj |edytuj kod]

Sieć drogowa Korei Południowej w 2016 roku liczyła 100 428 km, z czego 92 795 km dróg było utwardzonych[22]. W latach 60. rozpoczęto budowę nowej sieci transportowej. Powstała siećautostrad łącząca większe miasta[38]. Całkowita długość dróg szybkiego ruchu wynosi 4 193 km[22]. Pierwszą autostradę (łączącą Seul zInczon) oddano do użytku w 1968 roku. Budowa dróg nie nadąża jednak ze wzrostem liczby pojazdów silnikowych. Dobrze rozwinięta jest sieć transportu autobusowego[38].

Większość linii kolejowych należy do rządu. Do 1960 roku kolej stanowiła główny środek transportu. Większość linii kolejowych jest zelektryfikowanych. W latach 1992–2004 wybudowanokolej dużych prędkości na trasieSeul-Pusan[38]. Całkowita długość linii kolejowych w 2016 wynosiła 3 979 km[22].

Rozwój handlu przyczynił się do rozbudowy portów. W Pusan mieści się jeden z największych terminali kontenerowych na świecie[38]. W państwie znajduje się 111lotnisk[22].

Siły zbrojne

[edytuj |edytuj kod]

Według rankinguGlobal Firepower (2025) południowokoreańskie siły zbrojne stanowią 5. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 46,3 mld dolarów (USD). Armia liczy 600 tys. żołnierzy zawodowych. Rezerwy wojskowe wynoszą 3,1 mln osób.[40]

 Zobacz też:Siły Powietrzne Republiki Korei.

Polityka społeczna

[edytuj |edytuj kod]

Realizowana przez rząd polityka społeczna obejmuje swym zakresem zabezpieczenie społeczne, ochronę zdrowia i politykę oświatową. Pomoc społeczna dla inwalidów wojennych, ludzi starych, wdów, sierot oraz programy przygotowania zawodowego kobiet i opieki nad młodocianymi przestępcami są finansowane z budżetu państwa.

Opieka zdrowotna

[edytuj |edytuj kod]

Systemem ubezpieczeń zdrowotnych i od wypadków przy pracy jest objęte 24% całej populacji i 26% ludności zawodowo czynnej.

Polityka oświatowa

[edytuj |edytuj kod]

Obowiązkiem szkolnym są objęte dzieci w wieku 6–15 lat. Obecnie w Korei, nauka w 6-letnich szkołach podstawowych i 3-letnich gimnazjach jest bezpłatna. Szkoła średnia jest 2-stopniowa i składa się z 2–3-letnich cyklów.

Nauka

[edytuj |edytuj kod]

Najwyższą instytucją naukową w Korei Południowej jestNarodowa Akademia Nauk w Seulu (założona w 1954), wzorowana na Narodowej Akademii Nauk Stanów Zjednoczonych. W ramach Akademii działaKrajowa Rada Badań Naukowych, spełniająca funkcje opiniodawcze i programujące dla rządu w dziedzinie badań naukowych podstawowych i funkcję koordynującą działalność szkolnictwa wyższego. Poza Akademią pozostaje 10 wielkich centrów i instytutów naukowo-badawczych, prowadzących badania stosowane i rozwojowe, finansowanych w ponad 80% przez przemysł. W Korei Południowej istnieją 23 uniwersytety, z których największe są w Seulu (państwowy – założony w 1946 i prywatny – założony w 1897) oraz wPusan (założony w 1946). Ponadto działa wiele wyższych szkół zawodowych.

Szkolnictwo

[edytuj |edytuj kod]

Korea Południowa ma jeden z najlepszych, według studiówPISA, systemów edukacji na świecie. Jest także jednym z państw, które przeznacza największe średnie kwoty na głowę ucznia i studenta.

Emisja gazów cieplarnianych

[edytuj |edytuj kod]

Emisjarównoważnika dwutlenku węgla z Korei Południowej wyniosła w 1990 roku 320,6 Mt, z czego 270,5 Mt stanowił dwutlenek węgla. W przeliczeniu na mieszkańca emisja wyniosła wówczas 6,301 t dwutlenku węgla, a w przeliczeniu na 1000 dolarówPKB 542 kg. Od tego czasu emisje rosły praktycznie nieprzerwanie (nieznaczny jednorazowy spadek nastąpił w 1998). W związku z tym Korea Południowa należy do państw z jednym z najbardziej zauważalnych wzrostów emisji gazów cieplarnianych pod koniec drugiej dekady XXI w. Głównym źródłem emisji cały czas była energetyka, a z czasem jej procentowy udział w całej emisji rośnie. W 2018 emisja dwutlenku węgla pochodzenia kopalnego wyniosła 695,357 Mt, a w przeliczeniu na mieszkańca 13,59 t i w przeliczeniu na 1000 dolarów PKB 366 kg. Jest to 1,8% światowych emisji i stawia to państwo na ósmym miejscu wśród emitentów (przy wspólnym liczeniu emisji z Unii Europejskiej). Udział innych gazów cieplarnianych niż dwutlenek węgla jest dość mały[41].

Uwagi

[edytuj |edytuj kod]
  1. W 2004 r. podjęta została zakończona niepowodzeniem próba przeniesienia stolicy doSedżongu[3].

Przypisy

[edytuj |edytuj kod]
  1. Korea Południowa, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-11-08] .
  2. South Korea, [w:]Encyclopædia Britannica [dostęp 2023-11-15] (ang.).
  3. abMarcinM. Wiącek MarcinM.,Zagadnienia parlamentarne w orzecznictwie konstytucyjnym innych państw. Korea Południowa: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2004 r. w sprawie przeniesienia stolicy państwa (sygn. 2004Hun-Ma554), „Przegląd Sejmowy”, 17 (4), 2009, s. 249–256 [dostęp 2023-11-15] .
  4. Foreign population in Korea tops 2.5 million.
  5. 한국수화언어법 [online], www.law.go.kr [dostęp 2020-10-09] (kor.).
  6. abcDane dotyczące PKB na podstawie szacunkówMiędzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2023:International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2023. [dostęp 2023-05-21]. (ang.).
  7. Family tragedy indicative of S.Korea’s remaining war wounds. The Hankyoreh, 2010-01-23. [dostęp 2012-04-08]. (ang.).
  8. Bae Ji-sook: Gov’t Killed 3,400 Civilians During War. The Korea Times, 2009-02-03. [dostęp 2012-04-08]. (ang.).
  9. Waiting for the truth. The Hankyoreh, 2010-07-22. [dostęp 2012-04-08]. (ang. • kor.).
  10. abJoannaJ. Rurarz JoannaJ.,Historia Korei, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2005, s. 365,ISBN 83-89899-28-0,OCLC 69284694 .
  11. Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame. San Diego Union Tribute, 2010-07-10. [dostęp 2012-04-08]. (ang.).
  12. „More than 600,000, less than 1,200,000!. The Hankyoreh Plus, 2011-06-20. [dostęp 2012-04-08]. (kor.).
  13. Hastings, Max (1988).The Korean War. New York: Simon & Schuster. s. 89–90.ISBN 0-671-66834-X.
  14. Plunk, Daryl M. „South Korea’s Kwangju Incident Revisited.” Asian Studies Backgrounder No. 35, 1985: s. 5.
  15. Korea Południowa. Historia, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2015-08-08] .
  16. Stosunki dwustronne Korea Południowa-Korea Północna. Stosunki międzynarodowe, 2011-01-12. [dostęp 2013-01-04].
  17. Oskar Pietrewicz: Symptomy zmian w polityce Seulu wobec Pjongjangu. Centrum Studiów Polska – Azja, 31 grudnia 2010. [dostęp 2013-01-06].
  18. HyunsuH. Yim HyunsuH.,JackJ. Kim JackJ.,Opposition win in South Korea election to deepen policy stalemate for Yoon [online], Reuters, 11 kwietnia 2024 [dostęp 2024-07-24] (ang.).
  19. KOSIS 100대 지표 [online], kosis.kr [dostęp 2020-02-16] .
  20. Korea Płd – Ludność.
  21. MariaM. Kruczkowska MariaM.,Obywatelu, i ty możesz stać się wzorowym Koreańczykiem. Seul stawia na multi-kulti, „wyborcza.pl”, 22 lipca 2018 [dostęp 2018-07-24] (pol.).
  22. abcdefghijklmSouth Korea [online], The World Factbook [dostęp 2022-05-17] (ang.).
  23. South Korea - Plant and animal life, [w:]Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-05-17] (ang.).
  24. Anant Chandak: South Korea annual economic growth likely slowed slightly in Q2. reuters.com, 2023-07-21. [dostęp 2023-12-02]. (ang.).
  25. abcdefgThe economic context of South Korea. lloydsbanktrade.com. [dostęp 2023-12-02]. (ang.).
  26. South Korea. heritage.org. [dostęp 2023-12-02]. (ang.).
  27. Kopczyński 2014 ↓, s. 82.
  28. Cho Mu-hyun: The chaebols: The rise of South Korea's mighty conglomerates. cnet.com, 2015-04-06. [dostęp 2023-12-02]. (ang.).
  29. abcdefgKorea Południowa. Gospodarka, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-12-02] .
  30. abLeszczyński 2023 ↓, s. 61.
  31. Park Hyung-ki: Korean miracle 70 years in the making. koreaherald.com, 2015-08-16. [dostęp 2023-12-02]. (ang.).
  32. abLeszczyński 2023 ↓, s. 59.
  33. abSummary. worldbank.org, 2023-10-06. [dostęp 2023-12-02]. (ang.).
  34. abcdMichalik 2016 ↓, s. 154.
  35. Kopczyński 2014 ↓, s. 73.
  36. abcdLeszczyński 2023 ↓, s. 63.
  37. abLeszczyński 2023 ↓, s. 62.
  38. abcdefghijklmnopqrsSouth Korea. britannica.com. [dostęp 2023-12-02]. (ang.).
  39. KRX Woos Taiwanese Investors. newsworld.co.kr, 2016-10-03. [dostęp 2023-12-02]. [zarchiwizowane ztego adresu (2020-10-16)]. (ang.).
  40. 2025 South Korea Military Strength [online], www.globalfirepower.com [dostęp 2025-10-21] (ang.).
  41. South Korea, [w:]F.F. Monforti-Ferrario F.F. i inni,Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries. 2019 report - Study [pdf], Luksemburg: Publications Office of the European Union, 2019, s. 12, 211,DOI10.2760/687800,ISBN 978-92-76-11100-9 (ang.).

Bibliografia

[edytuj |edytuj kod]
  • Michał Kopczyński. „Cud nad rzeką Han”. Park Chung Hee czy „państwo rozwoju gospodarczego”?. „Dzieje Najnowsze:[kwartalnik poświęcony historii XX wieku]”. 46, no. 4, 2014. 
  • Adam Leszczyński. Park Chung-hee (1917–79), prezydent Korei Południowej. „Pomoc Historyczny. Głośne zabójstwa polityczne”. 7, 2023. Polityka. ISSN 2391-7717. 
  • Adam Michalik. Rozwój gospodarczy Republiki Korei szansą dla polskich eksporterów?. „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach”. 269, 2016. ISSN 2083-8611. 

Linki zewnętrzne

[edytuj |edytuj kod]
Informacje w projektach siostrzanych
 Multimedia wWikimedia Commons
 Teksty źródłowe wWikiźródłach
 Cytaty wWikicytatach
 Wiadomości wWikinews
 Informacje wWikipodróżach
 Definicje słownikowe wWikisłowniku
Państwa Azji
Państwa
Terytoria zależne
Podmioty o ograniczonym
uznaniu międzynarodowym
Integralne części państwpołożonych poza Azją

  1. Uznawana przez 5 państw
  2. Uznawany przez 1 państwo
  3. Uznawana przez 5 państw
  4. Państwoin statu nascendi;Palestyńskie Władze Narodowe to tymczasowa struktura zarządzająca obszarem Strefy Gazy i częścią Zachodniego Brzegu do czasu uzyskania niepodległości przez Palestynę
  5. Uznawana przez 12 państw
  6. W składazjatyckiej części Sporad Południowych wchodzą następujące wyspy:Agatonisi,Alimia,Arki,Chalki,Farmakonisi,Furni,Ikaria,Jali,Kalimnos,Kalolimnos(inne języki),Kos,Leros,Lewita(inne języki),Lipsi,Mejisti,Nímos(inne języki),Nisiros,Patmos,Pserimos,Ro,Rodos,Samos,Simi,Strongili(inne języki),Telendos(inne języki) orazTilos. Natomiast pozostałe wyspy:Armathia(inne języki),Astipalea,Karpatos,Kasos,Kinaros(inne języki),Saria orazSýrna(inne języki) geograficznie przynależą doEuropy.
  7. Ta integralna część Grecji w Azji składa się z podanych wysp:Andipsary,Chios,Inuses iPsary oraz kilkunastu innych bezludnych wysepek (dodatkowo archipelagKalogeri, który także należy do tego obszaru, jest włączony geograficznie doEuropy, a nie doAzji).
  8. Ta integralna część Grecji w Azji składa się z wyspyLesbos i kilkunastu innych bezludnych wysepek.
  9. Obecnie okupowana przezRosję.
Światowa Organizacja Handlu (WTO)

Mapa członków WTO

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju(OECD)
Państwa członkowskie
Byłe państwa członkowskie
Kandydaci
Obserwatorzy
Współpracujący
Organizacje afiliowane

Grupa 20 najważniejszych gospodarek światowych
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Korea_Południowa&oldid=78889577
Kategorie:
Ukryte kategorie:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp