Kalif (arab.ħalifa, „następca”) – w islamiesunnickim tytuł następcówMahometa, czyli przywódcówmuzułmańskich społeczności państwowo-religijnych zwanychkalifatami. Pierwotnie obejmowały one wszystkich muzułmanów, z czasem się to zmieniło[1].
Według sunnitów pierwszym kalifem po śmierci Mahometa w 632 roku zostałAbu Bakr, po którego wyborze doszło do sporu o sukcesję, a następnie do rozłamu wewnątrz wyznawcówislamu naszyitów isunnitów. Kalifowie szybko zaczęli tracić władzę polityczną nad rozrastającym się imperium muzułmańskim. W 909 powstałszyicki kalifat wKairze, zniszczony przezSaladyna w 1171. W 929 rokuemir Kordoby,Abd ar-Rahman III, ogłosił się kalifem, jednak jego kalifat rozpadł się już w 1031.
W 1258 pozdobyciu Bagdadu przezMongołów zginął kalifAl-Mustasim. Instytucję kalifatu przywrócono dopiero trzy lata później w Kairze, jednak odtąd kalif nie sprawował już żadnej władzy politycznej. Tureccy sułtani zdynastii Osmanów przejęli tytuł kalifa po podboju Egiptu w 1517 roku[1].
Instytucję kalifatu próbował przywrócićsułtan osmańskiAbd-ul-Hamid II. Tytułu tego używali również jego następcy. Ostatni osmański kalif,Abdülmecid II, został obalony przez republikański rządTurcji w 1924 – po powstaniuRepubliki Tureckiej nowe władze ogłosiły koniec instytucji kalifatu[1]. Dwa dni po zniesieniu Kalifatu Tureckiego przez Tureckie Zgromadzenie Narodowe (3 marca 1924 r.),król HidżazuHusajn Ibn Ali ogłosił się kalifem w zimowej rezydencji swego syna,Abd Allaha, w Szunie wTransjordanii. Idea wskrzeszenia kalifatu upadła w tym samym roku, wraz z podbojem państwa Hidżazu przez Saudyjczyków.
Organizacja terrorystyczna i jednocześnie quasi-państwo na terytorium Iraku i Syrii –Państwo Islamskie – ogłosiło 29 czerwca 2014 swojego przywódcęAbu Bakra kalifem wszystkich muzułmanów. Po kilku latach Abu Bakr zmarł, a po nim władzę obejmowali następni i następni kalifowie. Kalifat został uznany jedynie przez organizację Państwo Islamskie i organizacje sojusznicze w innych krajach muzułmańskich. Zdecydowana większość organizacji islamskich odmówiła uznania kalifatu, wytykając błędy formalno-prawne w jego ustanowieniu. Samozwańczy kalifat charakteryzuje się radykalnym sunnizmem, doktryną szybkich i rozległych podbojów terytorialnych oraz bezkompromisową brutalnością, co zbliża go do wczesnego kalifatu arabskiego z VII wieku.
