Urodził się w Butiamie w ówczesnejTanganice[1][2]. Był synem wodza niewielkiej grupy etnicznej Zanaki[3]. Naukę rozpoczął w wieku dwunastu lat, trafił wtedy do szkoły podstawowej w Musomie[4]. Edukację od 1937 roku kontynuował w Tabora Secondary School, a następnie wUniwersytecie Makarere wugandyjskiejKampali[5]. W 1943 roku został ochrzczony w Kościele katolickim i przyjął chrześcijańskie imię[6]. W 1947 roku otrzymał dyplom nauczyciela[2]. Uczył w kilku kościelnych szkołach. W 1949 roku dzięki rządowemustypendium udał się na studia naUniwersytecie w Edynburgu. Był on pierwszym studentem brytyjskiego uniwersytetu pochodzącym z Tanganiki[7][8]. WEdynburgu spotkał się z ideamiTowarzystwa Fabiańskiego i zaczął rozwijać łączeniasocjalizmu z afrykańskimi ideami kolektywistycznymi[9][10].
W 1952 roku zdobył tytuł magistra z zakresu ekonomii i historii, po czym powrócił do Tanganiki, gdzie kontynuował karierę nauczyciela[5]. W trakcie pracy zaangażował się w politykę. Dołączył do Afrykańskiego Towarzystwa Tanganiki, którego prezesem został w 1953 roku. W 1954 roku przekształcił organizację w Afrykański Narodowy Związek Tanganiki[5][11][12]. Pod przewodnictwem Nyerere, organizacja forsowała pokojowe metody walki o niepodległość, postulowała również harmonię rasową, równość społeczną, odrzucenie plemienności i wszelkich form dyskryminacji rasowej czy etnicznej[5]. W 1955 i 1956 roku wygłosił przemowy przez zgromadzeniemONZ wNowym Jorku. Administracjabrytyjska odrzucała jego niepodległościowe żądania, jednak Nyerere stał się dzięki nim rozpoznawalny i został najbardziej wybitnym politykiem niepodległościowym Tanganiki[5].
Administracja brytyjska mianowała go członkiem Rady Legislacyjnej Tanganiki. Zrezygnował z uczestnictwa w niej w 1957 roku w proteście przeciwko spowolnieniu procesu niepodległościowego. W wyborach w 1958–59 jego ugrupowanie zdobyło dużą liczbę miejsc w Radzie Legislacyjnej. W kolejnych wyborach w sierpniu 1960 roku, jego organizacja zdobyła 70 z 71 miejsc w Zgromadzeniu Ustawodawczym Tanganiki. We wrześniu 1960 roku Tanganika uzyskała samorząd, a Nyerere został premierem[1]. Niepodległość kraju została nadana przez Brytyjczyków 9 grudnia 1961 roku, Nyerere pozostał na stanowisku premiera[5]. Ze stanowiska zrezygnował już w następnym miesiącu. Czas poświęcił na pisanie prac na temat jedności afrykańskiej i ustroju. Jego najważniejszą pracą był dokument o nazwieUjamaa – podstawaafrykańskiego socjalizmu, w którym przedstawił zarys swojej ideologii politycznej. W 1962 roku, gdy Tanganika stała się republiką, został wybrany na prezydenta[5][1].
W 1964 roku doprowadził do zjednoczenia Tanganiki iZanzibaru. Na skutek zjednoczenia doszło do utworzenia Tanzanii, w której to równocześnie został prezydentem i premierem[12][1]. Od 1977 roku pozostawał również liderem rządzącejPartii Rewolucji powstałej na skutek połączenia Afrykańskiego Narodowego Związku Tanganiki i Partii Afroszyrazyjskiej z Zanzibaru. Od chwili utworzenia partii Tanzania pozostawała państwem jednopartyjnym[5][12].
W 1967 roku proklamowanoDeklarację z Arushy, która opierała się na opracowanej przez niego zasadzieujamaa. W deklaracji rząd zapowiedział budowę egalitarnego społeczeństwa socjalistycznego. W ramach realizacji tej koncepcji, Nyerere przeprowadził proceskolektywizacji wsi, budowy wiosek socjalistycznych czynacjonalizacji (banków, towarzystw ubezpieczeniowych, większych przedsiębiorstw handlowych i przemysłowych, należących głównie do kapitału zagranicznego). Reformom towarzyszyły masowe kampanie nauki czytania i pisania. Celem tych działań miało być doprowadzenie do ekonomicznej samowystarczalności[5][12][13].
W 1978 roku doszło do wybuchuwojny z sąsiednią Ugandą. Spór państw rozpoczął się w 1971 roku, gdy w Ugandzie doszło dozamachu stanu, w którym armia na czele zIdi Aminem obaliła prezydentaMiltona Obote. Nyerere zaoferowałazyl polityczny obalonemu prezydentowi. Do byłego prezydenta dołączyło 20 tys. osób prześladowanych przez juntę z powodów politycznych. Rok później grupa uchodźców przy wsparciu Tanzanii próbowała bezskutecznie obalić Amina.Junta oskarżyła Nyerere o przygotowanie zamachu, a dodatkowo zaczęła wspierać wrogów politycznych urzędującego prezydenta Tanzanii[25]. Gdy Mustafa Adrisi, wiceprezydent Ugandy został ranny w podejrzanym wypadku samochodowym w 1978 roku, żołnierze lojalni wobec Adrisiego zbuntowali się, a część z nich przekroczyła granicę Tanzanii, gdzie znalazła schronienie – spowodowało to bezpośrednią interwencję wojsk ugandyjskich przeciw Tanzanii[25][26]. Konsekwencją przegranej przez Ugandę wojny był upadek junty ugandyjskiej i powrót do władzy Obote w 1980 roku[5].
Choć był przyjmowany przez rodaków entuzjastycznie i konsekwentnie wspierany przez państwaEuropy Zachodniej, jego polityka nie przyczyniła się do pobudzenia gospodarki. W chwili ustąpienia Nyerere z urzędu w 1985 roku, Tanzania w dalszej mierze pozostawała krajem ubogim, niemniej jednak prezydentowi udało się osiągnąć jedne z najwyższych wskaźników alfabetyzacji w Afryce, wyeliminować nierówności oraz zapewnić stabilność polityczną[5]. Po ustąpieniu z urzędu prezydenta, pozostawał przewodniczącym Partii Rewolucji. Z funkcji zrezygnował w 1990 roku. Od tamtej pory nie angażował się politycznie, pełnił funkcję męża stanu i regularnie uczestniczył jako arbiter w rozwiązywaniu międzynarodowych kryzysów (m.in. wBurundi iRwandzie). Zmarł 14 października 1999 roku[5],Benjamin Mkapa, ówczesny prezydent Tanzanii, ogłosił śmierć Nyerere w telewizji państwowej, a także ogłosił 30-dniowy okresżałoby narodowej, zamknięto szkoły i urzędy, odwołano szereg wydarzeń rozrywkowo-kulturalnych, a tanzańskie radio państwowe, odtwarzało muzykę pogrzebową, podczas gdy w telewizji emitowano programy z jego udziałem[27], a żałobę narodową ogłoszono także w kilku państwach m.in. wRwandzie (10 dni)[28],Mozambiku (7 dni)[29],Zambii (4 dni)[30],Kenii (4 dni)[31] iGabonie (2 dni)[32].
W 2006 rokuWatykan ogłosił początekprocesu beatyfikacyjnego Nyerere. Zmarły prezydent był człowiekiem głęboko wierzącym i codziennym uczestnikiem mszy świętych[33].
↑Kantowicz, Edward R. (2000).Coming Apart, Coming Together. Wm. B. Eerdmans Publishing. s. 258.ISBN 0-8028-4456-1
↑Mwakikagile, Godfrey (2006). Nyerere and Africa: End of an Era. Godfrey Mwakikagile. s. 575.ISBN 0-9802534-1-1.
↑Cross, Colin (1969). The fall of the British Empire, 1918–1968. Coward-McCann. s. 306
↑Adi, Hakim; Sherwood, Marika (2003). „Julius Kambarage Nyerere”. Pan-African History: Political Figures from Africa and the Diaspora Since 1787. Routledge. s. 147.ISBN 0-203-41780-1.
↑van Dijk, Ruud (2008).Encyclopedia of the Cold War, t. 1. Taylor & Francis. s. 880.ISBN 0-415-97515-8.
↑Blumberg, Arnold (1995).Great Leaders, Great Tyrants?: Contemporary Views of World Rulers who Made History. Greenwood Publishing Group. s. 221–222.ISBN 0-313-28751-1.
↑W.M. Adams, T. Potkanski and J.E.G. Sutton (1994). „Indigenous Farmer-Managed Irrigation in Sonjo, Tanzania”. The Geographical Journal. Vol. 160. No. 1 (marzec 1994). s. 17–32. Blackwell Publishing on behalf of The Royal Geographical Society
↑From liberation movement to government: ZANU and the formulation of the foreign policy of Zimbabwe, 1990. s. 284
↑ShelleyS.KleinShelleyS.,Najgroźniejsi dyktatorzy w historii,JolantaJ.Sawicka (tłum.), Warszawa: Wyd. MUZA SA, 2008, s. 202,ISBN 978-83-7495-323-8,OCLC749811259.
.jpg)
_-_ribbon_bar.png)
_-_ribbon_bar.png)
_-_ribbon_bar.gif)
_-_ribbon_bar.png)
_-_ribbon_bar.png)
_-_ribbon_bar.gif)
_-_ribbon_bar.png)
.jpg)
