Ogończyk | |||
| Rodzina | |||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | |||
| Data i miejsce śmierci | |||
| Ojciec | |||
| Matka | |||
| Żona | |||
| |||
Jan Kanty Działyński,hrabia (ur.28 września1829 wKórniku, zm.30 marca1880 tamże) – polskidziałacz społeczny i polityczny, powstaniec, prezes towarzystwa literacko-historycznego, wydawca bibliotek nauk ścisłych, redaktor, ostatni z roduDziałyńskich, właściciel dóbr: Kórnik (kołoPoznania) iJanusz (Jeżopole).
Był synem powstańca i posłaTytusa (1796–1861)[1] iCelestyny z Zamoyskich (1805–1883)[2]. Kształcił się wpoznańskimGimnazjum św. Marii Magdaleny[1]. W latach 1849–1851 odbył służbę w wojsku pruskim i uczęszczał na wykłady uniwersyteckie wBerlinie[3]; uzupełniał wykształcenie z nauk ścisłych u prywatnych nauczycieli wParyżu. 21 lutego 1857 poślubił w Paryżu księżniczkęIzabellę z Czartoryskich (1830–1899), córkę księciaAdama Jerzego Czartoryskiego (1770–1861) – prezesa Rządu Narodowego. Wraz z żoną osiadł wGołuchowie, gdzie rozpoczął kolekcjonowanie obrazów i zabytków sztuki (m.in. antycznych waz).
W 1861 objął po śmierci ojca Kórnik[4] wraz zzamkiem,biblioteką iarboretum, a takżepałac w Poznaniu, naStarym Rynku[1]. Przejął od ojca pomysł utworzenia w Kórniku szkoły rolniczej. Współpracował zPoznańskim Towarzystwem Przyjaciół Nauk jako redaktor publikacji. Od 1861 zasiadał w sejmie pruskim, został sekretarzem Koła Polskiego. Tuż przed wybuchempowstania styczniowego odbył podróż po Bliskim Wschodzie; w lutym 1863, powrócił do Poznania i powołał tzw.Komitet Działyńskiego, w ramach którego organizował pomoc zaboru pruskiego dla powstania. Po rewizji w pałacu poznańskim, zagrożony aresztowaniem, przyłączył się do bezpośredniej walki zbrojnej. Walczył w oddzialeEdmunda Taczanowskiego; po klęscepod Ignacewem 8 maja 1863 schronił się we Francji. Na emigracji pracował nad skonstruowaniemkarabinu wielostrzałowego.
Wprocesie berlińskim w 1864 otrzymał zaocznie wyrok śmierci i konfiskaty dóbr[5]. Spędził na emigracji pięć lat; uzyskał amnestię i zwolnienie od zarzutów w kwietniu 1869. Po powrocie do Wielkopolski zaangażował się w działalność kulturalną. Poszerzał zbiory biblioteki kórnickiej, zaangażował do pracy w roli bibliotekarzyZygmunta Celichowskiego iWojciecha Kętrzyńskiego. Kontynuował działalność wydawniczą, zapoczątkowaną przez ojca. Wydał m.in.Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski iActa Tomiciana.
W 1872 był jednym z założycieliBanku Włościańskiego w Poznaniu[4]. Fundował stypendia dla polskich studentów, kierował emigracyjnym Stowarzyszeniem Pomocy Naukowej. Pełnił funkcję prezesa Towarzystwa Nauk Ścisłych w Paryżu. Zmarłbezpotomnie, majątek przekazał siostrzeńcowi,Władysławowi Zamoyskiemu. Spoczywa w rodowej krypciekórnickiego kościoła.