Podczasangielskiej wojny domowej przebywał wOksfordzie. Po upadku miasta w 1646 r. został pojmany przez siły Parlamentu i umieszczony w St. James’s Palace. W 1648 r. udało mu się uciec i udał się na dwór swojego szwagra,Wilhelma II Orańskiego, doHagi. W 1649 r. jego ojciec został ścięty, a starszy brat okrzyknięty królem Karolem II. Pretendent udał się doSzkocji, gdzie został koronowany i próbował najechać naAnglię, ale poniósł klęskępod Worcester i musiał uciekać doFrancji. Tam towarzyszył mu Jakub, który w 1652 r. rozpoczął służbę w armii francuskiej i odbył 4 kampanie pod dowództwem wicehrabiegode Turenne. W 1656 r. wstąpił do armii hiszpańskiej pod wodzą księciaKondeusza. Brał udział w bitwie z oddziałamiOlivera Cromwellapod Dunes 3 czerwca 1658 r., gdzie prowadził dwie nieskuteczne szarże przeciwko cromwellowskiej piechocie. Od 1649 r. był członkiemTajnej Rady. 10 maja 1659 r. otrzymał tytuł hrabiegoUlsteru. 31 grudnia 1660 r.król FrancjiLudwik XIV nadał mu francuski tytułparowski księciaNormandii.
W 1660 r. Karol II odzyskał tron Anglii. 25 maja Jakub towarzyszył mu podczas wjazdu doLondynu. W 1660 r. otrzymał tytuł księcia Albany oraz urzędy Lorda Wielkiego Admirała i lorda strażnika Pięciu Portów. Jako że Karol II nie miał dzieci, Jakub był uznawany za następcę tronu. Jako Lord Wielki Admirał dowodziłRoyal Navy podczasII (1665–1667) iIII wojny angielsko-holenderskiej (1672–1674). Kiedy w 1664 r. zdobyto holenderską kolonię w Ameryce Północnej, jej główne miasto,Nowy Amsterdam, przemianowano na cześć Jakuba naNowy Jork. Położony 150 mil dalej nad rzekąHudsonFort Orange został przemianowany naAlbany. Jakub był również Przewodniczącym Królewskiej Kompanii Afrykańskiej, pośredniczącej w handluniewolnikami. Od 1664 r. był również członkiemTowarzystwa Królewskiego.
Jakub przeszedł nakatolicyzm prawdopodobnie w 1668 lub 1669 r., ale przez kilka lat było to utrzymywane w tajemnicy. W tym czasie brał udział w III wojnie angielsko-holenderskiej, odnosząc zwycięstwo w bitwie morskiej w zatoce Southwold. W tym czasie w wyniku narastania antykatolickich nastrojów w Anglii w marcu 1673 r. Parlament przyjąłTest Act, który uzależniał objęcie dowolnych funkcji cywilnych i wojskowych od złożenia wyznania wiary i przyjęcia komunii pod dwiema postaciami. Jakub odmówił wypełnienia tych postanowień i utracił swoje godności Lorda Wielkiego Admirała i lorda strażnika Pięciu Portów (brat nadał mu wówczas godność Lorda Wielkiego Admirała Szkocji, gdyż w Szkocji Test Act nie obowiązywał). Katolicyzm Jakuba stał się powszechnie znany. Król Karol nakazał, aby dzieci Jakuba z jego małżeństwa zAnną Hyde (która zmarła w 1671 r.) zostały wychowane w wierze protestanckiej. Zezwolił jednak Jakubowi na poślubienie katolickiej księżniczki –Marii z Modeny.
Ponieważ król Karol II wciąż nie mógł doczekać się potomstwa, coraz prawdopodobniejsza stawała się perspektywa objęcia tronu przez księcia Yorku. Wizja katolika na tronie była jednak nie do przyjęcia dla protestantów. Jakub próbował ułagodzić poddanych, wydając swoją najstarszą córkęMarię za księciaWilhelma Orańskiego. Na niewiele to się zdało. Niepopularność Jakuba jako następcy tronu była tak duża, że nawiązał do niej nawet Karol II w odpowiedzi na zarzuty brata o poruszaniu się po Londynie z niewystarczającą eskortą: „Bracie, dziękuję Ci za Twoją troskę, ale nikt nie zabije mnie, aby zrobić królem Ciebie”. Na domiar złego na scenę wkroczył niejakiTitus Oates, który rozpowiadał o „papieskim spisku”, mającym na celu zabicie króla Karola i osadzenie na tronie księcia Yorku. Wybuchła antykatolicka histeria. Karol nakazał bratu opuścić Anglię. Jakub udał się doBrukseli, gdzie przebywał do 1680 r., kiedy otrzymał nominację na Lorda Wysokiego Komisarza przy Parlamencie Szkocji. Zamieszkał wówczas wedynburskimHolyroodhouse.
W tym czasie angielscy protestanci próbowali pozbawić Jakuba prawa do sukcesji tronu.Anthony Ashley-Cooper, 1. hrabia Shaftesbury, przedstawił w Parlamencie projekt ustawy odsuwającej księcia Yorku od korony. Kandydatem protestantów był najstarszy syn Karola II z nieprawego łoża,James Scott, 1. książę Monmouth. Tzw.Exclusion Bill stał się podwaliną podziału angielskiej sceny politycznej. Popierający ustawę, zwani „Petycjonistami” (Petitioners), dali początek ugrupowaniuwigów (z których wykształciła się późniejPartia Liberalna), natomiast przeciwnicy ustawy, zwani „Oburzającymi się” (Abhorrers), dali początek partiitorysów (z których wykształciła się późniejPartia Konserwatywna).
Próby zmiany kolejności sukcesji tronu nie przypadły do gustu Karolowi II. Kiedy w 1679 r. pojawiła się realna możliwość uchwaleniaExclusion Bill, Karol rozwiązał Parlament. Dwa następne Parlamenty (z 1680 i 1681 r.) zostały rozwiązane z tego samego powodu. Wówczas Shaftesbury i Monmouth zdecydowali się na krok ostateczny i w 1683 r. podjęli próbę zamachu na króla Karola i księcia Yorku. Zamach się nie udał, na spiskowców nałożono kary, a królowi i jego bratu przyniosło to wzrost sympatii społeczeństwa. Wyrazem tego było przywrócenie w 1684 r. Jakubowi godności Lorda Wielkiego Admirała.
Król Karol zmarł 6 lutego 1685 r., przyjmując podobno na łożu śmierci wiarę katolicką. Na tron wstąpił książę Yorku jako Jakub II, król Anglii, i Jakub VII, król Szkocji. Objęcie tronu przeszło bez komplikacji, gdyż Jakub cieszył się poparciem torysów, a administracja była obsadzona lojalnymi ludźmi. Sukcesji nie sprzeciwiał się nawet Kościół Anglikański. 23 kwietnia 1685 r. Jakub i Maria zostali ukoronowani wWestminsterze. Zebrany w maju 1685 r. Parlament udzielił poparcia Jakubowi i uchwalił znaczne subsydia przeznaczone na osobiste wydatki Jakuba oraz utrzymanie armii.
Pierwszy przeciwko Jakubowi zbuntował się w maju 1685 r.Archibald Campbell, 9. hrabia Argyll. Hrabia liczył na niechęć szkockich prezbiterian do Anglików i wywołanie w Szkocji narodowego powstania. Szkoci jednak nie rwali się do walki, a Argyllowi brakowało zdolności i autorytetu. Powstanie rychło zostało stłumione, a Argyll pojmany i stracony. Równocześnie na południu Anglii wylądował kolejny pretendent –książę Monmouth. 18 czerwca jego armia, licząca ok. 6500 słabo uzbrojonych i słabo wyszkolonych ludzi, okrzyknęła Monmoutha królem. Po nieudanej próbie zdobyciaBristolu i wieściach o zbliżających się wojskach króla, Monmouth zdecydował się na odwrót. Naciskany przyjął bitwę 6 lipca 1685 r. podSedgemoor, która zakończyła się ostateczną klęską rebeliantów. Monmouth ukrywał się jeszcze kilka dni, ale został pojmany i ścięty wTower.
Jakub tymczasem zaczynał rządzić w sposób absolutny. UchyliłHabeas Corpus Act, ogłosił amnestię dla katolików, a w królewskim kościele jawnie odprawiano katolickie nabożeństwa. Aby zapobiec kolejnym rebeliom, Jakub zdecydował się wprowadzić stałą armię, ale napotkał sprzeciw Parlamentu. Pod koniec roku Jakub rozwiązał Parlament. Najważniejsze stanowiska w państwie otrzymali katolicy, a częstym gościem dworu królewskiego był nuncjusz papieski. Mocną pozycję na dworze miał spowiednik króla,jezuitaEdward Petre. Na uniwersytety wOksfordzie iCambridge były wywierane naciski, aby zwiększyły dostęp do swoich uczelni dla katolików.
Pomnik Jakuba na Trafalgar Square w Londynie
W 1687 r. Jakub wydałDeklarację o tolerancji religijnej (Declaration of Indulgence), w której uchylał działanie ustaw karnych w stosunku do katolików, nonkonformistów i dyssenterów piastujących urzędy państwowe. Deklaracja zapewniała im także wolność kultu. W 1688 r. król ogłosił drugąDeklarację o tolerancji. Tym razem ostro zaprotestował Kościół Anglikański. Złożona przezarcybiskupa Canterbury,Williama Sancrofta, petycja anglikańskich biskupów wywołała wściekłość króla. Na rozkaz króla biskupi zostali aresztowani, ale sąd przysięgłych uniewinnił ich, mimo nacisków dworu królewskiego.
Po upadku rebelii Argylla i Monmoutha nadzieje protestanckiej opozycji wiązały się z księciem Oranii i zięciem Jakuba,Wilhelmem. W 1688 r. miało miejsce wydarzenie, które przyspieszyło wybuch rebelii. Do tej pory dziedziczką Jakuba była żona Wilhelma, Maria, gorliwa protestantka. Jednak 10 czerwca 1688 r. rozprzestrzeniła się wieść, że królowa Maria z Modeny urodziłasyna, katolickiego następcę tronu. W tych warunkach wigowie i torysi doszli do porozumienia i wezwali na pomoc Wilhelma Orańskiego. Pod koniec czerwca list do Wilhelma wystosowało sześciu lordów i jeden biskup (4 wigów i 3 torysów), a wierność księciu Orańskiemu zaprzysięgli wyżsi oficerowie armii i floty.
Moneta z podobizną Jakuba II
Po kilkumiesięcznych przygotowaniach 10 października Wilhelm wydał deklarację, w której ogłaszał swój zamiar udania się do Anglii w celu obrony wiary protestanckiej oraz wolności i Parlamentu. Sprzyjała mu sytuacja międzynarodowa, gdyż Europa gotowała się do kolejnej wojny z francuskim królem Ludwikiem XIV, który był sojusznikiem Jakuba II. W tej sytuacji działania Wilhelma spotkały się nawet z przyjaznym odzewem ze stronypapieżaInnocentego XI. W listopadzie 1688 r. na czele 15000 żołnierzy Wilhelm Orański wylądował w Anglii.
Inwazja zaczęła się 5 listopada. W ciągu miesiąca na stronę Wilhelma przeszła armia, urzędnicy i hierarchia anglikańska. Do obozu księcia przeszła nawet młodsza córka Jakuba,Anna. 9 grudnia Wilhelm wygrałbitwę pod Reading. W nocy z 9 na 10 grudnia królowa Maria i mały książę Walii uciekli do Francji. 11 grudnia Jakub został pojmany wFaversham. Tego samego dnia Parlament poprosił go, aby przybył do Londynu i doszedł do porozumienia z zięciem. Jakub przybył do Londynu 16 grudnia i zaprosił Wilhelma na rozmowy. Wilhelm nie miał jednak zamiaru utrzymywać teścia przy władzy. Holenderska straż pojmała Jakuba i 18 grudnia został przewieziony doRochester wKencie. Wilhelm wydał jednak rozkazy, żejeśli Jakub będzie chciał wyjechać, nie należy mu czynić przeszkód. W tej sytuacji król Jakub 23 grudnia 1688 r. odpłynął do Francji.
Próba ucieczki podjęta przez króla 11 grudnia w oczach jego przeciwników urosła do rangi abdykacji. Ogłoszono, że od tego dnia tron pozostawał pusty. O jego objęcie poproszono Wilhelma i Marię, którzy po zaprzysiężeniuBill of Rights zostali w 1689 r. ukoronowani na króla i królową Anglii i Szkocji.
Jakub nie pogodził się z utratą tronu. Mając poparcie Ludwika XIV oraz wiernych stronników w irlandzkich katolikach oraz u szkockich i angielskich legitymistów już w 1689 r. podjął próby odzyskania tronu. Od jego imienia popierających sprawę katolickiego króla i jego potomków nazywano „jakobitami”. Pierwsze powstanie jakobici wywołali w Szkocji. 16 kwietnia 1689 r.John Graham, wicehrabia Dundee, ogłosił zaciągi pod sztandary króla Jakuba.Klany szkockie poparły Dundeego, który pokonał armię królewską podKilliecrankie, gdzie jednak sam zginął. Pozbawione zdolnego wodza oddziały powstańcze walczyły jeszcze do 1691 r.
Tymczasem 12 marca 1689 r. król Jakub wylądował z francuskimi posiłkami wKinsale wIrlandii. Zyskawszy poparcie irlandzkich katolików Jakub ruszył na opanowaną przez protestantów północ. Nie odniósł tam jednak znaczących sukcesów. Wilhelm III rychło wysłał na wyspę posiłki, a 25 czerwca 1690 r. osobiście przybył doUlsteru. 12 lipca doszło do decydującej bitwy tej kampanii,nad rzeką Boyne, gdzie oddziały Wilhelma pokonały jakobitów. Dwa dni później Wilhelm tryumfalnie wkroczył doDublina. Walki trwały jeszcze do 1691 r., ale Jakub opuścił swoich stronników niedługo po bitwie nad Boyne.
Resztę życia Jakub II spędził na wygnaniu we Francji, gdzie Ludwik XIV podarował mu pałac wSaint-Germain-en-Laye. W 1696 r. jakobici podjęli próbę przywrócenia mu korony poprzez zamordowanie Wilhelma III. Spisek się jednak nie powiódł. W tym samym roku Ludwik zaproponował mu kandydowanie na tron polski po śmiercikrólaJana III. Jakub odrzucił jednak tę ofertę, gdyż obawiał się, że będąc królem Polski straci szanse na odzyskanie korony angielskiej.
Jakub zmarł naudar mózgu w podarowanym mu przez Ludwika XIV pałacu. Jego ciało pochowano w kaplicy św. Edmunda w kościele Angielskich Benedyktynów przy Rue St. Jacques wParyżu. PodczasRewolucji jego szczątki zostały sprofanowane i zaginęły. Pretensje do angielskiego i szkockiego tronu przejął jego jedyny żyjący syn,Jakub Franciszek Edward Stuart.
3 września 1660 r. wLondynie poślubił ladyAnnę Hyde (12 marca 1637 – 31 marca 1671), córkęEdwarda Hyde’a, 1. hrabiego Clarendon, i Frances Aylesbury, córki sir Thomasa Aylesbury’ego, 1. baroneta. Jakub i Anna mieli razem czterech synów i cztery córki. Byli to:
Karol (22 października 1660 – 5 maja 1661), tytułowanyksięciem Cambridge, ale zmarł przed oficjalnym zatwierdzeniem tytułu
Charles Phillips: The Illustrated Encyclopedia of Royal Britain. John Haywood, Richard G. Wilson (konsult.). New York: Metro Books, 2011.ISBN 978-1-4351-1835-5. Brak numerów stron w książce
.svg)
.svg)
