Harold Walter Kroto (ur.7 października1939 wWisbech, zm.30 kwietnia2016 wTallahassee[1]) – brytyjskichemik,profesor, laureatNagrody Nobla w dziedzinie chemii w 1996 (razem zRobertem Curlem Jr. iRichardem Smalleyem) za odkryciefulerenów.
Urodził się w hrabstwieCambridgeshire, natomiast jego rodzice pochodzili zBerlina, skąd wyemigrowali w 1937. Ojciec Harolda miał polsko-żydowskie korzenie, jego rodzina pochodziła zBojanowa wWielkopolsce. Harold zawdzięczał temu żydowskie nazwiskoKrotoschiner, które nosił do 1955 roku, kiedy to zostało skrócone przez ojca doKroto.
Studiowałchemię naUniwersytecie w Sheffield, którą to uczelnię polecił mu jego nauczyciel chemii w szkole średniej,Harry Heaney (obecnieprofesor emerytowany Uniwersytetu wLoughborough), gdyż uważał tamtejszy wydział chemiczny za najlepszy w Wielkiej Brytanii.W 1961 r. Kroto otrzymał dyplomlicencjacki. Początkowo interesował sięchemią organiczną, jednak jego zainteresowania przeniosły się w kierunkumechaniki kwantowej. Podczas pracy naddoktoratem zajmował się analiząspektroskopowąwolnych rodników powstałych w wynikufotolizy. Związany z tymi badaniami na Uniwersytecie Sheffield jest noblista z 1967George Porter. Po obroniedysertacji w 1964 r. Kroto przeniósł się doKanady, a następnie doUSA, gdzie odbywał staże podoktorskie (między innymi wBell Laboratories). W 1967 r. wrócił do Anglii i pracował jakowykładowca naUniwersytecie Sussex (Brighton w południowejAnglii).
W 1970 r. rozpoczął prace nadbadaniem organicznychzwiązków chemicznych z wielokrotnymiwiązaniami potrójnymi (podstawionealkiny) przy użyciuspektroskopii fotoelektronowej. Pierwszą analizowaną cząsteczką był związek z grupynitryli – cyjanobutadiyn. Badanie jej i podobnych doprowadziło do odkrycia w 1985 r. pierwszegofulerenu C60 oraz wykrycia jego widma wgwiazdach. W tym samym roku został profesorem.
W późniejszych latach Harold Kroto prowadził badania w dziedzinienanotechnologii.
W 1996 otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii.
Otrzymałdoktoraty honoris causaUniwersytetu Sheffield (1995) iUniwersytetu Surrey (2005).
W 2002 roku otrzymałNagrodę Michaela Faradaya, a w 2005Medal Copleya.
W latach 2002–2004 był prezesemRoyal Society of Chemistry[2].
| XX wiek | - 1901:van ’t Hoff
- 1902:Fischer
- 1903:Arrhenius
- 1904:Ramsay
- 1905:Baeyer
- 1906:Moissan
- 1907:Buchner
- 1908:Rutherford
- 1909:Ostwald
- 1910:Wallach
- 1911:Skłodowska-Curie
- 1912:Grignard,Sabatier
- 1913:Werner
- 1914:Richards
- 1915:Willstätter
- 1918:Haber
- 1920:Nernst
- 1921:Soddy
- 1922:Aston
- 1923:Pregl
- 1925:Zsigmondy
- 1926:Svedberg
- 1927:Wieland
- 1928:Windaus
- 1929:Harden,von Euler-Chelpin
- 1930:Fischer
- 1931:Bosch,Bergius
- 1932:Langmuir
- 1934:Urey
- 1935:F. Joliot-Curie,I. Joliot-Curie
- 1936:Debye
- 1937:Haworth,Karrer
- 1938:Kuhn
- 1939:Butenandt,Ružička
- 1943:de Hevesy
- 1944:Hahn
- 1945:Virtanen
- 1946:Sumner,Northrop,Stanley
- 1947:Robinson
- 1948:Tiselius
- 1949:Giauque
- 1950:Diels,Alder
- 1951:McMillan,Seaborg
- 1952:Martin,Synge
- 1953:Staudinger
- 1954:Pauling
- 1955:du Vigneaud
- 1956:Hinshelwood,Siemionow
- 1957:Todd
- 1958:Sanger
- 1959:Heyrovský
- 1960:Libby
- 1961:Calvin
- 1962:Perutz,Kendrew
- 1963:Ziegler,Natta
- 1964:Hodgkin
- 1965:Woodward
- 1966:Mulliken
- 1967:Eigen,Norrish,Porter
- 1968:Onsager
- 1969:Barton,Hassel
- 1970:Leloir
- 1971:Herzberg
- 1972:Anfinsen,Moore,Stein
- 1973:Fischer,Wilkinson
- 1974:Flory
- 1975:Cornforth,Prelog
- 1976:Lipscomb
- 1977:Prigogine
- 1978:Mitchell
- 1979:Brown,Wittig
- 1980:Berg,Gilbert,Sanger
- 1981:Fukui,Hoffmann
- 1982:Klug
- 1983:Taube
- 1984:Merrifield
- 1985:Hauptman,Karle
- 1986:Herschbach,Lee,Polanyi
- 1987:Cram,Lehn,Pedersen
- 1988:Deisenhofer,Huber,Michel
- 1989:Altman,Cech
- 1990:Corey
- 1991:Ernst
- 1992:Marcus
- 1993:Mullis,Smith
- 1994:Olah
- 1995:Crutzen,Molina,Rowland
- 1996:Curl Jr.,Kroto,Smalley
- 1997:Boyer,Walker,Skou
- 1998:Kohn,Pople
- 1999:Zewail
- 2000:Heeger,MacDiarmid,Shirakawa
|
|---|
| XXI wiek | - 2001:Knowles,Noyori,Sharpless
- 2002:Wüthrich,Fenn,Tanaka
- 2003:Agre,MacKinnon
- 2004:Ciechanower,Herszko,Rose
- 2005:Chauvin,Grubbs,Schrock
- 2006:Kornberg
- 2007:Ertl
- 2008:Shimomura,Chalfie,Tsien
- 2009:Ramakrishnan,Steitz,Jonath
- 2010:Heck,Negishi,Suzuki
- 2011:Szechtman
- 2012:Kobilka,Lefkowitz
- 2013:Karplus,Levitt,Warshel
- 2014:Betzig,Hell,Moerner
- 2015:Lindahl,Modrich,Sancar
- 2016:Feringa,Sauvage,Stoddart
- 2017:Dubochet, Frank,Henderson
- 2018:Arnold,Smith,Winter
- 2019:Goodenough,Whittingham,Yoshino
- 2020:Charpentier,Doudna
- 2021:List,MacMillan
- 2022:Bertozzi,Meldal,Sharpless
- 2023:Bawendi,Brus,Jekimow
- 2024:Baker,Hassabis,Jumper
- 2025:Kitagawa,Robson,Yaghi
|
|---|
Identyfikatory zewnętrzne:
.png)