Ten artykuł dotyczy filozofa neoplatońskiego. Zobacz też:Jamblich z Syrii – grecki pisarz żyjący w II wieku n.e.
Jamblich (stgr. Ἰάμβλιχος,Iamblichos) (ur. ok. 250[1] wChalkis, zm. w 326) – założycielneoplatońskiej szkoły syryjskiej[2]. Jest on jednym z ostatnich wybitnych pogańskich filozofów późnej starożytności, starającym się nadać nową teoretyczną podbudowę pod pogańskipoliteizm.
 | Zobacz kolekcję cytatówJamblicha w Wikicytatach |
Życie Jamblicha jest słabo znane. WedługKsięgi Suda i swojego biografaEunapiusza urodził się w zamożnej rodzinie w Chalkis (wCelesyrii podLibanem) ok. 250 roku[3] lub 270 roku[4]. Pobierał nauki u biskupa LaodyceiAnatola. Następnie uczył się w Rzymie uPorfiriusza. Do rodzinnej Syrii powrócił ok. 303 - założył tam własną szkołę filozoficzną, tzw. platońską szkołę syryjską. Na wielkie uznanie, którym cieszył się Jamblich, wskazywać może przydomek "najbardziej boski", którym obdarzali go jego uczniowie[5]. Pochowany został w cylindrycznym grobowcu wPalmirze nadTygrysem.
Głównym pismem Jamblicha jestZbiór nauk pitagorejskich w 10 księgach, z których zachowały się cztery początkowe i siódma, pod osobnymi tytułami. Księga I, nosząca tytułŻywotPitagorasa (Vita Pythagorae), stanowi bezkrytyczną kompilację legend mających, jak się zdaje, na celu przeciwstawienie cudomChrystusa "jeszcze większych" cudówpitagorejskich. Księga IIZachęta do filozofii (Proptericus) składa się ze zdań wyjętych z dialogów Platona, tekstów pitagorejskich iPropterykaArystotelesa, a kończy się wyjaśnieniem 39 zagadkowych zdań pitagorejskich. W księdze III zatytułowanejPopularna nauka matematyki (De communi scientia mathematica) wykłada Jamblich pitagorejską symbolikę liczb, odpowiedników platońskich idei. Księga IVO arytmetyce Nikomacha (In Nicomachi arithmeticum introductio) zawierakomentarz doArytmetyki neopitagorejczykaNikomacha. Zaginiona księga V dotyczyła fizyki, VI - etyki, VII - porusza zagadnienie teologicznego znaczenia liczb. W końcowych księgach zawarty był wykład muzyki, geometrii i astronomii[5].
Oprócz teologii pitagorejskiej Jamblich wyłożył również teologię chaldejską w obszernym, liczącym co najmniej 28 ksiąg dzieleO najdoskonalszej teologii chaldejskiej. Psychologią zajmował się w traktacieO duszy. Zachowały się fragmenty jego listów o poszczególnych cnotach: sprawiedliwości, roztropności, umiarkowaniu, męstwie[6]. Napisał też szereg komentarzy do dialogów Platona i pism Arystotelesa, o których mówią późniejsi komentatorzy. Zajmował się także retoryką w traktacieO osądzaniu najlepszego stylu, w którym opowiadał się za stylem średnim, wzorowanym na Homerze, Platonie i Demostenesie, idąc w swych poglądach za popularnym wśród platonikówHermogenesem[7].
Jego styl biograf Eunapiusz stawia niżej od stylu Porfiriusza. Zachowane pisma Jamblicha mają miejscami zabarwienie retoryczne, na ogół są jednak pisane w sposób prosty, przeważnie jasny, choć monotonny[7].
Broniłteurgii przed krytyką i podbudował ją na podłożu teoretycznym. Mnożył neoplatońskiehipostazy w celu uzasadnienia politeizmu. Każdej hipostazie przypisani byli odpowiedni bogowie.
System hipostaz Jamblicha przedstawiał się następująco:
Jamblich pojmował teurgię jako praktykę (sztukę), dzięki której za pomocą działań, symboli i formuł niezrozumiałych dla rozumu ludzkiego, ale zrozumiałych dla bogów, człowiek może się zjednoczyć z bogami i wykorzystać ich moce i wpływy (możliwości) dla siebie. Teurgiczne zjednoczenie ma charakter pozaracjonalny i wiązane jest nie z działalnością człowieka, lecz z inicjatywą samych bóstw.
Jamblich zajmował się również interpretacją klasycznych tekstów filozoficznych (m.in.Platona czyArystotelesa). Wskazywał, że ich złożoność wymaga stosowania się do pewnych reguł interpretacyjnych, z których dwie najważniejsze to:
Agnieszka Kijewska,Jamblich,Powszechna Encyklopedia Filozofii, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, ptta.pl [dostęp 2024-05-05].