 Izz ad-Din al-Kassam | |||
| Data i miejsce urodzenia | |||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |||
| Przebieg służby | |||
| Jednostki | |||
| Główne wojny i bitwy | |||
| |||
Izz ad-Din al-Kassam (arab. عز الدين بن عبد القادر بن مصطفى بن يوسف بن محمد القسام,ʿIzz ad-Dīn ibn ʿAbd al-Qādir ibn Muṣṭafá ibn Yūsuf ibn Muḥammad al-Qassām; ur.19 listopada1882, zm.20 listopada1935) – arabskiszejk i wojskowy, dowódcaArabskiej Armii Wyzwoleńczej. Główny rywal przywódcy palestyńskich Arabów,Muhammada Amina al-Husajniego.
Al-Kassam urodził się w 1882 w miejscowościDżabla w muhafazieLatakia, będącej wówczas wImperium osmańskim (obecnieSyria). Był synem nauczyciela i zwolennikiemsufizmu. Ukończył studia naUniwersytecie Al-Azhar wKairze, gdzie zyskał reputację pobożnego i samowystarczalnego człowieka. Po powrocie do kraju zostałimamem w lokalnymmeczecie.
Gdy we wrześniu 1911 rozpoczęła sięwłoska inwazja na Libię, al-Kassam rozpoczął zbiórkę funduszy dla libijskiego ruchu oporu, któremu przewodziłUmar al-Muchtar i skomponował hymn zwycięstwa. Następnie przyłączył się do wielu innych ochotników i zamierzał udać się doTrypolitanii iCyranejki by walczyć zWłochami. Został jednak powstrzymany przez władze tureckie.
PodczasI wojny światowej zaciągnął się do tureckiej armii, przeszedł szkolenie wojskowe i służył jako imam w bazie w pobliżuDamaszku. Gdy w 1917Brytyjczycy pokonali turecką armię naBliskim Wschodzie. Al-Kassam uległ wówczas wpływompanarabizmu i stał się zwolennikiem utworzeniaWielkiej Syrii, która miała byćarabskim państwem obejmującym wszystkie ziemie zamieszkiwane przez Arabów – odSyrii, przezPalestynę iArabię doJemenu.Mocarstwa zachodnie miały jednak odmienne plany odnośnie do porządku politycznego na Bliskim Wschodzie i były on bezpośrednią konsekwencją zawartej w 1916brytyjsko-francuskiejumowy Sykes-Picot. Dzieliła ona Bliski Wschód na pięć stref wpływów należących do Brytyjczyków i Francuzów, przy czym zakładano utworzenie obszaru, na którym miało powstać niezależne państwa arabskie. Postępując w zgodzie z tym porozumieniem, wojska brytyjskie nie zajęły w 1917 syryjskich miast Damaszku,Hims,Hama iAleppo, pozostawiając je dla wojsk francuskich[1]. Al-Kassam przyłączył się wówczas do obozu narodowego, który odmówił uznania jakiegokolwiek prawa francuskiego rządu do sprawowania kontroli nad którąkolwiek częścią terytorium Syrii[2]. 8 marca 1920 proklamowano w Damaszku powstanie niepodległego państwa Syrii. EmirFajsal I został ogłoszony królem Wielkiej Syrii. W kwietniu 1920 nakonferencji w San Remo podjęto o utworzeniu francuskiegoMandatu Syrii i Libanu oraz brytyjskiegoMandatu Palestyny. W czerwcu 1920 wojska francuskie wkroczyły do Syrii, rozbijając wojska arabskie wbitwie pod Majsalun (24 lipca 1920). Al-Kassam zaangażował się wówczas w przygotowaniawojny partyzanckiej. Odegrał kluczową rolę w syryjskim powstaniu w 1921 i po jego upadku został skazany na karę śmierci. Uniknął jednak aresztowania, i przezBejrut uciekł doHajfy.
Gdy zamieszkał w brytyjskim Mandacie Palestyny, ściągnął do siebie z Syrii żonę i córki. Po 1922 skupił swoje działania na niższych klasach społecznych Arabów. Utworzył szkołę wieczorową dla robotników i nauczał jako imam w meczecie Istiqlal w Hajfie. Zyskał duże poparcie bezrolnych rolników arabskich, którzy dzierżawili wcześniej grunty wGalilei i tracili ziemię w wyniku jej wykupu przezżydowskie organizacjesyjonistyczne. Straciwszy źródło dochodu, przyjeżdżali do Hajfy w poszukiwaniu pracy. Al-Kassam wielokrotnie spotykał się i współpracował z wielkim muftim JerozolimyMuhammadem Aminem al-Husajnim. Był liderem założonego w 1928 Stowarzyszenia Młodzieży Muzułmańskiej (arab. جمعية الشبان المسلمين,Jam’iyyat al-Shubban al-Muslimin)[3].
W 1929Najwyższa Rada Muzułmańska mianowała go sekretarzem sąduszariatu w Hajfie. Funkcja ta umożliwiała mu swobodne poruszanie się po wsiach północnejPalestyny, których mieszkańców zachęcał do zakładaniaspółdzielni rolniczych. Swoje podróże wykorzystywał także do wygłaszania politycznych i religijnych kazań, w których zachęcał wieśniaków do stawiania oporu Brytyjczykom i Żydom, którzy usiłują kolonizować ich kraj. Poarabskich zamieszkach w 1929 nasilił swoją agitację. Historyk Abdullah Schleifer tak opisuje al-Kassama:
„Osoba przeniknięta duchem islamskiej ewangelizacji społecznej, która została poruszona losem palestyńskich chłopów i emigrantów. Duszpasterska troska al-Kassama była związana z jego moralnym oburzeniem na sposób, w jaki brytyjskie władze Mandatu Palestyny po kryjomu naruszają stary muzułmański porządek społeczny. Ten gniew pobudzał polityczny radykalizm, który ostatecznie doprowadził go do chwycenia za broń i stania się ważnym palestyńskim politykiem.”[4]
W 1930 al-Kassam założył paramilitarną organizację arabskąCzarna Ręka (arab. الكف الاسود;al-Kaff al-Aswad). Rozpocząłwerbunek chłopów i zorganizował system szkoleń paramilitarnych, w których początkowo nie uczestniczyło więcej niż pięć osób jednocześnie. Uzyskałfatwę muftiego Damaszku, szejka Badr al-Din al-Taji al-Hasani, upoważniającą go do takiej działalności. W utworzonej podziemnej siatce oddziałów zbrojnych znalazło się około 800 ludzi. Kiedy w 1932wielki mufti Jerozolimy odrzucił jego plany przekazania części środków finansowych z napraw meczetu Istiqlal w Hajfie na zakup broni, al-Kassam związał się z nacjonalistyczną arabską Partią Niepodległości (arab. حزب الاستقلال العربي,Hizb al-Istiqlal), której działalność była finansowana przez kilku zamożnych notabli. Al-Kassam nadal kontynuował współpracę z Aminem al-Husajni, który jednak z racji zajmowanych stanowisk był zobowiązany do dyplomatycznych działań. Tymczasem al-Kassam zdecydował się na samodzielną walkę z Brytyjczykami i Żydami. W różnych aktach przemocy dokonanych w północnej Palestynie w latach 1930–1935 zabito co najmniej 8 Żydów[5]. Przeprowadzono liczne akcjedywersyjne przeciwko żydowskimkibucom imoszawom oraz brytyjskim liniom kolejowym.Jordański książęRaszed Al-Khuzai udzielił w 1935 bezpośredniego poparcia dla działalności al-Kassama. Od tego momentu akcje Czarnej Ręki zaczęły być nazywane „powstaniem szejka al-Kassama”. Powstańcy mieli swoją główną bazę w górach w rejonie miasteczkaAdżlun wEmiracie Transjordanii. Tutaj otrzymywali uzupełnienia i broń, a następnie wyruszali na akcje do Mandatu Palestyny. W listopadzie 1935 doszło do starcia z patrolem brytyjskiej policji, w którym zginął jeden policjant. Po tym incydencie Brytyjczycy zorganizowali obławę i w bitwie przy wiosceJabad zabili al-Kassama[6]. Jego śmierć stała się legendą wśród palestyńskich Arabów:
„Będąc otoczony powiedział do swoich ludzi, aby umarli jakomęczennicy, i otworzył ogień. Jego powstanie i sposób śmierci (która oszołomiła tradycyjnych przywódców) zelektryfikowała Palestyńczyków. W pogrzebie w Hajfie uczestniczyły tysiące ludzi, a świeckie arabskie partie nacjonalistyczne przyjęły go swój symbol oporu. Było to największe zgromadzenie polityczne w Mandacie Palestyny.”[7]
Dwa tygodnie po jego śmierci, lider społeczności żydowskiejDawid Ben Gurion ostrzegł Komitet WykonawczyMapai, że „po raz pierwszy Arabowie zobaczyli, jak ktoś ofiarował własne życie dla sprawy. Dało to Arabom siłę moralną, której im brakowało”. Porównał on al-Kassama doJosefa Trumpeldora, który zginął w 1920 podczas obrony żydowskiej osadyTel Chaj[8].
Krótko po tym arabscy przywódcy zażądali zezwolenia na utworzenie własnego rządu Palestyny i całkowitego zakazania żydowskiego osadnictwa. Wobec odmowy, w kwietniu 1936 spontanicznie ogłoszonostrajk powszechny, który trwał do października. Podczas lata doszło do licznych aktów napaści na żydowskie osady rolnicze, podczas których doszło do pobić, podpaleń i celowych zniszczeń mienia żydowskiego[9]. Starcia przerodziły się warabskie powstanie w Palestynie. Grób al-Kassama stał się miejscem arabskich pielgrzymek. Znajduje się on na muzułmańskim cmentarzu dawnej arabskiej wioskiBalad asz-Szajch (obecnie Neszer), na przedmieściach Hajfy.
Zbrojne skrzydło organizacji terrorystycznejHamas,Brygady Izz ad-Dina al-Kassama, noszą jego imię. Jego imieniem nazwano także rakietyKassam.
