Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Przejdź do zawartości
Wikipediawolna encyklopedia
Szukaj

Gustaw Holoubek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Gustaw Holoubek
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

21 kwietnia 1923
Kraków

Data i miejsce śmierci

6 marca 2008
Warszawa

Zawód

aktor,reżyser,pedagog

Współmałżonek

Magdalena Zawadzka
(1973–2008)

Lata aktywności

1947–2008

Zespół artystyczny
Teatry Dramatyczne w Krakowie
(1947–1949)
Teatr Śląski w Katowicach
(1949–1957)
Teatr Polski w Warszawie
(1958–1959, 1982–1989)
Teatr Dramatyczny w Warszawie
(1959–1963, 1969–1982)
Teatr Narodowy w Warszawie
(1963–1968)
Teatr Ateneum w Warszawie
(1968–1969, 1989–2008)
Odznaczenia
Order Orła BiałegoKrzyż Wielki Orderu Odrodzenia PolskiOrder Sztandaru Pracy I klasyKrzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia PolskiOrder Sztandaru Pracy II klasyKrzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia PolskiMedal 30-lecia Polski LudowejMedal 10-lecia Polski LudowejZłoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”Medal Komisji Edukacji NarodowejMedal „Pro Memoria”Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego
Odznaka Nagrody Państwowej
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Gustaw Holoubek jakoGustaw w spektakluDziady z 1968
Andrzej Wajda,Lech Kaczyński i Gustaw Holoubek (2006)
Tablica pamiątkowa na fasadzie kamienicy przy ul.Narbutta 53, w której w latach 1981–2008 mieszkał Gustaw Holoubek
Ławeczka-pomnik Gustawa Holoubka wMiędzyzdrojach
Gwiazda włódzkiejAlei Gwiazd
Nagrobek Gustawa Holoubka nacmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Gustaw Teofil Holoubek (ur.21 kwietnia1923 wKrakowie, zm.6 marca2008 wWarszawie) –polskiaktorteatralny ifilmowy,reżyser i dyrektor teatrów, pedagog, prezesStowarzyszenia Polskich Artystów Teatru i Filmu, członekPolskiej Akademii Umiejętności, poseł naSejmPRLVII iVIII kadencji (1976–1982), senatorI kadencji (1989–1991). Określany mianem jednego z najwybitniejszych polskich aktorów oraz reżyserów teatralnych i filmowych w historii[1][2][3][4].

Życiorys

[edytuj |edytuj kod]

Młodość i wykształcenie

[edytuj |edytuj kod]

Był jedynym dzieckiemCzecha Gustawa, który osiedlił się wPolsce poI wojnie światowej, żeniąc się z owdowiałą Eugenią Estreicher zKrakowa. Jego ojciec ukończyłTerezjańską Akademię Wojskową, w czasieI wojny światowej służył wII Brygadzie Legionów Polskich[5].

Gustaw Holoubek miał piątkę przyrodniego rodzeństwa[5]. Grał w piłkę nożną w juniorachCracovii. W 1935 podjął naukę w I Gimnazjum przy Placu na Groblach, a w 1939 zdał egzamin dojrzałości[5]. Po wybuchuII wojny światowej w 1939 na ochotnika zaciągnął się do wojska i uczestniczył wkampanii wrześniowej. Był żołnierzem20 Pułku Piechoty Ziemi Krakowskiej, z którym znalazł się weLwowie. Gdy oddział zaczął się wycofywać, znalazł się w grupie, która przekroczyła granicę stref okupacyjnych podPrzemyślem. Po ujęciu osadzono go w obozie jenieckim wMagdeburgu, następnie przeniesiono dofortu w Toruniu. Tam na przełomie lat 1939/1940 zachorował nagruźlicę, z którą zmagał się później przez długi czas. W kwietniu 1940 uzyskał zwolnienie po interwencji matki, która powołała się na zasługi ojca z czasów I wojny światowej. Do końca okupacji mieszkał w Krakowie[5], gdzie pracował w lokalnej gazowni.

Uczęszczał doI Państwowego Liceum i Gimnazjum im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie[1]. W 1945 rozpoczął naukę w Studiu Aktorskim przy Teatrze im. Juliusza Słowackiego. W trakcie nauki grał epizodyczne role oraz statystował w wystawianych w teatrze przedstawieniach[5]. W 1947 ukończył studia wkrakowskim Państwowym Studiu Dramatycznym (przekształconym później wPaństwową Wyższą Szkołę Teatralną).

Działalność artystyczna

[edytuj |edytuj kod]

Kariera teatralna

[edytuj |edytuj kod]

W teatrze zadebiutował 1 marca 1947 rolą Charysa wOdysie u FeakówStefana Flukowskiego wStarym Teatrze w Krakowie. 9 lipca 1947 zdał egzamin doZASP, w ramach zadania egzaminacyjnego przedstawił wraz zHaliną Gryglaszewską scenę z dramatuSędziowieStanisława Wyspiańskiego, otrzymując ocenę celującą[5].

W latach 1949–1956 pracował jako kierownik artystyczny, reżyser i aktorTeatru Śląskiego w Katowicach[5], gdzie zagrał m.in. doktora Ranka w dramacieDom lalki (1954)Henrika Ibsena[6] oraz tytułową rolę w wyreżyserowanym przez siebieFantazymJuliusza Słowackiego (1955). Następnie zagrał sędziego Custa wTrądzie w pałacu sprawiedliwościUgo Bettiego w reż.Marii Wiercińskiej (Scena KameralnaTeatru Polskiego w Warszawie, 1958), Goetza wDiable i Panu BoguJean-Paula Sartre’a w reż.Ludwika René (Teatr Dramatyczny w Warszawie, 1960), Skrzypka wRzeźniSławomira Mrożka (1975), tytułową wKrólu LearzeWilliama Szekspira (1977, oba przedstawienia w reż.Jerzego Jarockiego w Teatrze Dramatycznym w Warszawie). W 1989 wystąpił w przedstawieniuMała apokalipsa na podstawie powieści swego przyjacielaTadeusza Konwickiego, wyreżyserowanym przezKrzysztofa Zaleskiego (Teatr Ateneum w Warszawie).

Był Gustawem-Konradem wDziadachAdama Mickiewicza, inscenizowanych w 1967 przezKazimierza Dejmka wTeatrze Narodowym. Zdjęcie tego przedstawienia z afisza przez władze przyczyniło się do wybuchu demonstracji studenckich i zapoczątkowało wwydarzenia marcowe w 1968[5]. Kreacja Gustawa Holoubka, odtwórcy głównej roli, wpłynęła na wymowę widowiska i oddźwięk społeczny przedstawienia. W 1981 zagrał Superiusza wPieszo Sławomira Mrożka, w reżyserii Jerzego Jarockiego. Zaprotestowała wówczas m.in. grupa wojskowych, publikując list w„Żołnierzu Wolności”.

Był wykładowcąAkademii Teatralnej wWarszawie. Przez wiele lat pełnił funkcję dyrektoraTeatru Dramatycznego w Warszawie. Został odwołany w styczniu 1983 z powodu konfliktu z ówczesnymi władzami.

Kariera filmowa i telewizyjna

[edytuj |edytuj kod]

W filmie zadebiutował roląFeliksa Dzierżyńskiego w filmie biograficznymŻołnierz zwycięstwa (1953) w reż.Wandy Jakubowskiej. Pod koniec lat 50. stworzył głośne kreacje wPętli (1957) iPożegnaniach (1958)Wojciecha Hassa, surrealistycznymJak daleko stąd, jak blisko (1971) orazLawie (1989) Tadeusza Konwickiego, z którym aktor przez wiele lat się przyjaźnił, a także w filmiePrawo i pięść (1964)Jerzego Hoffmana. Do jego znaczących ról należały występy wRękopisie znalezionym w Saragossie (1965) iSanatorium pod Klepsydrą (1973) Wojciecha Hasa. Zagrał łącznie ponad 50 ról filmowych[5].

Był reżyserem noweli filmowejCzas przybliża, czas oddala, będącej pierwszą częścią cykluSpóźnieni przechodnie (1962), a także reżyserem i scenarzystą filmuMazepa (1975), zrealizowanego na podstawie dramatu Juliusza Słowackiego.

Zagrał w prawie stu przedstawieniachTeatru Telewizji, współpracując z wieloma polskimi reżyserami, m.in.Adamem Hanuszkiewiczem,Zygmuntem Hübnerem,Andrzejem Łapickim,Olgą Lipińską,Jerzym Gruzą,Janem Englertem,Andrzejem Wajdą iKrzysztofem Kieślowskim. Jako reżyser przeniósł na ekran Teatru Telewizji m.in.Fantazego (1971) iKordiana (1980) Juliusza Słowackiego,Hamleta Williama Szekspira (1974),Na dnieMaksima Gorkiego (1994),Dwa teatryJerzego Szaniawskiego (1999) iKróla EdypaSofoklesa (2005).

Działalność publiczna

[edytuj |edytuj kod]

Od 1971 był członkiem Obywatelskiego Komitetu OdbudowyZamku Królewskiego w Warszawie[7]. W1976 i1980 uzyskiwał mandat posła naSejm PRL z ramieniaFrontu Jedności Narodu[8][9]. W 1982, po wprowadzeniu w Polscestanu wojennego, zrezygnował z zasiadania w parlamencie[5].

W latach 1989–1991 był senatorem I kadencji wybranym z ramieniaKomitetu Obywatelskiego[10] (w trakcie kadencji przeszedł doUnii Demokratycznej). Od 1992 do 1993 zasiadał w radzie ds. kultury przy prezydencieLechu Wałęsie.

Od 1994 był członkiemPolskiej Akademii Umiejętności. Współpracował z miesięcznikiem psychologicznym „Charaktery”.

Był autorem dwóch książek –Teatr jest światem (1986, wraz zAndrzejem Hausbrandtem) orazWspomnienia z niepamięci (1999)[5].

Życie prywatne

[edytuj |edytuj kod]

Był mężem aktorek:Danuty Kwiatkowskiej, następnieMarii Wachowiak (którą poznał na planie filmuPożegnania, gdzie Maria Wachowiak wcieliła się w postać Lidki)[5][11], a od 1973Magdaleny Zawadzkiej. Miał troje dzieci: Ewę (aktorkę lalkarkę związaną zTeatrem Lalek Guliwer) – z pierwszego małżeństwa, Magdalenę – z drugiego iJana (operatora filmowego) – z trzeciego.

Kibicował klubowi piłkarskiemuCracovia[12].

Gustaw Holoubek zmarł 6 marca 2008. Pośmiertnie prezydentLech Kaczyński,w uznaniu znamienitych zasług dla kultury polskiej, za wybitne osiągnięcia w pracy artystycznej i dydaktycznej, odznaczył goOrderem Orła Białego[13][14]. Został pochowany 12 marca nacmentarzu Powązkowskim wWarszawie (kwatera 14-1-1)[15].

Twórczość

[edytuj |edytuj kod]

Teatr

[edytuj |edytuj kod]

Teatr Telewizji

[edytuj |edytuj kod]

Filmografia

[edytuj |edytuj kod]

Dubbing

[edytuj |edytuj kod]

Książki

[edytuj |edytuj kod]

CD

[edytuj |edytuj kod]
  • Dla towarzyszów drogi. Poezję Karola Wojtyły recytuje Gustaw Holoubek, BMG Poland, Warszawa 1998.

Odznaczenia i wyróżnienia

[edytuj |edytuj kod]

Ordery i odznaczenia

[edytuj |edytuj kod]

Nagrody i wyróżnienia

[edytuj |edytuj kod]

Przypisy

[edytuj |edytuj kod]
  1. abGustaw Holoubek, [w:] Twórcy [online],Culture.pl [dostęp 2024-03-21] .
  2. Tomasz Mościcki. Holoubek – najwybitniejszy aktor naszych czasów. „Dziennik”. Nr 50, 26 lutego 2007. [dostęp 2019-05-01]. 
  3. Marek Różycki: Gustaw Holoubek – mag, guru, autorytet – zapomniany 10 lat od śmierci. salon24.pl, 14 marca 2018. [dostęp 2019-05-01].
  4. Gwiazda Gustawa Holoubka na Alei Sławy. onet.pl, 12 października 2001. [dostęp 2019-05-01].
  5. abcdefghijklAnna Barańska: Gustaw Holoubek – ikona studenckiego buntu. oldcamera.pl, 28 czerwca 2017. [dostęp 2019-04-14].
  6. Dom lalki (Nora), [w:]Encyklopedia teatru polskiego (przedstawienia) [dostęp 2019-04-14] .
  7. „Biuletyn Zamek”. Nr 17a, s. 4, 19 czerwca 1971. 
  8. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 22 marca 1976 r. o wynikach wyborów do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przeprowadzonych dnia 21 marca 1976 r. (M.P. z 1976 r. nr 11, poz. 52).
  9. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 24 marca 1980 r. o wynikach wyborów do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przeprowadzonych dnia 23 marca 1980 r. (M.P. z 1980 r. nr 9, poz. 37).
  10. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 8 czerwca 1989 r. o wynikach głosowania i wynikach wyborów do Senatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przeprowadzonych dnia 4 czerwca 1989 r. (M.P. z 1989 r. nr 21, poz. 150).
  11. Gustaw Holoubek. film.onet.pl. [dostęp 2012-12-03].
  12. Na grandę czyli przez płot na stadion Cracovii. gazeta.pl, 20 czerwca 2007. [dostęp 2012-12-03].
  13. abPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 marca 2008 r. o nadaniu orderu (M.P. z 2008 r. nr 72, poz. 653).
  14. abGustaw Holoubek odznaczony pośmiertnie Orderem Orła Białego. prezydent.pl, 12 marca 2008. [dostęp 2012-12-03].
  15. Cmentarz Stare Powązki: Gustaw Holoubek, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-11-06] .
  16. Elżbieta Wysińska: Gustaw Holoubek jako Goetz. teatralny.pl. [dostęp 2015-02-20].
  17. Granica, [w:]Encyklopedia teatru polskiego (przedstawienia) [dostęp 2021-04-08] .
  18. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 lutego 2003 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2003 r. nr 34, poz. 445).
  19. Odznaczenia dla zasłużonych pracowników Teatru Ateneum. prezydent.pl, 31 marca 2003. [dostęp 2012-12-03].
  20. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 maja 1998 r. o nadaniu orderów (M.P. z 1998 r. nr 20, poz. 307).
  21. Uchwała Rady Państwa z dnia 19 lipca 1954 r. o nadaniu odznaczeń państwowych (M.P. z 1954 r. nr 108, poz. 1458).
  22. Uchwała Rady Państwa z dnia 18 lutego 1953 r. o nadaniu odznaczeń państwowych (M.P. z 1953 r. nr 30, poz. 376).
  23. Lista osób odznaczonych „Medalem 10-lecia Polski Ludowej” (M.P. z 1956 r. nr 3, poz. 27).
  24. Wręczono złote medale „Gloria Artis”. e-teatr.pl, 10 września 2005. [dostęp 2012-12-03].
  25. Pro Masovia – 2007 r.. mazovia.pl. [dostęp 2017-08-17].
  26. Uchwała Prezydium Rządu w sprawie przyznania nagród za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki za rok 1952. „Trybuna Ludu”. Nr 203 (1265), s. 7, 23 lipca 1952. [dostęp 2024-08-02]. 
  27. Nagrody Państwowe dla 209 twórców nauki, techniki i kultury. „Echo Krakowa”. Nr 169 (6517). Rok XXI, s. 2, 20 lipca 1966. Kraków. [dostęp 2021-12-28]. 

Bibliografia

[edytuj |edytuj kod]
  • Maria Czanerle: Gustaw Holoubek. Notatki o aktorze myślącym. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1972.
  • Gustaw Holoubek. Ewa Natorska (red.). Warszawa: Państwowy Teatr Ateneum im. Stefana Jaracza, 1997.ISBN 83-908914-0-9.
  • Gustaw Holoubek czyta „Doktora Faustusa” Tomasza Manna. Warszawa: Agora, Dom Wydawniczy Bellona, 2007, seria: Biblioteka „Gazety Wyborczej”: Mistrzowie słowa.ISBN 978-83-60225-77-6.
  • Małgorzata Terlecka-Reksnis: Holoubek – rozmowy''. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2008.ISBN 978-83-7469-753-8.

Linki zewnętrzne

[edytuj |edytuj kod]
Prezesi Związku Artystów Scen Polskich (ZASP)

W latach 1950–1952 Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru i Filmu (SPATiF), w latach 1952–1981 SPATiF-ZASP.

LaureaciNagrody im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego
1957–1959
1960–1969
1970–1979
1980–1989
1990–1999
2000–2009
2010–2019
2020–2029
Identyfikatory zewnętrzne:
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gustaw_Holoubek&oldid=76138330
Kategorie:
Ukryte kategorie:

[8]ページ先頭

©2009-2025 Movatter.jp