Hun Sen (ur.5 sierpnia1952 wKâmpóng Cham[2]) –kambodżański polityk, minister spraw zagranicznych w latach 1979–1986 i 1987–1990,premier Kambodży w latach 1985–2023[3], przewodniczącyKambodżańskiej Partii Ludowej od 2015,przewodniczący Senatu od 2024.
Hun Sen po zakończeniu nauki w szkole w rodzinnej miejscowości, w 1965 roku rozpoczął naukę w liceumLycée Indra Devi wPhnom Penh. W 1970 roku, w wieku 19 lat Hun Sen dołączył do wojskCzerwonych Khmerów, toczącymiwojnę domową z generałemLon Nolem, który dokonał puczu wojskowego. 17 kwietnia 1975 Czerwoni Khmerzy zajęli Phnom Penh i obalili władzę Lon Nola. Dzień wcześniej, w trakcie ofensywy na stolicę, Hun Sen w wyniku działań militarnych, został zraniony w lewe oko i z tego powodu do dziś zmuszony jest nosić szklaną protezę oka.
Po zdobyciu władzy w Kambodży przez Czerwonych Khmerów i rozpoczęciu przez nich masowych represji, Hun Sen zmienił pozycję na scenie politycznej. Zagrożony czystkami przeprowadzanymi we wschodnich prowincjach Kambodży wobec żołnierzy Czerwonych Khmerów, wraz z podległymi jednostkami, zdezerterował w 1977 roku do Północnego Wietnamu. W 1978 roku był jednym z założycieli Zjednoczonego Frontu Ocalenia Narodowego, który podjął walkę z reżimemPol Pota razem z siłami Wietnamu. W tym samym roku wraz zHeng Samrinem stanął na czele powstania antyrządowego popartego przez część średnich i niższych kadr Czerwonych Khmerów[4]. W styczniu 1979 roku poparłzbrojną interwencję Wietnamu[4].
Po obaleniu reżimu Czerwonych Khmerów w 1979 roku, odegrał wiodącą rolę w powstawaniuLudowej Republiki Kampuczy. W 1979 roku objął funkcję ministra spraw zagranicznych, którą sprawował aż do 1986 roku i ponownie od 1987 do 1990 roku. Jako minister spraw zagranicznych miał znaczący wpływ na rozmowy pokojowe wParyżu na temat zakończenia walk wIndochinach. Po śmierciChan Sy, 14 stycznia 1985 został premierem Ludowej Republiki Kambodży[3]. W 1991 roku doprowadził do zakończenia długotrwałej wojny ze zbrojną opozycją (skupioną głównie wokół Czerwonych Khmerów) i podpisania traktatu pokojowego[5]. W 1993 roku w ramach procesu pokojowego pod nadzoremOrganizacji Narodów Zjednoczonych zorganizował wolne wybory na skutek którychKambodżańska Partia Ludowa Hun Sena podzieliła się władzą zmonarchistami[6]. Wybory zbojkotowali Czerwoni Khmerzy, którzy rozpoczęli trwającą do końca lat 90. nieudaną kampanię partyzancką, doprowadzając do ostatecznej klęski ruchu[5][4].
Po ustanowieniu w kraju w 1993 roku rządów demokratycznych, od 2 lipca 1993 do 7 lipca 1997 był jednym z dwóch współpremierów, obok księciaNorodoma Ranariddha. 7 lipca 1997 przeprowadził w stolicyzamach stanu, w wyniku którego pozbawił władzy księcia Ranariddha. W odpowiedzi na plany Ranariddha przyjęcia do swojej partiiFUNCINPEC byłych członków Czerwonych Khmerów, wojsko dokonało morderstw i aresztowań działaczy partii FUNCINPEC. W trakcie dwóch dni pogromów zginęło około 50 osób. Nowym współpremierem na miejsce Ranariddha został wyznaczony dyspozycyjnyUng Huot. Wybory parlamentarne w lipcu 1998 roku ugruntowały władzę Kambodżańskiej Partii Ludowej. 30 listopada 1998 Hun Sen już samodzielnie objął obowiązki szefa rządu, a Kambodżańska Partia Ludowa utworzyła koalicję z partią FUNCINPEC[7][6].
W kolejnych wyborach 27 lipca 2003 Kambodżańska Partia Ludowa również odniosła zwycięstwo i w 2004 roku raz jeszcze uformowała koalicję rządową z partią FUNCINPEC z Hun Senem jako premierem.Wybory parlamentarne 27 lipca 2008 ponownie wygrała Kambodżańska Partia Ludowa, zdobywając 90 mandatów w 123-osobowym Zgromadzeniu Narodowym[8]. 25 września 2008 Hun Sen oficjalnie został mianowany szefem rządu na kolejną kadencję[9][6].
Kambodżańska Partia Ludowa zwyciężyła wwyborach parlamentarnych w 2013 i 2018 roku, przedłużając tym samym rządy Hun Sena[10]. Organizacje praw człowieka oskarżały jego rząd o łamanie wolności obywatelskich poprzez zastraszanie, niesprawiedliwe wyroki (przychylne rządzącej partii), rozpędzanie protestów i ograniczenia wolności słowa[11].
W następstwie wyborów parlamentarnych z lipca 2023 roku, Hun Sen zapowiedział rezygnację ze stanowiska premiera i przekazanie władzy swojemu synowi. 22 sierpnia 2023Hun Manet został zaprzysiężony na stanowisku premiera[12].
3 kwietnia 2024 został wybrany na stanowisko przewodniczącegoSenatu[13].
Hun Sen jest żonaty z Bun Rany, przewodniczącą Kambodżańskiego Komitetu Czerwonego Krzyża. Poznał ją w 1973 roku w trakcie działań wojskowych i poślubił w styczniu 1976 roku. Hun Sen i Bun Rany mają trzech synów i trzy córki, w tym jedną adoptowaną.
W październiku 2007 roku publicznie ogłosił, że jego adoptowana córka jest lesbijką, po czym wyrzekł się jej i wydziedziczył[14].
TytułSâmdech („Jego Ekscelencja”) został mu przyznany w 1993 roku przez królaNorodoma Sihanouka. Jest to tytuł wyłącznie honorowy.
- ↑Od 2 lipca 1993 do 30 listopada 1998 jako współpremier, jednocześnie zNorodomem Ranariddhem (do VIII 1997), a następnie zUng Huotem.
- ↑PM Hun Sen Confirms Change of Birth Date to Avoid Confusion, EAC News, 2022-06-23.
- ↑abBrat Adams. 10,000 Days of Hun Sen. „The New York Times”, 31 May 2012. brak numeru strony
- ↑abcCzterdzieści lat od Roku Zero. Zbrodnie Czerwonych Khmerów w Kambodży.
- ↑abZbigniew Marcin KowalewskiCzas Czerwonych Khmerów – rewolucja, rasizm i ludobójstwo. [dostęp 2016-05-12]. [zarchiwizowane ztego adresu (2016-05-25)].
- ↑abcKambodża. Historia, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2015-09-04] .
- ↑„Butchers on a Smaller Scale: Hun Sen and the Cambodian People’s Party”, mekong.net.
- ↑„Cambodian rulers claim poll win „, BBC News, 27 lipca 2008.
- ↑„Hun Sen elected as Cambodian PM for five more years”, yahoo.news, 25 września 2008.
- ↑Opozycja w Kambodży odrzuca wynik wyborów. 2013-07-29. [dostęp 2013-07-29].
- ↑World Report 2012. [dostęp 2012-11-22].
- ↑Cambodia parliament elects Hun Sen’s son, Hun Manet, as new PM. s. aljazeera.com. [dostęp 2023-08-22]. (ang.).
- ↑Cambodia's ex-leader Hun Sen unanimously voted in as senate president. s. France24. [dostęp 2024-12-08]. (ang.).
- ↑„Hun Sen disowns his lesbian daughter”, Bangkok Post, 31 października 2007.
- ↑深圳永乐董事受邀出席2017年第八届孔子和平奖评选揭晓新闻发布会. szylart.com, 13 grudnia 2017. [dostęp 2018-03-22]. [zarchiwizowane ztego adresu (20 maja 2019)].
- ↑Указ Президента України № 902/2022 Про відзначення державними нагородами України, president.gov.ua, 30 grudnia 2022 [zarchiwizowane 2024-12-03] (ukr.).
| Protektorat Kambodży (1945–1949) | |
|---|
| Państwo stowarzyszone Kambodża (1949–1953) | |
|---|
| Królestwo Kambodży (1953–1960) | |
|---|
| Monarchia-regencja (1960–1970) | |
|---|
| Republika Khmerów (1970–1975) | |
|---|
| Demokratyczna Kampucza (1975–1979) | |
|---|
| Ludowa Republika Kampuczy (1979–1989) | |
|---|
| Kambodża (1989–1993) | |
|---|
| Królestwo Kambodży (1993– ) | |
|---|
.jpg)
