 Ruiny Hipodromu na XVI-wiecznej rycinie | |||
| Państwo | |||
|---|---|---|---|
| Miejscowość | |||
| Styl architektoniczny | |||
Położenie na mapie Turcji  | |||
 41°00′23″N 28°58′33″E/41,006389 28,975833 | |||
| |||
Hipodrom[1],Hipodrom Konstantynopolitański (gr.Ἱππόδρομος τῆς Κωνσταντινουπόλεως,trl. Hippódromos tēs Kōnstantinoupóleōs) – nieistniejącybizantyjski tor wyścigowy dla koni i rydwanów, obecnie plac wStambule.
 |
 |
 |
Według szóstowiecznej tradycji budowęhipodromu miał rozpocząć ok. 196 rokuSeptymiusz Sewer (niektórzy uczeni kwestionują tę datę)[2]. Po przeniesieniu stolicycesarstwa rzymskiego,Konstantyn Wielki, rozbudował i upiększył istniejący budynekcyrku, w którym rozgrywano wyścigirydwanów. Oficjalna inauguracja budowli odbyła się 11 maja 330 roku – w tym samym dniu, co fundacja samego Konstantynopola[2]. Jedynym zachowanym elementem z tego okresu jestDikiltaş czyliobeliskfaraonaTotmesa III, sprowadzony zEgiptu przezTeodozjusza i ustawiony w 390 roku[3] na zbudowanym jużcokole[4]. Cokół pokrywająmarmurowe płyty ozdobionepłaskorzeźbami z wizerunkiem cesarza (przykładwczesnobizantyjskiej sztuki). Przedstawieniom tym towarzyszą inskrypcje greckie i łacińskie ku czci cesarza i jegoprefekta Proklusa[3]. Sam obelisk (o wysokości ok. 19 m[4]), pokrytyhieroglifami z imieniem Totmesa III i bogaHorusa[3] znajdował się przed świątynią wKarnaku i datowany jest naXV w. p.n.e.[4] Pierwotnie obelisk mierzył ok. 30 m, lecz prawdopodobnie został uszkodzony w trakcie transportu[4].
W środkowej części hipodromu znajduje sięWężowa Kolumna. Według legendy pochodzi ona ze świątyniApolla wDelfach, skąd została prawdopodobnie sprowadzona przez Konstantyna Wielkiego (pierwsza informacja o sprowadzeniu kolumny przez Konstantyna pochodzi z IX wieku)[5]. Została ufundowana przezgreckie miasta, po zwycięskiejbitwie pod Salaminą iPlatejami. W pewnym momencie kolumnę przekształcono w fontannę[5]. Trzy spiralnie splecione żmije zbrązu miały wysokość ok. 8,0 m, obecnie 5,5 m. Głowa jednego węża zaginęła, pozostałych dwóch ocalały, jednak zostały przeniesione do muzeów – jedna doMuzeum Archeologicznego w Stambule, a druga doBritish Museum w Londynie[5].
Na południowym krańcu hipodromu znajduje się drugi, kamiennyObelisk Konstantyna o wysokości 32 m[6]. Nie wiadomo, kto i kiedy go ustawił. Najprawdopodobniej pochodzi z IV wieku[6]. Odnowiono go wX wieku za panowaniaKonstantyna VII Porfirogenety. Być może za panowania Konstantyna VII obelisk ozdobiono złoconymi plombami z brązu[6]. Płyty z brązu wywieziono podczasIV wyprawy krzyżowej w 1204 roku[6]. Podobny los spotkał wówczas rzeźby przedstawiające czwórkę koni, znaną dziś jako "Rumaki Lizypa". Ciągnęły onekwadrygę, a cały zespół rzeźbiarski zdobił lożę cesarską hipodromu. Konie, na polecenie ówczesnego dożyEnrico Dandolo, zostały także wywiezione doWenecji[7], gdzie ich kopie zdobią dziśBazylikę św. Marka, a oryginały można podziwiać wMuseo Marciano.Na północnym krańcu hipodromu znajduje sięfontanna cesarzaWilhelma II, dar dladynastii Osmanów. Fontanna została zaprojektowana i wykonana po wizycie cesarza.
W początkowym okresie hipodrom był budowlą o wymiarach 480 m (długość) na 117,0 m (szerokość)[potrzebny przypis]. Tory, na których rozgrywano wyścigi kwadryg dzieliłaspina, a widownia (cavea) mogła pomieścić od 70[7] do około 100 tysięcy[3] widzów. Za panowania cesarzy bizantyjskich rywalizowały ze sobącztery fakcje kibicujące poszczególnym jeźdźcom, posiadające jako znak rozpoznawczy własną barwę (niebieski, zielony, biały i czerwony)[8]. Fakcje włączyły się w działalność polityczną. Najsilniejszymi fakcjami w Konstantynopolu byli Błękitni (współpracujący z Białymi) oraz Zieloni (współpracujący z Czerwonymi)[8]. Poparcie którejkolwiek z drużyn było równoznaczne z opowiedzeniem się za konkretnym ugrupowaniem. W 532 roku na hipodromie doszło do starcia pomiędzy Niebieskimi a Zielonymi, podczas którego zginęło ok. 30 tysięcy osób[9]. Było to tzw.powstanie Nika[10].
W 1204 roku, po zdobyciuKonstantynopola przez krzyżowców, rozpoczął się proces niszczenia i grabieży miasta, w tym także hipodromu. Za panowania sułtana Ahmeta Camisi wykorzystano pozostały kamień z hipodromu do budowyBłękitnego Meczetu. Zaś sam hipodrom przemianowano naAt Meydans, czyli „Koński Plac”.
W 1826 roku na placu doszło do rzezijanczarów zbuntowanych przeciwko edyktowi sułtanaMahmuda II, który postanowił rozwiązać ich korpus. SułtanAbd-ul-Hamid II został usunięty z tronu po zamieszkach w 1909 roku, które miały tu miejsce.
 | Zobacz kolekcję cytatówna temat hipodromu w Wikicytatach |
