Na tę stronę wskazujeprzekierowanie z „Operacja Dunaj”. Zobacz też:Operacja Dunaj – film polsko-czeski.| zimna wojna | |||
 Radzieckie czołgiT-55 zpasami inwazyjnymi na wieżach otoczone przez tłum protestujących wPradze | |||
| Czas | |||
|---|---|---|---|
| Miejsce | |||
| Przyczyna | |||
| Wynik | protokół moskiewski, radziecka obecność wojskowa w Czechosłowacji do 1991 | ||
| Strony konfliktu | |||
| |||
| Dowódcy | |||
| |||
| Siły | |||
| |||
| Straty | |||
| |||
| brak współrzędnych | |||
| |||
| |||
 | Zobacz w Wikiźródłach tekst Proklamacji KC Komunistycznej Partii Czechosłowacji (1968) |
Horici_barikady_a_tanky.jpg)
.jpg)
Interwencja Układu Warszawskiego w Czechosłowacji (inwazja Układu Warszawskiego na Czechosłowację,operacja Dunaj) – interwencja członkówUkładu Warszawskiego wCzechosłowacji, rozpoczęta 20 sierpnia 1968 o godzinie 23:00.
Siły zbrojne państw Układu Warszawskiego dokonałyinwazji na Czechosłowację w celu zatrzymania politycznych reform liberalizacji zwanejPraską Wiosną forsowanej przezAlexandra Dubčeka. W operacji wzięło udział od 175 do 500 tysięcy żołnierzyZwiązku Radzieckiego,Bułgarii,NRD,Węgier iPolski. Operacja skutecznie zatrzymała reformy liberalizacji i wzmocniła władzęKomunistycznej Partii Czechosłowacji. Polityka zagraniczna ZSRR w tym czasie była znana jakodoktryna Breżniewa.
RadzieckaCentralna Grupa Wojsk utworzona z wojsk wprowadzonych na terytorium Czechosłowacji podczas operacji pozostała na terytorium tego państwa do 1991.
Przemiany polityczne w Czechosłowacji, zapoczątkowane w styczniu 1968 spowodowały falę niezadowolenia wśród władz państw socjalistycznych, zwłaszcza ZSRR. Przywódcy części partii komunistycznych z Europy Środkowo-Wschodniej obawiali się rewolucji czechosłowackiej, która mogłaby negatywnie oddziaływać na inne społeczeństwa państw demokracji ludowej. Wybrany 5 stycznia 1968 I sekretarz Komitetu CentralnegoKomunistycznej Partii Czechosłowacji (KSČ) Alexander Dubček zapowiedział głębokie reformy społeczne i gospodarcze, uniezależniające państwo od politycznej podległości ZSRR (budowa „socjalizmu z ludzką twarzą”). Liberalizacja forsowana przez Dubčeka obejmowała zwiększeniewolności prasy,wolności słowa,swobody przemieszczenia się, większy nacisk gospodarczy na dobra konsumpcyjne, możliwość wprowadzenia wielopartyjnego rządu i ograniczenie władzy tajnej policji, a także potencjalne wycofanie się z Układu Warszawskiego[1][2]. Tak zwana „Praska Wiosna” dla sekretarza generalnego KCKPZRLeonida Breżniewa miała charakter kontrrewolucji, której natychmiast należało zapobiec. Duże naciski na jej stłumienie wywierali także przywódcy PRLWładysław Gomułka oraz NRDWalter Ulbricht, którzy obawiali się, że po wyjściu Czechosłowacji z Układu WarszawskiegoRFN może zakwestionować powojenny układ granic[3].
Dwustronne rozmowy radziecko-czechosłowackie nie przyniosły spodziewanych efektów. 17 sierpnia wMoskwie podjęto decyzję o interwencji wojsk Układu Warszawskiego na terenie Czechosłowacji. 21 sierpnia Minister Obrony Narodowej CSRS wydał zakaz użycia broni wobec wojsk interwencyjnych. Prezydent CzechosłowacjiLudvík Svoboda nakazał uczynić wszystko, co pomogłoby zapobiec rozlewowi krwi.
Generalną próbą gotowości sił Układu Warszawskiego, zintegrowania wojsk i sztabów oraz zapoznania z terenem operacji, było ćwiczenie frontowo-sztabowe „Szumawa”. Początkowo w manewrach miały brać udział jedynie jednostkiArmii Radzieckiej iCzechosłowackiej Armii Ludowej. Naciski ze stronyKremla na stronę czechosłowacką sprawiły, że w ćwiczeniach „Szumawa” wzięły udział jednostkiWojska Polskiego iWęgierskiej Armii Ludowej (Magyar Néphadsereg). Ćwiczenia „Szumawa” trwały od 18 czerwca do 2 lipca 1968.
W maju rozpoczęto przegrupowania wojsk przeznaczonych do interwencji, między innymi z rejonuLwowa przeniesiono24 Gwardyjską Dywizję Zmotoryzowaną, rozmieszczoną później w rejonieCieszyna,Bielska-Białej iPszczyny. Jednocześnie trwały prace sztabowe nad przebiegiem interwencji. Przygotowane do operacji wojska ZSRR, NRD, Polski, Węgier i Bułgarii[4] skoncentrowane w pobliżu granic z Czechosłowacją rozpoczęły także manewry „Pochmurne lato 68”, mające przejść w końcu lipca w operację Dunaj, czyli inwazję na Czechosłowację. Sztab wojsk interwencyjnych rozmieszczono wLegnicy. Dowódcą został radziecki marszałekIwan Jakubowski.
W pierwszym rzucie wojska inwazyjne liczyły 250 tysięcy żołnierzy, 4200 czołgów. Po drugim rzucie liczba ta wzrosła do 450 tysięcy żołnierzy i 6500 czołgów. Polski kontyngent liczył 24 tysiące oficerów i żołnierzy, 647 czołgów, 566 transporterów, 191 dział i moździerzy, 84 działa przeciwpancerne, 96 dział przeciwlotniczych, 4798 samochodów i 36 śmigłowców (była to największa powojenna operacja wojskowa siłludowego WP, aż doGrudnia 1970)[5].
Grupa Armii „Północ”, dowodzona przez generała armiiIwana Pawłowskiego (sztab w Legnicy), mająca wkroczyć z terenu NRD i Polski, opanowując północne i zachodnie Czechy, zwłaszcza trójkątKarlowe Wary-Pilzno-Czeskie Budziejowice.
Zobacz też kategorię:Żołnierze ludowego Wojska Polskiego – uczestnicy inwazji na Czechosłowację (1968).Grupa Armii „Południe”, dowodzona przez generała pułkownikaKonstantina Prowałowa (sztab wMátyásföld kołoBudapesztu) mająca wkroczyć z Węgier, NRD iUkrainy Zakarpackiej, zajmując Słowację oraz południowo-środkowe Czechy wraz zPragą.
Wojska powietrznodesantowe:
JednostkiNarodowej Armii Ludowej NRD, które miały wziąć udział w interwencji (7 Dywizja Pancerna zDrezna i 11 Dywizja Zmotoryzowana zHalle), postawione w stan gotowości bojowej w lipcu 1968, nie wkroczyły do Czechosłowacji 21 sierpnia 1968. W sztabie wojsk interwencyjnych wMilovicach znajdowało się kilku oficerów niemieckich i wydzielona grupa z 2 pułku łączności Narodowej Armii Ludowej.
W czasie operacji około 500 Czechów i Słowaków zostało rannych, a 108 zostało zabitych[6]. 7 września 1968 wJiczynie pijany polski żołnierzStefan Dornazastrzelił 2 czeskich cywilów, a kilka innych osób (w tym 2 kolegów z jednostki) ranił[7]. W trakcie inwazji z Czechosłowacji wyemigrowało około 300 tysięcy Czechów i Słowaków, a po niej następne 70 tysięcy. Od 21 sierpnia do 20 września 1968 Armia Radziecka straciła 12 żołnierzy i 25 zostało rannych. Niebojowe straty w tym samym okresie to 84 zabitych i zmarłych oraz 62 rannych i poszkodowanych. W katastrofie helikoptera w pobliżu miastaTeplice zginęło dwóch radzieckich reporterów[8]. Armia węgierska straciła 4 żołnierzy (wszystkie straty – niebojowe: wypadki, choroby, samobójstwa). Wojska bułgarskie – dwóch żołnierzy; jeden zginął na posterunku zastrzelony przez nieznane osoby (skradziono pistolet), a drugi żołnierz zastrzelił się.2 Armia Wojska Polskiego straciła dziesięciu żołnierzy[9].
Interwencja wywołała protesty ze strony rządówJugosławii,Rumunii iChin oraz ze strony zachodnioeuropejskich partii komunistycznych. Rumunia i Jugosławia udzieliły bezpośredniego wsparcia rządowi Czechosłowacji[10][11][12]. Ponadto Rumunia rządzona przezNicolae Ceaușescu w praktyce wycofała się z działań Układu Warszawskiego i zaczęła szukać nowych sojuszników poza blokiem wschodnim[13][14] w tym bardzo aktywnie pośród państw bloku zachodniego[15]. Ceaușescu w okresie kryzysu czechosłowackiego zdecydował o tworzeniu ochotniczych oddziałów mających bronić niepodległości kraju w przypadku zagrożenia radziecką interwencją[16]. Albania wystąpiła z Układu Warszawskiego we wrześniu 1968[17].
_(2).png)
