.jpg) | |||
| Data i miejsce urodzenia | |||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |||
| Przyczyna śmierci | zabójstwo | ||
| Miejsce spoczynku | Nowy Cmentarz Żydowski w Monachium | ||
| Zawód, zajęcie | dziennikarz, tłumacz, polityk | ||
| |||
Gustav Landauer (ur.7 kwietnia1870 wKarlsruhe, zm.2 maja1919 wMonachium) – niemiecki tłumacz, teoretyk i działacz anarchizmu komunitariańskiego i mistycznego, a takżepacyfista. Jego prawnukiem był amerykański reżyser i producent filmowy -Mike Nichols.
Współuczestniczył w tworzeniuBawarskiej Republiki Rad. Zginął zamordowany przez żołnierzyFreikorpsów[1][2].
Landauer po ukończeniu gimnazjum Bismarck-Gymnasium w Karlsruhe studiowałgermanistykę ifilozofię wHeidelbergu (1888-1889),Berlinie (1889-1890 oraz 1891-1892) iStrasburgu (1890-1891). Decydujące dla jego rozwoju było wstąpienie w 1891 do berlińskiej organizacji kulturalno-politycznejFreie Volksbühne Berlin i kontakt z kręgiem poetyckim we Friedrichshagen am Müggelsee. W lutym 1892 został członkiem związkuVerein Unabhängiger Sozialisten (niem. Związek Niezależnych Socjalistów), jak również kolegium redakcyjnego jego organu prasowego Der Sozialist. Organ der unabhängigen Sozialisten. W październiku tego samego roku razem z przyjaciółmi z grupy literackiej Jungen założyłNeue Freie Volksbüh.
W 1892 wziął w Zurychu ślub zMargarethe Leuschner, z którą miał dwie córki. Małżeństwo rozwiodło się jednak w 1903.
NaII Kongresie Międzynarodówki Socjalistycznej w Zurychu w sierpniu 1893 reprezentował berlińskich anarchistów, ale anarchiści stanowili tam mniejszość i zostali z kongresu wykluczeni. W październiku tegoż roku został pierwszy raz aresztowany i skazany na dwa miesiące więzienia „za wzywanie do nieposłuszeństwa wobec władzy państwowej”, a w grudniu wyrok został zwiększony do 9 miesięcy. Karę odbywał w więzieniu w Sorau (obecnieŻary).
W marcu 1895 daremnie próbował kontynuować przerwane w 1892 studia. Jego prośba o zezwolenie na studia medyczne weFryburgu Bryzgowijskim, po tym jak został wykluczony ze wszystkich pruskich uniwersytetów została odrzucona. Próba ułożenia sobie życia w Zurychu w 1895 również się nie powiodła i wrócił do Berlina, gdzie z powodów finansowych żył w bardzo skromnych warunkach. W latach 1895–1899 wydawał czasopismo Der Sozialist. Organ für Anarchismus-Sozialismus. Do 1908 intensywnie zajmował się literaturą i filozofią. Jego wycofanie się z aktywnej polityki przyczyniło się do wypracowania własnego teoretyczno-kulturalnego, krytyczno-językowego i filozoficzno-historycznego socjalizmu anarchistycznego. Obok wpływuFryderyka Nietzschego, który widać już w powieściDer Todesprediger (1893) i noweliArnold Himmelheber (1894) występuje u niego już podczas pobytu w więzieniu wTegel (od sierpnia 1899 do lutego 1900) i w następnych latach coraz większe zainteresowanie średniowiecznym mistycyzmem oraz poezją i filozofiąromantyzmu. W esejuDie Revolution (1907) łączy filozoficzno-życiową krytykę języka z elementami romantycznej filozofii państwa i historii w mistyczno-woluntarystyczną rewolucję.
Powstałe we więzieniu w Tegel opowiadanieLebendig tot wskazuje w elementach autobiograficznych na rozwijające się od lutego 1899 uczucie do poetki i tłumaczkiHedwig Lachmann, z którą wziął ślub w Berlinie w 1903. Para była razem aż do śmierci Hedwig Lachmann w 1918. Mieli dwie córki.
Od wiosny 1908 wrócił do agitacji politycznej publikując artykuły i założył razem zMartinem Buberem i innymiSozialistischer Bund. Powstałe w 1909 czasopismoDer Sozialist było organem prasowym organizacji i działało do marca 1915. W tym czasie opublikował na łamach czasopisma 115 artykułów o tematyce artystycznej, literackiej i filozoficznej, ale także poruszał kwestie polityczne. Ukazały się tutaj jego tłumaczenia tekstów francuskich filozofów oraz teoretyka i ojca anarchizmuPierre'a-Josepha Proudhona. Po wybuchuI wojny światowej nie uległ powszechnemu zachwytowi wojną i krytykował jej sens z punktu widzenia anarchisty i pacyfisty. Przyjaźń z Martinem Buberem zaowocowała zadumą nad heretycko-mistyczną tradycją judaizmu.
Landauer zarabiał na utrzymanie rodziny jako księgarz, recenzent, krytyk teatralny i tłumacz. W lecie 1917 przeprowadził się z rodziną doKrumbach. Po śmierci żony otrzymał propozycję pracy jako dramaturg wDüsseldorfer Schauspielhaus, której jednak nie przyjął.
W listopadzie 1918 na zaproszenieKurta Eisnera przyjechał doMonachium, aby wziąć udział w tamtejszej rewolucji. Po zamordowaniu Eisnera wygłosił mowę nad jego grobem i walczył w radach robotniczych, żołnierskich i chłopskich o idee autonomicznej Bawarskiej Republiki Rad jako części przyszłej federacji Zjednoczonych Republik Niemiec. Miał spore poparcie wśród robotników przewodząc 80-tysięcznej demonstracji na rzecz republiki rad robotniczych. Kiedy rady przejęły kontrolę nad Monachium Landauer stanął na czele informacji. Jednakże niedługo po powstaniu Republiki Robotniczej prawicowa ofensywa pozwoliła kontrrewolucjonistom przejąć kontrolę. Po wkroczeniu wojska kontrrewolucyjnego został 1 maja aresztowany i umieszczony 2 maja w więzieniuMonachium-Stadelheim. Według słów jego przyjacielaEnrsta Tollera, funkcjonariusze zaciągnęli go na podwórze więzienia i zaczęli bić wołając: „Brudny komuch! Wykończmy go!”. Został wówczas pobity na śmierć. Jego ostatnie słowa miały brzmieć: „Śmiało, zabijcie mnie, bądźcie mężczyznami!”.
Jego zwłoki skremowano i pochowano na cmentarzuMünchener Waldfriedhof. Po przejęciu władzy przeznazistów jego grób został zniszczony, a urnę przeniesiono na cmentarz żydowski w Monachium i pochowano obok Kurta Eisnera.
