Mapa Stanów Zjednoczonych i terytoriów bezpośrednio kontrolowanych w okresie największego zasięgu w latach 1898–1902, powojnie amerykańsko-hiszpańskiej
Imperializm amerykański – ekspansja wpływów politycznych, gospodarczych, kulturalnych, medialnych i militarnych poza graniceStanów Zjednoczonych. Może on obejmowaćimperializm realizowany poprzez jawne podboje militarne, ochronę militarną,nierówne traktaty, subsydiowanie preferowanych frakcji,zmianę reżimu(inne języki), wsparcie ekonomiczne lub dyplomatyczne, a także dominację ekonomiczną za pośrednictwem firm prywatnych, potencjalnie zinterwencją dyplomatyczną lub siłową(inne języki) w przypadku zagrożenia tych interesów[1][2].
Architektdoktryny powstrzymywania,George Kennan, zaprojektował w 1948 roku okrążający kulę ziemską system antyrosyjskich sojuszy obejmujący wszystkie niekomunistyczne krajeStarego Świata[5]. Projekt został przyjęty z entuzjazmem przez administrację USA. Wbrew dyktatowiGeorge’a Washingtona o unikaniu uwikłanych sojuszy[6], na początku zimnej wojny Stany Zjednoczone zawarły 44 formalne sojusze i wiele innych form zobowiązań z prawie 100 krajami, większością krajów świata[7]. Niektórzy obserwatorzy określali ten proces jako „paktomanię”[8]. Większość świata była zainteresowana sojuszem ze Stanami Zjednoczonymi. Już na początku lat 40., obserwując postawę innych narodów, Isaiah Bowman[9],Henry Luce[10] iWendell Willkie[11] podkreślali potencjał sojuszniczy Stanów Zjednoczonych.
WedługKennetha N. Waltza nie są to sojusze w westfalskim sensie charakteryzującym sięrównowagą sił, równą współzależnością państw członkowskich[12] i nietrwałością[13]. Wielu uczonych uważa je za instrumenty, za pomocą których Stany Zjednoczone utrwalają swoją „hegemoniczną” rolę[14][15]. Przed przewidywaniemzderzenia cywilizacji,Samuel P. Huntington uogólnił, że od 1945 roku większość krajów demokratycznych stała się członkami „systemu sojuszy”, w którym „pozycja Stanów Zjednoczonych była hegemoniczna”[16].
Naukowcy określają sieć sojuszy USA jako system „piasty i szprych”[17], w którym Stany Zjednoczone są „piastą”. Szprychy nie są bezpośrednio powiązane między sobą, ale wszystkie są związane z tą samą piastą[18]. Analogia „piasty i szprych” jest używana w badaniach porównawczych imperiów[19]. Jednakże w przeciwieństwie do wcześniejszych imperiów, amerykańska obecność „imperialna” była w dużej mierze mile widziana[20]. W 1989 roku Samuel Huntington policzył, że większość demokratycznych państw świata weszła w sojusze „hegemoniczne”[16], aCharles Krauthammer podsumował, że „Europa osiągnęła największe pojedyncze przekazanie suwerenności w historii świata”[21].
Od czasu kadencji prezydenta Dwighta Eisenhowera administracje USA uważały, że Stany Zjednoczone dzielą nieproporcjonalnie dużą część ciężaru utrzymania NATO. W 2025 roku prezydentDonald Trump ogłosił, że chce, aby kraje NATO zwiększyły swoje składki z 2 do 5% swoich PKB[22]. Ponadto administracja Trumpa przyjęła bardziej asertywne i transakcyjne podejście do sojuszników, w szczególności poprzez nowąpolitykę celną(inne języki) ipropozycje ekspansjonistyczne(inne języki), co stanowiło odejście od dziesięcioleci wolnego handlu i sojuszy wielostronnych[23].
Obecność wojskowa USA na świecie w 2007. Na 2013 Stany Zjednoczone miały wiele baz i wojsk stacjonujących na całym świecie[24]
Od 2024 rokuStany Zjednoczone rozmieściły(inne języki) około 160 000 czynnego personelu poza ich terytorium[25]. W 2015 roku Departament Obrony poinformował, że liczba baz, w których stacjonowali lub pracowali żołnierze lub cywile, wynosiła 587[26], w tym około 190 000 żołnierzy i 115 000 pracowników cywilnych zamieszkiwało bazy w Niemczech i Japonii, a niektóre bazy, takie jakRammstein Air Base, stały się wielkości miasta, ze szkołami, szpitalami i elektrowniami. Całkowity koszt baz oszacowano na 100 mld USD rocznie[27].
Globalną sieć sojuszy i baz wojskowych koordynujeUnified combatant command(inne języki) (UCC, pol. Zjednoczone dowództwo bojowe)[28]. W roku 2025 świat podzielony był na sześć geograficznych „dowództw”. Początki UCC sięgająII wojny światowej, z jej globalnym zasięgiem i dwoma głównymi teatrami działań wojennych, oddalonymi od siebie o pół świata. Podobnie jak w przypadku sojuszy i baz wojskowych, UCC zostało założone w celu prowadzenia zimnej wojny, przetrwało ten okres i rozszerzyło swoją działalność[29].
W 2002 roku po raz pierwszy cała powierzchnia Ziemi została podzielona między dowództwa USA. Ostatni nieprzydzielony region – Antarktyda – wszedł w składUSPACOM(inne języki)[30].
↑ChristopherCh.LayneChristopherCh.,US hegemony and the perpetuation of NATO, „Journal of Strategic Studies”, 23 (3),2000, s. 59–91,DOI: 10.1080/01402390008437800,ISSN0140-2390 [dostęp 2025-09-23].url-auto
↑OlaO.TunanderOlaO.,Swedish Geopolitics: From Rudolf Kjellén to a Swedish ‘Dual State’, „Geopolitics”, 10 (3),2005, s. 546–566,DOI: 10.1080/14650040591003552,ISSN1465-0045 [dostęp 2025-09-23].url-auto
