Należał do drugiego pokolenia tytanów[3]. Był bóstwem związanym z kultem Słońca. Według wierzeń starożytnych Greków przemierzał dzienne niebo na złotym rydwanie, zaprzężonym w cztery białe konie –Ajtona,Eoosa,Flegona iPyroeisa[4][5][6][7]. Swą wędrówkę rozpoczynał (wynurzał się z falOkeanosa) na Wschodzie i kończył (zanurzał się w falach Okeanosa) po drugiej stronie widnokręgu, na Zachodzie, gdzie kąpał swoje konie w Okeanosie[7]. Drogę powrotną (wiodła pod Okeanosem) pokonywał na wielkiej czaszy[4][7][8]. Jego nadejście zwiastowałaEos[9][10].
Miał on pałac cudowny, cały ze złota, pełen drogich kamieni i ozdób z kości słoniowej. Podwoje srebrne, na których wyrzeźbiono rozmaite dziwne historie – otwierały się wprost ku wielkiej sali, gdzie w purpurę odziany siedział na tronie ze złota Helios, w otoczeniu Dni, Miesięcy, Lat i Stuleci, w koronie promiennej, tak jasny i błyszczący, że nawet syn jego Faeton nie śmiał mu spojrzeć w oblicze, z obawy, by wzroku nie stracić[11].
Stanowił źródło życia i światła. Regulował bieg dni, miesięcy, lat i stuleci. Wzywano go na świadka podczas przysięgi, ponieważ przed jego obliczem nic się nie ukryło[4][7][12].
Powszechnie uważanoApollina za boga Słońca (lub światła słonecznego), stąd kult Heliosa należał do rzadkości[7][19][20]. Boską cześć oddawano Heliosowi naPeloponezie, a szczególnie na wyspieRodos (wydobył ją z głębin morza, gdyżZeus,Posejdon iHades podzielili władzę nad światem między siebie), której nazwa pochodzi od imienia jego ukochanej nimfy[1][21][22]. Około 290 roku p.n.e. na wyspie został wzniesiony olbrzymi posąg Heliosa, tzw.Kolos Rodyjski[22].
Helios jest postacią, która w mitach pojawia się sporadycznie. Najbardziej znany mit opowiada o przejażdżce Faetona (syna Heliosa) rydwanem Heliosa po niebie i jej tragicznym końcu[22]. W czasietytanomachii Helios walczył po stronie Zeusa i jego braci.
W sztuce przedstawiany jest zwykle jako piękny mężczyzna z promienistą aureolą wokół głowy lub promienistą koroną na głowie[1][7][14].
Wyobrażenie o bogu przejawia się w greckimmalarstwie wazowym, w malarstwie olejnym i rzeźbie, w poezji.
↑abcdefVojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 169–170.ISBN 80-8046-098-1. (słow.).; polskie wydanie:Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej,Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
↑abcdefghBóstwa ciał niebieskich i wiatrów. W: Michał Pietrzykowski: Mitologia starożytnej Grecji. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1979, s. 166–168.ISBN 83-221-0111-2.
↑Homer: Iliada. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999, s. 153. Cytat: „W tejże się chwili zanurzył świetlisty rydwan Heliosa w głąb Okeana. I czarna noc żyzną ziemię okryła.”.Sprawdź autora:1.
↑Homer:Iliada, op.cit., s. 42. Cytat: „Eos bogini wstąpiła na Olimp błogosławiony, światło zwiastując Dzeusowi i reszcie bóstw nieśmiertelnych [...]”.
↑Bogowie światła i powietrza. W: Jan Parandowski: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989, s. 71.ISBN 83-210-0677-9.
↑Homer:Iliada, op.cit., s. 71. Cytat: „Dzeusie, nasz ojcze, co władasz Idą, przesławny, mocarny; ty, który wszystko dostrzegasz i słyszysz wszystko, ty Słońce; [...]”.
↑Aaron J. Atsma: Titan. theoi.com. [dostęp 2010-12-06]. (ang.).
↑PierreP.GrimalPierreP.,Słownik mitologii greckiej i rzymskiej,JerzyJ.Łanowski (red.),MariaM.Bronarska (tłum.), Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo, 2008, s. 97, 125–126, 210,ISBN 978-83-04-04673-3,OCLC297685612.
↑Aaron J. Atsma: Klymene. theoi.com. [dostęp 2010-05-06]. (ang.).
↑Aaron J. Atsma: Heliades. theoi.com. [dostęp 2010-05-06]. (ang.).
↑Vojtech Zamarovský, op.cit., s. 55.ISBN 80-8046-098-1. Cytat: „[...] stał się bogiem światła i Słońca (jego siostraArtemida boginią łowów, przyrody i Księżyca) [...]”.
↑Jan Parandowski, op.cit., s. 71.ISBN 83-210-0677-9. Cytat: „Grecy podzielili królestwo słoneczne między dwóch bogów: Apollo, pan życia i śmierci, wyobrażał dobrą i wielką potęgę słońca; Helios zaś był woźnicą [...]”.
↑Aaron J. Atsma: Rode. theoi.com. [dostęp 2010-05-06]. (ang.).
↑Heliocentryzm. sjp.pwn.pl. [dostęp 2019-10-25]. Cytat: „heliocentryzm «teoria budowy Układu Słonecznego głosząca, że Słońce jest centralnym ciałem tego układu, a Ziemia jest jedną z planet, które krążą wokół Słońca»”
↑Heliograf. sjp.pwn.pl. [dostęp 2019-10-25]. Cytat: „heliograf 1. «przyrząd do automatycznej rejestracji czasu trwania nasłonecznienia w danej miejscowości»”
