 Igor Newerly (1987) | |||
| Imię i nazwisko | Igor Abramow-Newerly | ||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | 24 marca 1903 | ||
| Data i miejsce śmierci | 19 października 1987 | ||
| Narodowość | polska | ||
| Dziedzina sztuki | |||
| Ważne dzieła | |||
Chłopiec z Salskich Stepów | |||
| Odznaczenia | |||
       | |||
| |||
| |||
Igor Newerly, takżeIgor Abramow,Jerzy Abramow, właśc.Igor Abramow-Newerly (ur.24 marca1903 wZwierzyńcu, zm.19 października1987 wWarszawie) – polski pisarz i pedagog.
Urodzony w rodzinierosyjsko-polskiej, syn Mikołaja Michajłowicza Abramowa (zm. 1910), kapitana8. Pułku Estońskiego) i Wiery Teresy[1] z d. Newerly. Jego dziadek Józef Neverly, Czech, był wielkim łowczym caraMikołaja II[2]. Igor jako dziecko stracił w wypadku prawą nogę. W 1920 ukończył gimnazjum wSymbirsku. Studiował prawo naUniwersytecie Kijowskim (skąd został relegowany za poglądy) i pedagogikę na Wydziale Nauk Społecznych wWolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie.
W latach 1918–1921 działał we Wszechzwiązkowym Leninowskim Komunistycznym Związku Młodzieży (Komsomole), z którego wystąpił razem z grupą kolegów. Po założeniu kółka socjaldemokratycznego w Kijowie aresztowany i zesłany doOdessy. Po wydrukowaniu z kolegą ulotki i rozrzuceniu jej przed giełdą pracy w Odessie, skazany administracyjnie na zsyłkę, zbiegł w Kijowie w trakcie etapu z Odessy naSołowki i przekroczył granicę naHoryniu k.Ostroga, opuszczając nielegalnieZSRR. Po ucieczce z ZSRR zmienił rosyjskie imię Igor na Jerzy (powrócił do niego po aresztowaniu w czasieokupacji niemieckiej)[3]. Od 1925 rozpoczął w Warszawie działalność w postępowym ruchu wychowawczym, nawiązując m.in. kontakt zJanuszem Korczakiem. W 1926 został jego sekretarzem. W 1932 przejął od Korczaka redakcję „Małego Przeglądu”, który redagował do 1939. Debiutował w 1932 na łamach prasy jako publicysta, jako Jerzy Abramow.
Z chwilą wybuchuII wojny światowej Newerly przekwalifikował się na szklarza – zatrudniony w Społecznym Przedsiębiorstwie Budowlanym, biegał, pomimo protezy, po piętrach warszawskich kamienic, zastępując wypadłe wskutek bombardowań szyby nowymi. W latach 1940–1942 był kierownikiem młodzieżowych zakładów stolarskich Rady Głównej Opiekuńczej na Żoliborzu. W roku 1942 założył Spółdzielnię Pracy Stolarsko-Zabawkarską. Równocześnie prowadził działalność konspiracyjną, uczestniczył w wytwarzaniu broni dla potrzeb podziemia. Aresztowany przez gestapo w nocy z 8 na 9 stycznia 1943, został osadzony naPawiaku. Po kilku dniach wywieziono go naMajdanek, gdzie był więziony do likwidacji obozu (1944). Stamtąd trafił doAuschwitz, a w grudniu 1944, pomarszu śmierci, do obozuSachsenhausen-Oranienburg. Stąd został przetransportowany doBergen-Belsen, gdzie doczekał wyzwolenia obozu przez Anglików (1945). Przez kilka miesięcy mieszkał w „polskim miasteczku” wBardowick k.Lüneburga, gdzie prowadził warsztat stolarski i brał udział w redagowaniu polskojęzycznej prasy lokalnej. Potem przez wyspęSylt dotarł doSzczecina, gdzie 28 listopada 1945 zarejestrował się wPaństwowym Urzędzie Repatriacyjnym.
W 1945 ponownie podjął działalność społeczno-wychowawczą. Pracował wRobotniczym Towarzystwie Przyjaciół Dzieci, był redaktorem pisma dla młodzieżyŚwiat Przygód. Otrzymał zadanie zorganizowania przy Robotniczym Towarzystwie Przyjaciół Dzieci tzw. Instytutu Produkcji – zakładu, w którym wedle specjalnie pod kątem dziecka opracowanych wzorów wytwarzano zabawki, pomoce szkolne, meble i ubrania. W poszukiwaniu niezbędnych maszyn Newerly jeździł naZiemie Zachodnie (zdarzało mu się stawać w obronie molestowanych niemieckich kobiet i dzieci). Wedle opublikowanego w „Biuletynie RTPD” (1948) artykułu Newerlego, założony na terenach na północ od linii kolejowej (adres: Felińskiego 1) Instytut Produkcji miał się przekształcić w Instytut Kultury Materialnej Dziecka – placówkę badawczą, dysponującą radą naukową, biblioteką, muzeum i wydającą własne czasopismo. Wkrótce jednak po inauguracji Instytutu Produkcji Newerlego odsunięto od tej pracy, a on, zachęcony sukcesem cyklu słuchowisk radiowych, które pisał nocami po pracy w Instytucie Produkcji, zdecydował się na karierę pisarską.
W roku 1946 Newerly był, wraz z żoną i innymi osobami, założycielem Komitetu Uczczenia Pamięci Janusza Korczaka (później zwanego Komitetem Korczakowskim) – do roku 1966 pełnił w nim funkcję wiceprzewodniczącego.
W 1947 wstąpił doPolskiej Partii Socjalistycznej, a po zjednoczeniu tej partii zPolską Partią Robotniczą w roku 1948, został członkiemPolskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, do której należał do roku 1966. W 1952 roku był członkiem egzekutywy POPPZPR przy Zarządzie GłównymZwiązku Literatów Polskich[4]. Od 1958 był członkiem Zarządu Głównego Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Chińskiej[5].
Rozwinął działalność literacką, odgrywał dużą rolę w życiu i działalności środowiska literackiego, w latach 1952–1954 był z ramienia ZG ZLP Opiekunem Kół Młodych Literatów. Do jego podopiecznych należeliPiotr Guzy,Jan Himilsbach,Marek Hłasko (który napisał o Newerlym wiersz),Włodzimierz Odojewski,Józef Ratajczak. Od1964 przez dwie kadencje pełnił funkcję prezesa Warszawskiego OddziałuZLP. W 1964 podpisał list pisarzy polskich, protestujących przeciwkolistowi 34, wyrażającprotest przeciwko uprawianej na łamach prasy zachodniej oraz na falach dywersyjnej rozgłośni radiowejWolnej Europy, zorganizowanej kampanii, oczerniającej Polskę Ludową[6]. W połowie lat sześćdziesiątych Newerly zaangażował się w sprawę poprawy warunków bytowych pisarzy i ograniczenie samowoli cenzury, czego owocem był tzw. „Memoriał Newerlego”, zignorowany przez władze. W roku 1966 pisarz wystąpił z PZPR.
Wielokrotnie występował w obronie pisarzy i działaczy prześladowanych przez władze komunistyczne z powodów politycznych (rotmistrzaWitolda Pileckiego,Melchiora Wańkowicza,Stefana Niesiołowskiego i innych działaczy organizacji „Ruch”,Marka Nowakowskiego). W geście pomocydysydentom prześladowanym przez władze PRL, fikcyjnie zatrudniałJacka Kuronia jako swego osobistego sekretarza. Ostatnia jego książkaZostało z uczty bogów opisująca dzieciństwo i młodość, a następnie ewolucję światopoglądową na tle szerokiej panoramy wydarzeń, związanych z rewolucją i wojną domową w Rosji, ukazała się już poza oficjalnym obiegiem w paryskimInstytucie Literackim. Na podstawie powieściPamiątka z CelulozyJerzy Kawalerowicz zrealizował film fabularny w dwóch częściach, pt.Celuloza (1953) iPod gwiazdą frygijską (1954). Na podstawie opowiadania powstał film telewizyjnyKasztelanka (1983). Powieści Newerlego zostały przetłumaczone na wiele języków.
Od 14 kwietnia 1931 był żonaty zBarbarą z Jareckich (1908–1973), wychowankąDomu Sierot przyul. Krochmalnej 92. Była ona nauczycielką śpiewu w szkoleRTPD naŻoliborzu i współzałożycielką oraz główną aktorką żoliborskiegoteatru dla dzieci „Baj”; po wojnie występowała m.in. wTeatrze Polskiego Radia, zorganizowała też archiwum Janusza Korczaka (obecne Korczakianum). 17 maja 1933 urodził się ich jedyny syn, późniejszy dramaturg i prozaikJarosław Abramow-Newerly.
Pochowany nacmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera C 21-7-8)[7].
Z tym tematem związana jest kategoria:Filmowe adaptacje utworów Igora Newerlego.| Książki |
|
|---|---|
| Adaptacje |
|
| Inne |
|
