Apollinaire (po lewej) i André Rouveyre, 1914.Muza inspirująca poetę, obraz pędzlaHenri Rousseau przedstawiający Guillaume’a Apollinaire’a iMarie Laurencin, 1909Grób poety na cmentarzu Père Lachaise
Najprawdopodobniej ojcem Apollinaire’a, wg tzw. hipotezy rzymskiej, zaproponowanej przez biografa poety Marcela Adéma, był włoski arystokrata o szwajcarskich korzeniach, rzymianinFrancesco Flugi d'Aspermont. Inne, mniej prawdopodobne hipotezy utrzymywały, iż ojcem mógł być pewien duchowny wyższego stopnia lub Alzatczyk Juliusz Weil, późniejszy towarzysz życia matki poety (jednakże w roku urodzenia Guillaume’a miał 12 lat). Pewne jest natomiast to, iż matką Guillaume’a była polska szlachcianka Angelika Kostrowicka, o 20 lat młodsza od d’Aspermonta. W dzieciństwie mówiono o niej, iż jest dzieckiem „niezwykle trudnym”, zaś w latach późniejszych przejawiała zamiłowanie do hazardu. Poeta był wnukiemApolinarego Kostrowickiego, byłego kapitana rosyjskiego wojska, papieskiego Szambelana Szpady i Płaszcza[3]. Badacze biografii poety mieli duże problemy ze zidentyfikowaniem jego dziadka. Wcześniejsze przypuszczenia mówiły, iż jest nim szlachcicMichał Kostrowicki (również rosyjski oficer), który został zesłany na Sybir za uczestnictwo w powstaniu, a następnie wyemigrował. Kolejne badania wykazały jednak, iż Michał Kostrowicki i dziadek poety – Apolinary, to dwie różne osoby[4]. Apollinaire żartował niekiedy, że jest synem rosyjskiego generała; jednakże tajemnica własnego pochodzenia była dla niego problemem niezwykle nurtującym, co łatwo można odnaleźć w jego twórczości poetyckiej.
Guillaume Apollinaire dzieciństwo spędził w Rzymie z matką i młodszym o dwa lata bratem Albertem. Przez pewien czas rodzina przebywała także wBolonii. Związek Angeliki z Francesco Flugi d’Aspermontem został zerwany pod presją jego rodziny, po czym matka wraz z dziećmi przeprowadziła się doMonako. Początkowo Guillaume uczył się w kolegium Saint-Charles, następnie w kolegium Stanislas wCannes, a później w liceum wNicei. W tych latach przeszedł okres wielkiej żarliwości religijnej; następnie zaczął interesować się literaturą, a w szczególności poezją symbolistów. Wtedy też napisał pierwsze swoje utwory, które wydawał z przyjacielem Ange Toussaint-Luca. Poeta przyjął wtedy pseudonim Guillaume Macabre. Uczył się dobrze, jednak maturę, którą pisał w 1897 – oblał. Po tym wydarzeniu jego zainteresowanie literaturą wzrosło jeszcze bardziej. Matka, wraz ze swym towarzyszem życia – Juliuszem Weilem i synami, postanowiła opuścić Niceę. Rodzina przebywała krótko wAix-les-Bains iLyonie, po czym wiosną 1899 osiedliła się wParyżu. Jeszcze w tym samym roku Angelika i Juliusz wyjechali doBelgii (doSpa), umieszczając chłopców na kilka miesięcy w niedalekim pensjonacie wStavelot. To tu Guillaume napisał swoje pierwsze opowiadania i szkic doGnijącego czarnoksiężnika (L’Enchanteur pourrissant). Gdy poeta powrócił do Paryża, postanowił znaleźć pracę; ukończył także kurs scenografii, jednak nie znalazł zatrudnienia w tym zawodzie. Pracował jako asystent pewnego literata, a także w piśmie „Tabarin”. Około 1899-1901 zaczął pisaćPoetę zamordowanego (Le poète assassiné); wtedy też powstało kilka wierszy, które później miały wejść doAlkoholi (Alcools). W sierpniu 1901 wyjechał doNadrenii, gdzie napisał jeden ze swych ważniejszych cykliWiersze nadreńskie (Rhénanes). Podczas tego pobytu doświadczył również pierwszej wielkiej, lecz nieszczęśliwej miłości; zakochał się w Annie Playden, ona jednak nie przyjęła jego oświadczyn. Następnie udał się w podróż do Niemiec, Czech i Austrii. Szczególnie istotny dla jego twórczości okazał się pobyt w Wiedniu i Pradze (gdzie napisał opowiadaniaPrzechodzień z Pragi –Le passant de Prague iPolowanie na orła –La chasse à l’aigle).
15 września 1901 w miesięczniku „La Grande France” przypadł jego debiut poetycki, zaś jako prozaik debiutował w marcu 1902 w piśmie „La Revue blanche” opowiadaniemL’Hérésiargue (Herezjarcha) pod pseudonimem Guillaume Apollinaire. W tym czasie następują również początki jego kariery jako dziennikarza. W 1902 wrócił do Paryża. Zaczął wchodzić w środowisko literackie, coraz częściej publikować (m.in. w tygodniku „L’Européen”), a także bywać na Wieczorach (Soirées) organizowanych przez miesięcznik „Le Plume” (podczas których czytał swojeWiersze reńskie), gdzie nawiązał liczne znajomości. Podczas wieczorów powstał zarys przyszłej grupy literackiej; osoby te łączyła chęć odnowienia poezji, a także założenia własnego pisma.Apollinaire był jednym z najważniejszych członków artystycznej społeczności paryskiegoMontparnasse’u. Jego przyjaciółmi i współpracownikami byli między innymiPablo Picasso,Louis Marcoussis,Max Jacob,André Salmon,Marie Laurencin,André Breton,André Derain,Faik Konica,Blaise Cendrars,Pierre Reverdy,Jean Cocteau,Erik Satie,Ossip Zadkine,Marc Chagall iMarcel Duchamp,Gertrude Stein,René Dupuy. W roku 1911, przyłączył się doSzkoły z Puteaux będącej forpocztąkubizmu.Krótko po wybuchuI wojny światowej ochotniczo zaciągnął się do wojska[1]. Służył wLegii Cudzoziemskiej[5]. W roku 1916, z powodu rany głowy po wybuchu granatu, został przeniesiony do rezerwy[6].W 1918 roku zmarł w Paryżu z powodugrypy „hiszpanki”. Pochowany naCmentarzu Père-Lachaise.
Apollinaire był początkowo związany zfowistami, następnie zkubistami, torował drogęsurrealizmowi (twórca tego terminu[7]), trudno jest go wpisać jednak w kontekst jednego z nurtów epoki, bowiem nie interesowały go żadne „izmy”, a skupiony był na swojej własnej drodze artystycznej, którą określał czasem mianem „orfizmu dramatycznego”.
Chociaż najbardziej znany jest jako poeta, jego twórczość obejmuje także utwory prozatorskie i eseistykę. Najbardziej popularne zbiory jego poezji toAlkohole (Alcools) iKaligramy (Calligrammes); napisał powieśćPoeta zamordowany (Le poète assassiné). Odegrał ważną, często inspirującą rolę w kształtowaniu awangardy, zarówno w poezji, jak i sztuce. Wielokrotnie oceniał obrazy ówczesnych artystów na łamach francuskich magazynów, sympatyzując z kubistami, których twórczość zdawała się najbliższa jego własnej teorii sztuki. Postulował on malarstwo niefiguratywne, abstrakcyjne.
