.jpg) | |||
 pułkownik kawalerii | |||
| Data i miejsce urodzenia | 20 listopada 1894 | ||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |||
| Przebieg służby | |||
| Lata służby | 1914–1939 | ||
| Siły zbrojne | |||
| Jednostki | |||
| Stanowiska | dowódca pułku | ||
| Główne wojny i bitwy | wojna polsko-ukraińska | ||
.jpg) | |||
| Odznaczenia | |||
         | |||
| |||
| |||
Kazimierz Władysław Mastalerz (ur.20 listopada1894 wSosnowcu, zm.1 września1939pod Krojantami) –pułkownik kawaleriiWojska Polskiego, działacz niepodległościowy,kawaler Orderu Virtuti Militari.
Urodził się 20 listopada 1894 w Sosnowcu, w rodzinie Jana (1858–1947), maszynisty kolejowego, i Zofii Teodory z domu Dobke (1875–1937)[1][2]. Był bratemJana (1901–1920), sierżanta 27 pułku piechoty, poległego 4 czerwca 1920 pod Antonówką, pośmiertnie odznaczonego Orderem Virtuti Militari nr 1417,Stefana (ur. 10 lipca 1897), podporucznika sanitarnego rezerwy iStanisława ps. „Semen” (ur. 20 października 1898, zm. 1969), porucznika lekarza weterynarii rezerwy[3]. Bracia Stefan i Stanisław byli tak jak Kazimierz, działaczami niepodległościowymi, odznaczonymi Krzyżem Niepodległości.
Kazimierz uczęszczał do gimnazjum polskiego Gustawa Kośmińskiego wCzęstochowie[4]. Należał doOrganizacji Młodzieży Narodowej Szkół Średnich orazZwiązku Młodzieży Polskiej „Przyszłość” (PET). We wrześniu 1912 był współzałożycielem drużyny skautowej im. W. Łukasińskiego, która składała się z członków Organizacji Młodzieży Narodowej Zarzewiackiej; pełnił w niej funkcję zastępowego. W końcu 1912 jako uczeń VII klasy został zatrzymany przez Rosjan i osadzony w areszcie w Częstochowie. Po zwolnieniu przeniósł się do Warszawy, gdzie uczył się w gimnazjum. W obawie przed ponownym aresztowaniem wyjechał doLwowa i tam kontynuował naukę na kursach maturalnych. W 1914 złożył egzamin maturalny. W tym okresie był członkiemPolskich Drużyn Strzeleckich.
Od 1914 służył w 1 szwadronie1 pułku ułanówI Brygady Legionów Polskich. Pokryzysie przysięgowym od lipca 1917 do 1918 był internowany wSzczypiornie, a następnie wŁomży. Od listopada 1918 roku pełnił służbę w1 pułku szwoleżerów. Uczestniczył wobronie Lwowa, później wwojnie polsko-bolszewickiej. W kwietniu 1919 został mianowany podporucznikiem, a w sierpniu 1920 otrzymał awans na porucznika i rotmistrza. W 1920 walczył nafroncie litewsko-białoruskim. 17 sierpnia 1920 r. dowodził 2. szwadronem pułku wszarży pod Arcelinem, za co odznaczono go dzień później Krzyżem SrebrnymOrderu Wojskowego Virtuti Militari (nr krzyża 805)[5].
23 grudnia 1924 został przeniesiony doKorpusu Ochrony Pogranicza i wyznaczony na stanowisko dowódcy4 Szwadronu Kawalerii w Niewirkowie[6]. 3 maja 1926 został awansowany na stopień majora zestarszeństwem z dniem 1 lipca 1925 i 10. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. 19 lipca 1926 został przeniesiony z KOP do 1 pułku szwoleżerów na stanowisko kwatermistrza[7]. 5 listopada 1928 został przesunięty na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[8]. 24 grudnia 1929 został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1930 i 12. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. W marcu 1930 objął dowództwo8 pułku ułanów w Krakowie. Funkcję tę pełnił do 1939. Awansowany na pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1934. 1 sierpnia 1939 został przeniesiony na stanowisko dowódcy18 pułku ułanów, który wchodził w składPomorskiej Brygady Kawalerii.
1 września 1939 podjął decyzję o przeciwnatarciu w szyku konnym na wycofujące się z rejonuChojnic jednostki niemieckie. Plan ten wydał się porucznikowi Cydzikowi, który miał zameldować decyzję pułkownikagenerałowi Grzmot-Skotnickiemu, na tyle nieprawdopodobny, iż myślał, że się przesłyszał. Pułkownik Mastalerz odpowiedział mu:„Nie pan mnie będzie uczył, młody człowieku, jak się wykonuje niewykonalne rozkazy! Zameldować generałowi: Wykonam uderzenie w szyku konnym!”. Pułkownik Mastalerz sam objął dowództwo i zerwał szwadrony do szarży. Pod konieczakończonej polskim sukcesem walki na polu bitwy pojawiły się niemieckie samochody pancerne. Pułkownik Mastalerz zginął wraz ze swoim pocztem od kul kompanii piechoty wyjechawszy im nieświadomie pod lufy podczas rozpoznania pola walki. Propaganda totalitarna często przedstawiała to starcie jako uderzenie „z szablami na czołgi”[9].
Osobny artykuł:Szarże kawalerii polskiej na niemieckie czołgi.Bezpośrednio po bitwie, wraz z innymi poległymi oficerami, w dniu 2 września płk Mastalerz został pochowany przez Niemców, pochówek miał charakter honorowy. Jednak już dwa tygodnie później zwłoki zostały wykopane i zbezczeszczone. Nie wiadomo kiedy ciała zostały ekshumowane i gdzie następnie pochowane. Wedle jednej wersji Niemcy pochowali poległych na cmentarzu w Człuchowie, inna podaje, że K. Mastalerz pochowany jest na cmentarzu w Chojnicach przy ul. Gdańskiej[10]. Symboliczna inskrypcja znajduje się na grobowcu rodzinnym Mastalerzów na cmentarzu Kule w Częstochowie (kwatera 2-II-7).
Kazimierz Mastalerz był żonaty z Janiną z Krępskich. Nie miał dzieci.
Imieniem pułkownika Mastalerza zostały nazwane ulice we Wrocławiu, Grudziądzu i Chojnicach[23].
