W 1931 r. miejscowość liczyła 2795 mieszkańców, z których ok. 85% byłoPolakami. 1 sierpnia 1934 Jagielnica utraciła prawa miejskie[6].
W lipcu 1941 ukraiński sprawca zabił tutaj 5 Żydów, którzy uciekli przed pogromem wUłaszkowcach[7]. W latach 1943–1945nacjonaliści ukraińscy zOUN-UPA zamordowali tutaj 20 Polaków, w tymWojciecha Lachowicza, lekarza i byłego burmistrzaCzortkowa[8]. W tym samym czasie zamordowali również 40 Polaków we wsi Chomiakówka, która została włączona do Jagielnicy[9].
W 1948 r. 167 gospodarstw w Jagielnicy zostało przymusowo połączonych wkołchoz, a w 1950 r. przyłączono do niego sąsiednią wieś – Salówkę.
zamek[10] – usytuowany na wzniesieniu wNagórzance, przylegającej do Jagielnicy. Wybudowany pod koniec XV w. jako drewniany, przebudowany na murowany na przełomie XVI/XVII wieku przez Lanckorońskich. W 1648 r. zamek oparł się najazdowikozackiemu, ale w 1655 r. 200-osobowa załoga opór stawiała tylko kilka dni. W 1672 r. w wyniku utraty przez Polskę wschodnich ziem na rzeczImperium Osmańskiego na mocypokoju w Buczaczu został oddany Turkom przez jej właścicielaHieronima Lanckorońskiego, stając się siedzibąIbrahima Szejtana. We wrześniu 1673 r. zamek został odbity przez chorążego Sieniawskiego, a w styczniu 1674 r. Hieronim Lanckoroński wyruszył z niego przeciwko Turkom pod dowództwem wojewodyJana Potockiego. Turcy przejęli go ponownie w 1680 r., ale w 1683 r. wrócił na stałe pod panowanie Polaków, dzięki kampanii podolskiejAndrzeja Potockiego. Oficjalnie zamek wrócił do Polski w 1699 r. na mocypokoju w Karłowicach i po odbudowie ze zniszczeń wojennych został ponownie rezydencją Lanckorońskich. W 1817 r., w czasierozbiorów zamek był własnością władz austriackich, które urządziły w nim dużą fabrykę tytoniu. Funkcjonowała ona z przerwami do lat 90. XX w. Od 2000 r. zamek stanowi własność prywatną. Na bramie zamku zachował się kamienny herb Lanckorońskich;
kościół rzymskokatolicki p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny; pierwsza świątynia powstała w 1478 r. jako drewniana, z wyposażenia tego kościoła ocalały do dzisiejszych czasów dwie drewniane figurki. Następnie miejscowy kościół trafił pod opiekę Lanckorońskich, którzy nie szczędzili funduszy na jego wyposażenie i wizerunek. Na początku XIX wieku kościół spłonął. Obecna świątynia została wybudowana (konsekrowana w 1842 r.[11]) w stylu neobarokowym i została wyposażona w organy. I ten budynek został dotknięty pożarem, a następnie odbudowany. Powysiedleniu Polaków z tych ziem w 1945 r. kościół zamknięto, przeznaczając go na magazyn zbóż, a następnie wykorzystywano jako salę sportową. W latach 90. XX wieku zdewastowana świątynia została zwrócona wiernym i przystąpiono do prac restauracyjnych, trwających od 1993 r. do 2002 r. Fundusze pochodziły od różnych polskich organizacji i od prywatnych osób. Znaczną sumę przekazała hrabinaKarolina Lanckorońska, która ufundowała także trzy dzwony do przykościelnej dzwonnicy. W kościele znajduje się tablica jej poświęcona[12].
↑Mieczysław Orłowicz: Ilustrowany przewodnik po Galicyi, Bukowinie, Spiszu, Orawie i Śląsku Cieszyńskim. Lwów: Karol Kwieciński, 1919, s. 153.
↑Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 15: Województwo tarnopolskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923, s. 8.
↑Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 2, poz. 5).
↑Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21 lipca 1934 r. o podziale powiatu czortkowskiego w województwie tarnopolskiem na gminy wiejskieDz. U. z 1934 r. Nr 68, poz. 632.
↑Kai Struve, “Deutsche Herrschaft, ukrainischer Nationalismus, antijüdische Gewalt. Der Sommer 1941 in der Westukraine”, Walter de Gruyter GmbH, Berlin/Boston 2015,ISBN 978-3-11-035998-5, e-ISBN (PDF) 978-3-11-036022-6, ss. 553, 668
Legenda: (1) w nawiasach podano okrespraw miejskich /praw miasteczka /praw osiedla; (2) wytłuszczono miasta/osiedla trwale restytuowane; (3) tekstem prostym opisano miasta nierestytuowane, miasta restytuowane przejściowo (ponownie zdegradowane) oraz miasta niesamodzielne, włączone do innych miast; (4)OTP –osiedle typu miejskiego; (5) zastosowane nazewnictwo oddaje formy obecne, mogące się różnić od nazw/pisowni historycznych.
Źródła:Dz. U. z 1933 r. Nr 35, poz. 294,Dz. U. z 1934 r. Nr 48, poz. 422,Dz. U. z 1934 r. Nr 48, poz. 420, Dymitrow M., 2015,Pojęcie miejskości w świetle reformy gminnej w Polsce międzywojennej, [in] Krzysztofik R., Dymitrow M. (Eds),Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems / Miasta zdegradowane i restytuowane w Polsce. Geneza, rozwój, problemy, University of Gothenburg, Gothenburg, s. 61–63 / 65–115.
48°57′N 25°44′E/48,950000 25,733333
Ten artykuł dotyczy wsi na Ukrainie. Zobacz też:Jagielnica.
