Konstantin Eduardowicz Ciołkowski herbuJastrzębiec (Konstanty Ciołkowski,ros. Константин Эдуардович Циолковский; ur.5 września?/17 września 1857 wIżewskoje, blisko miejscowościSpassk-Riazanskij wobwodzie riazańskim, zm.19 września1935 wKałudze[1]) – rosyjski uczony polskiego pochodzenia, jeden z pionierówkosmonautyki, twórca modelu teorii ruchu i budowyrakiety kosmicznej, przedstawiciel naukowego nurtukosmizmu rosyjskiego[2][3].
Był synem polskiego urzędnika[4] Edwarda Ciołkowskiego wywodzącego się ze szlacheckiej rodzinyherbu Jastrzębiec i wykształconej Rosjanki tatarskiego pochodzenia – Marii Jumaszewej. Z zawodu był nauczycielemmatematyki ifizyki. Sam wspominał, żezłączył w sobie krew rosyjską, polską, tatarską i jeszcze, zdaje się, ukraińską[4].
Idee techniczne wysunięte przez Ciołkowskiego stanowią podstawę działania wszystkich, historycznych i współczesnych, silników rakietowych, rakiet i statków kosmicznych.
- Opracował projekt metalowegosterowca (1887).
- W 1894 roku wykonał projekt samolotu jednopłatu o konstrukcji praktycznie stosowanej 15 lat później.
- W 1897 roku zbudował pierwszy w Rosjitunel aerodynamiczny (którego szefem mianował Polaka – Feliksa Rewieńskiego) i opracował technikę pomiarów aerodynamicznych.
- W 1900 roku przeprowadził badaniaoporu aerodynamicznego różnych ciał.
- W 1903 roku ogłosił w artykule „Issledowanije mirowych prostranstw rieaktiwnymi priborami”[5] teorię loturakiety z uwzględnieniem zmiany masy (pierwsza poważna praca z dziedziny astronautyki). Opracowanie powstało zanim jeszczebracia Wright wykonali pierwszy w świecie lot samolotem.
- Podałwzór opisujący zależność między prędkością rakiety a jej masą i prędkością gazów wylotowych.
- W 1929 roku Ciołkowski opracował teorię ruchurakiet wielostopniowych w ziemskim polu grawitacyjnym. Zaproponował zastosowanie w rakietach stabilizatorów żyroskopowych, chłodzenie komory spalaniasilnika rakietowego składnikami paliwa[1]. Po raz pierwszy w dziejach podał podstawy teorii silnika rakietowego na paliwo ciekłe.
Zaprojektował wiele rakietowych mieszanek paliwowych.
Jedną z ważniejszych inspiracji dla Ciołkowskiego były idee filozofaNikołaja Fiodorowa[6]. Zainspirowany Fiodorowem, Ciołkowski wierzył, żekolonizacja kosmosu doprowadzi do perfekcji gatunku ludzkiego, nieśmiertelności i beztroskiej egzystencji.
Od 1920 roku był na emeryturze; w znacznym stopniu stracił słuch.
Nazwiskiem Ciołkowskiego został nazwany jeden z większychkraterów księżycowych,Ciołkowski o średnicy 185 km orazplanetoida(1590) Tsiolkovskaja i ulica na warszawskimBemowie[7], wŁodzi (w dzielnicyGórna), wLegnicy (na osiedluMikołaja Kopernika II)[8], wGdańsku (w dzielnicyZaspa), wGliwicach (w dzielnicyŁabędy), w Zabrzu na osiedlu Mikołaja Kopernika, w Rudzie Śląskiej w dzielnicy Godula, w mieścieCzeladź wwojewództwie śląskim oraz przebiegająca przez kilka osiedli najdłuższą ulica w Białymstoku[9], stanowiąca południową częśćwewnętrznej obwodnicy tego miasta.
Na cześć Konstantina Ciołkowskiego w 2015 roku miastu Uglegorsk wobwodzie amurskim wRosji nadano nazwęCiołkowski.
Ciołkowski został upamiętniony najednorublowejmonecie okolicznościowej wydanej wZwiązku Radzieckim w 1987 r. z okazji 130. rocznicy urodzin uczonego[10]. W 2007 r. z okazji 150-lecia urodzin CiołkowskiegoCentralny Bank Federacji Rosyjskiej wyemitował srebrną, dwurublowąmonetę kolekcjonerską z jego wizerunkiem[11]. W tym samym roku równieżKorea Północna wydała poświęconą mu bitą ze srebra kolekcjonerską monetę o nominale 500wonów[12]. 160. rocznicę urodzin Ciołkowskiego upamiętnia z kolei okolicznościowy jedenrubel naddniestrzański z 2017 roku[13]. W 2021 r. Federacja Rosyjska po raz kolejny upamiętniła badacza srebrną monetą kolekcjonerską o nominale 3 rubli[14].
- Ferdynand Jarocha wykonał w 1973 roku rzeźbę – popiersie Konstantego Ciołkowskiego, które przekazał do Muzeum Kosmonautyki im. Ciołkowskiego w Kałudze.
- Star Trek: Następne pokolenie (sezon 1, odcinek 2 pt. „Naga teraźniejszość”) – imieniem naukowca nazwano statek badawczy SS Ciołkowski zajmujący się monitorowaniem zapadającej gwiazdy[15].
- PowieśćWładysława Kulickiego „Triumf marzyciela”[16].
- Mosaik (nr 45, sierpień 1960 pt. "Ziolkowski weist den Weg") - w tym odcinku wschodnioniemieckiej serii komiksowej zostaje przedstawiona sylwetka naukowca - bohaterowie komiksu (Dig i Dag) zapoznają się z kilkoma epizodami z życia i pracy uczonego.
- ↑abCiołkowski Konstantin E., [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-11-28] .
- ↑Teresa Obolevitch. Między nauką a metafizyką: filozofia rosyjskiego kosmizmu. „Semina Scientiarum”. 6, s. 45, 2007. ISSN 1644-3365.
- ↑Leszek Sykulski: Rosja i postczłowiek. Rosyjski transhumanizm i idea nieśmiertelności. Geopolityka.net, 2013-06-10. [dostęp 2019-07-20].
- ↑abKonstantinK. Nikiforow KonstantinK.,Konstanty Ciołkowski: Per aspera ad astra [online], Gazeta UniwersyteckaUŚ [dostęp 2019-06-06] .
- ↑Konstanty Ciołkowski, Issledowanije mirowych prostranstw rieaktiwnymi priborami, 1914
- ↑Karol Jałochowski. 2 ojców Apollo + 1. „Polityka”. 29 (3219), s. 70-71, 2019. ISSN 0032-3500.
- ↑Uchwała nr 28 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 24 listopada 1961 r. w sprawie nadania nazw ulicom, „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, Warszawa, dnia 20 grudnia 1961 r., nr 22, poz. 96, s. 3.
- ↑Ciołkowskiego Konstantego Legnica, Ulica, 59-220 [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2019-02-21] (pol.).
- ↑Które ulice są najdłuższe w Białymstoku? Sprawdźcie! [ZESTAWIENIE] - bialystok.eskainfo.pl, „ESKA Info” [dostęp 2017-12-01] .
- ↑ZSRR 1 rubel, 1987 – 130. rocznica urodzin Konstantego Ciołkowskiego. ucoin.net. [dostęp 2024-05-20]. (pol.).
- ↑Rosja 2 ruble, 2007 – 150. rocznica urodzin Konstantego Ciołkowskiego. ucoin.net. [dostęp 2024-05-20]. (pol.).
- ↑Korea Północna 500 wonów, 2007 – 150. rocznica urodzin Konstantego Ciołkowskiego. ucoin.net. [dostęp 2024-05-20]. (pol.).
- ↑Naddniestrze 1 rubel, 2017 – 160. rocznica urodzin Konstantego Ciołkowskiego. ucoin.net. [dostęp 2024-05-20]. (pol.).
- ↑Rosja 3 ruble, 2021 – Konstanty Ciołkowski. ucoin.net. [dostęp 2024-05-20]. (pol.).
- ↑TNG 1x03 The Naked Now – Naga inspiracja. Trek.pl, 2017-04-14. [dostęp 2020-10-22].
- ↑Triumf marzyciela | Władysław Kulicki [online], Lubimyczytać.pl [dostęp 2022-02-16] (pol.).
