Ta osoba nosichińskie nazwiskoGuifeng. Mistrz chan, patriarcha huayan Guifeng Zongmi | |
| Data i miejsce urodzenia | 780 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | 1 lutego841 |
| Szkoła | |
| Linia przekazu Dharmy zen | heze |
| Nauczyciel | Suizhou Daoyuan (chan); Fashen (huayan) |
| Następca | |
| Zakon | |
| Honorowy tytuł lub imię pośmiertne | Dinghui Chanshi (pol. Mistrz chan Mądrość Medytacji) |
Guifeng Zongmi (chiń. 圭峰宗密,pinyinGuīfēng Zōngmì;kor. 규봉종밀Kyubong Chongmil;jap.Keihō Shūmitsu;wiet.Khuê Phong Tông Mật; ur.780, zm.1 lutego841) – chiński mistrzchan ze szkołyheze i teoretyk chanu oraz piąty patriarcha szkołyhuayan (華嚴). Jeden z najwybitniejszych buddystów okresuTang.
Urodził się w powiecieXichong wGuozhou, co wówczas odpowiadało prowincji Wschodni Jiannan a dzisiaj jest zgodne z zachodnią częścią powiatu Nanchong w środku prowincjiSyczuan, pomiędzy rzekami Fu i Jialing. Pochodził z rodziny He, niewątpliwie należącej do miejscowej elity[1]. Od 6 do 16 r. życia studiowałkonfucjanizm, co było nieodzowne, jeśli myślało się o przyszłej karierze w lokalnych służbach cywilnych, ale także było środkiem do wejścia w krąg elity państwowej. Jednak rodzina nie należała do kręgu ludzi uczonych, których nazwalibyśmy dziś intelektualistami, a ich poparcie byłoby nieodzowne w dalszej karierze. Zongmi przygotowywał się do kariery w służbach publicznych Syczuanu, który cieszył się wówczas stosunkowo dużą autonomią. Władający tą prowincją byli na tyle potężni, iż rekrutowali własnych urzędników spoza biurokracji cesarskiej[2]. Następnie do 17 do 20 r. życia studiował teksty buddyjskie. I wreszcie, od 21 do 24 r. życia powrócił do studiowania tekstów konfucjańskich podczas studiów w akademii konfucjańskiej Yixue wSuizhou. Jego list z października 811 r. wyjaśnia sprawę porzucenia studiów konfucjańskich na trzy lata i zajęcie się buddyzmem. Wynika z niego, że Zongmi był w żałobie i okres ten tradycyjnie trwał trzy lata. Czyli w wieku 17 lat utracił ojca i wszedł w krąg buddyzmu.(...)zaprzestałem jedzenia mięsa, studiowałem [buddyjskie] pisma i traktaty, zaznajomiłem się z cnotami i medytacją i zaznajamiałem się ze znanymi mnichami. Mieszkając w naszej posiadłości często brałem udział w zgromadzeniach Dharmy (...)[3]. I chociaż jego trzyletni okres żałoby wydaje się być zgodny z konfucjańskimi wymogami synowskich powinności wobec rodziców[4], to jednak Zongmi napisałOpuszczenie domu przedstawia jeszcze wyższy poziom powinności synowskich, niż tradycyjne wyrażenie synowskiego oddania.
Jego klasyczne konfucjańskie wykształcenie wywarło mocny wpływ na jego charakter, co będzie widoczne właściwie do końca życia. Jego pochodzenie i wykształcenie pozwoli mu także w przyszłości na nawiązanie kontaktu z wieloma najbardziej prominentnymi intelektualistami i politykami tego okresu. Ułatwiła mu to także zmiana politykiTangów, którzy przestali się opierać na dawnych potężnych rodach arystokratycznych, a szukali sprzymierzeńców wśród nowej, pochodzącej z peryferii, warstwy ludzi wykształconych.
Okres ten Zongmi opisał, jak zwykle lakonicznieNa szczęście zostałem przyciągnięty do Fushanga [czyli Daoyuana] jak igła [kompasu] lub mała cząsteczka [do bursztynu]. W medytacji (chiń. chan) zaangażowałem się w południową tradycję, a w doktrynie (chiń. jiao) natrafiłem na tekst [czyli Sutrę Doskonałego Oświecenia]. Na jedno słowo [od Daoyuana] podstawa mojego umysłu otworzyła się całkowicie, a z jednym zwojem [Sutry Doskonałego Oświecenia] jej znaczenie była tak czyste i jasne jak niebiosa[5].
Zongmi wspomina, że w 804 r., w wieku 24 lat, spotkał podczas podróży z akademii doLuoyangu mistrza chanSuizhou Daoyuana, który powracał z zachodu do Suizhou i całkowicie nawrócił się na buddyzm. Mistrz ten także wyświęcił go na mnicha-nowicjusza. Porzucił wówczas całkowicie pomysł zostania konfucjańskim uczonym i wszelkie światowe dążenia. Według samego Zongmiego Daoyuan był mistrzem w czwartym pokoleniu szkoły chanheze. Informuje, żeHeze Shenhui miał 19 spadkobierców Dharmy i podaje swoją własną linię przekazu
Ta linia przekazu wzbudziła kontrowersje[6], gdyż Yizhou Nanyin z pewnością nie należał do tradycji heze tylko zupełnie odrębnej linii przekazujingzhong, która nawet nie wywodziła się od Szóstego PatriarchyHuinenga. Można jednak przypuszczać, że istniały związki między Nanyinem i szkołą heze[7].
Wkrótce po zostaniu mnichem Zongmi wziął udział w buddyjskim zgromadzeniu w domu miejscowego urzędnika Renguana i po wspólnym zaśpiewaniuSutry doskonałego oświecenia[8] otrzymał po raz pierwszy kopię jej tekstu i po przeczytaniu dwóch czy trzech stron osiągnął przebudzenie. Było to tak potężne odczucie, że jak wspomina, tańczył z radości. Gdy zjawił się u swojego nauczyciela Daoyuana, ten zauważyłBędziesz wielkim propagatorem doskonałych nagłych nauk[9]. Przez następne dwie dekady sutra ta zdominowała jego życie, a przez kilka następnych lat poświęcił się intensywnym studiom tego pisma. Wyszukiwał także wszelkie komentarze na jego temat. Uważał tę sutrę za przewyższającą sutręHuayan, czyliSutrę Awatamsaki. Według niego bardziej pasowała do tych czasów od olbrzymiej, ponadtysiącpięćsetstronicowej Huayanjing.
W 807 r. został wyświęcony na pełnego mnicha przez mistrzawinai Chenga. W 808 r. odwiedził mistrza chan Weizhonga, nauczyciela Daoyuana, który rozpoznał jego wielkie możliwości i pełną zdolność do przekazywania nauk. Odwiedził także mistrza chan Shenzhao[10], brata w Dharmie Daoyuana, na którym zrobił takie wrażenie, że ten nazywał gobodhisattwą.
Drugim przełomowym wydarzeniem było poznanie w klasztorze Huijue wXiangyang w prow.Hebei ciężko chorego Lingfenga, ucznia wybitnego mistrza szkołyhuayanChengguana (澄觀738–839). Lingfeng dał Zongmiemu kopiękomentarza Chengguana doHuayanjing[11]
Kilka następnych lat Zongmi poświęcił gorliwemu studiowaniu doktryny szkoły huayan. W trakcie intensywnych studiów, podczas których zapominał o spaniu i jedzeniu, doznał kolejnego oświecenia. Jak napisałpozostałe wątpliwości zostały całkowicie starte[12]. Studia te odegrały olbrzymią rolę w jego rozwoju duchowym. Doświadczenie jego wywarło wielkie wrażenie na mnichach klasztoru, tak że przed opuszczeniem go został poproszony o wykład na temat sutryHuayan.
Zongmi opuścił klasztor Huijue w 811 r. i udał się do wschodniej stolicyLuoyangu. Zamierzał tam oddać cześćstupie Hezego Shenhuia i następnie powędrować do cesarskiej stolicyChang’anu. Jednak z powodu pory letniego odosobnienia medytacyjnego został na dłużej w klasztorze Yongmu w Luoyangu. Jesienią do klasztoru przybyła grupa znajomych mnichów z klasztoru Huijue i poprosiła o kolejny wykład na temat sutry Huayan[13]. Jego wykład musiał być niezwykle inspirujący; jeden z obecnych na nim uczniów Chenguana Taigong był pod takim wrażeniem, że aby wyrazić to szczęśliwe wydarzenie wysłuchanianiepojętej wspaniałości Dharmy – obciął sobie rękę. Taigong został uhonorowany przez cesarza, ale ponieważ rana nie chciała się goić, Zongmi został przez władze obdarzony obowiązkiem opieki nad mnichem do czasu jego wyzdrowienia i nie mógł opuścić Luoyangu[14]. Zongmi opiekował się mnichem przez kilka następnych miesięcy i do Chang’anu dotarł prawdopodobnie ok. połowy 812 r.
Przez następne dwa lata Zongmi studiował sutrę u mistrza Chengguana. Mimo różnicy wieku nawiązali bliski kontakt duchowy i później, gdy przebywali w różnych klasztorach w Chang’anie, byli w stałym kontakcie i Zongmi mógł zawsze swobodnie przyjść na konsultacje. Epitafium Chenguana (napisane przez Peixiu) zawiera informację, iż z 38 uczniów Chenguana tylko Zongmi zrozumiał najgłębsze znaczenie jego nauk.
W pierwszych miesiącach 816 r. Zongmi przeniósł się do klasztoruZhiju na górze Zhongnan[15] ok. 50 mil odChang’anu. Góra ta od dawna była związana z buddyzmem, a od prześladowań buddyzmu zaPółnocnej dynastii Zhou (574–577) stała się jednym z głównych centrów buddyzmu, gdyż schroniło się na niej wielu wybitnych mnichów. Jednym z nich był Pu’an (539–609), który uczynił z tej górę jedną z wczesnych kolebek kultu sutry Huayan.
W czasie pobytu w klasztorze Zhiju Zongmi napisał swoje dwie pierwsze praceYuanjue jing kewen iYuanjue jing cuanyao. Pierwsze praca była krytycznym szkicem Sutry Doskonałego Oświecenia, a druga – wyborem najistotniejszych ustępów z czterech komentarzy do niej, napisanych przez takich mnichów jak Weique, Wushi, Jianzhi i Daoquan[16]. Był to wstęp do okresu 823–824, kiedy powstała seria jego autorytatywnych, rozstrzygających komentarzy i subkomentarzy. Ślubował przez trzy lata nie opuszczać góry aby przeczytać cały ówczesny kanon buddyjski, ale przenosił się jednego do drugiego klasztoru na tej górze, często w poszukiwaniu tekstów i sutr; sam wymieniłYunju si,Caotang si iFengde si. Np. klasztor Fengde był związany z wielkim mistrzemwinaiDaoxuanem (596–667), który uczynił go centrum tradycji winai opartej na Winai DharmaguptówSifenlu, która w Chinach nosiła nazwę szkoły Nan (Nanzong).
W 819 r. Zongmi powrócił do Chang’anu aby kontynuować swoje naukowe prace. Podczas pobytu w klasztorze Xingfu studiował dziełaAsangi,Wasubandhu (młodszego) iSengzhao przygotowując się do interpretacjiSutry Diamentowej. Prawdopodobnie pracę tę ukończył w tym samym roku. Zimą 819 r. i wiosną 820 r. podczas pobytu w klasztorach Xingfu i Baoshou napisał swój komentarz doTrzydziestu wersów Vasubandhu.
Po tych pracach poczuł się na tyle pewny, że postanowił zrealizować swoje ślubowanie sprzed kilku lat, i napisać komentarz doSutry doskonałego oświecenia. W tym celu w pierwszych miesiącach 821 r. powrócił do klasztoru Caotang na górze Zhongnan, który położony był w pobliżu szczytu (chiń. feng) Gui (stąd wzięło się jego imię Guifeng). Z jegoWstępu do chan wynika, że cały 821 r. poświęcił medytacjiaby rozwinąć koncentrację (chiń. ting, sans.samādhi)i zharmonizować moją mądrość (chiń. hui; sans.prajñā)[17]. W 822 r. rozpoczął pisanie komentarza do tej sutry i pracę ukończył pod koniec lata 823 r. W tym samym czasie, podczas pobytu z klasztorze Fengde ukończyłHuayan lunguan, dzieło, które w jego zamierzeniu miało być pomocnym podręcznikiem dla czytającychSutrę Huayan. Latem 823 r. podczas pobytu w tym samym klasztorze dokonał wyboru kluczowych ustępów z tekstów winai i komentarzy do nich, także z myślą o praktykujących. W tym samym roku napisał także swój subkomentarz (chiń. dashu chao) zatytułowanyFajie wuzu luei. Po napisaniu kolejnego komentarza i subkomentarza, w 824 r. ukończyłYuanjue jing daotang xiuzheng.
Zongmi pozostał na górze Zhongnan do 828 r., kiedy został wezwany na dwór cesarski edyktem cesarzaWenzonga (panował w latach827–840). Przybył do pałacu 10 miesiąca 828 r. Był to miesiąc, w którym cesarz obchodził urodziny więc Zongmi złożył cesarzowi życzenia. Po dyskusji na temat Dharmy cesarz uhonorował mistrza purpurową szatą oraz tytułem Dade (Wielkiej Cnoty). Być może odbyła się także dysputa pomiędzy przedstawicielami trzech religii: konfucjanizmu, taoizmu i buddyzmu, które tradycyjnie odbywały się w dniu cesarskich urodzin i trzej dyskutanci otrzymywali następnie purpurowe szaty.
Zongmi pozostał w stolicy przez dwa lata i potem poprosił o wyrażenie zgody na jej opuszczenie. Powrócił na górę Zhongnan z końcem 829 r. lub na początku 830 r. i pozostał na niej do 833 r., kiedy udał się do Luoyangu. Przychodził do stolicy jako w pełni ukształtowany naukowiec, uhonorowany przez cesarza i który może rozprawiać o buddyzmie z dworskimi intelektualistami[18]. Zmienił się także charakter jego misji; pozostawił za sobą elitarne buddyjskie scholastyczne rozważania i zajął bardziej szerokimi intelektualnymi tematami. Napisał swoje dwie główne dzieła na temat chanu i jeden z najpopularniejszych esejówBadanie pochodzenia człowieka.
W okresie tym prace Zongmiego powstały w wyniku jego kontaktów ze sferami uczonych, intelektualistów i wysokich urzędników imperialnych. Prosili go oni o napisanie pracy na dany temat. Najbardziej ważną z tych osób był niewątpliwie urzędnik i intelektualista Peixiu[19] (787?–860), z którym Zongmi był zapewne w głębokiej przyjaźni. Był on autorem wstępów do kilku dzieł mistrza z tego okresu oraz twórcą jego nagrobnego epitafium. Kto wie czy nie stał on za licznymi honorowymi tytułami, które Zongmi otrzymał pośmiertnie, w okresie panowania cesarzaXuanzonga (846–859), gdy buddyzm znów ożywał po 5-letnim okresie prześladowań (841–845), który zmiótł z powierzchni ziemi 45,000 klasztorów i świątyń.
Najwybitniejszym literatem tego kręgu byłBai Juyi (772–846) – wybitny poeta i buddysta. Był m.in. autorem epitafium dla mistrza chan Shenzhao (zobacz: linia przekazu Dharmy Zongmiego). W 833 r. napisał wiersz poświęcony ZongmiemuZeng Caotang Zongmi shangren.
Inną wybitną postacią był literat i wybitny działacz stanu, gubernatorLiu Yuxi (772–842). Był zaufanym człowiekiem Bo Juyia, który poświęcił mu wiele wierszy.
Kolejna postać to Wenzao (767–836) z rodziny związanej z linią familii cesarskiej. Był świeckim uczniem mistrza; został ministrem w Ministerstwie Ceremonii.
I wreszcie Xiaomian (zm.837) z wybitnej arystokratycznej rodziny; był także świeckim uczniem Zongmiego. Piastował tytuł księcia Xu. Był odważny i uczciwy; nie wahał się złożyć dymisji w proteście, gdy cesarz nie zareagował na korupcyjną aferę. Otrzymał za to awans. Był także wiceministrem w Departamencie Spraw Wewnętrznych.
Jedną z prac powstałych w tym okresie jest esejYuan ren lun (Traktat o badaniu pochodzenia człowieka) poświęcony ludzkiej naturze. Zbieżność tytułu dzieła mistrza z serią pięciu podobnie zatytułowanych esejów autorstwa konfucjanistyHan Yu (Yuan ren,Yuan xin itp) nie była zapewne przypadkowa i była to najpewniej odpowiedź na ataki na buddyzm Han Yu. Zwłaszcza przeciwko esejowiYuan dao napisanemu ok. 805 r. i słynnemu antybuddyjskiemuMemoriałowi o kości Buddy z 819 r.
W 835 r. z powodu znajomości z Lixunem (zm.835) (zresztą przeciwnikiem buddyzmu) został wmieszany w polityczną aferę, próbę odsunięcia od władzy eunuchów, znaną jakokanlu zhi bian (Incydent Słodkiej Rosy). W 833 r. Lixuan zawiązał spisek przeciw wszechwładnym eunuchom na dworze cesarskim, którzy opanowali skarbiec, zajmowali się obiegiem urzędowych dokumentów, wojskiem pałacowym i decydowali o dostępie do cesarza. Prawdopodobnie cesarz Xianzong został przez nich zamordowany, a na pewno doprowadzili do zabójstwa Jingzhonga (824). Spisek jednak nie powiódł się[20]. Za pomoc w ukrywaniu Lixuna w klasztorze na górze Zhongnan, potężny eunuch Qiu Shiliang (781–843) oskarżył Zongmiego o zdradę stanu. Podczas przesłuchań Zongmi przyznał się do swojego uczynku i bronił się stwierdzając, że jako buddysta ma obowiązek pomagać cierpiącym bez względu na okoliczności. Powiedział także, iż nie troszczy się o swoje życie i umrze z czystym sercem. Jego postawa tak zaimponowała generałom eunuchom, że Zongmi został ułaskawiony.
Bliskie kontakty Zongmiego z władzą stały się przyczyną krytyki mistrza.
Ostatnie lata życia Zongmi spędził w cieniu niełaski po jego zamieszaniu w spisek przeciw eunuchom[21]. 23 kwietnia 839 r. zmarł jego nauczyciel doktryny huayan Chengguan.
Pomiędzy 835 a 840 r. Zongmi napisał komentarz doYulanpen jing. Najpewniej powrócił wtedy do Syczuanu.
Mistrz zmarł 1 lutego 841 r. w pozycji medytacyjnej, w czasie wizyty w klasztorze Xingfuta w Chang’anie, aby przeprowadzić ceremonię ordynacji nowych mnichów. Jego życzeniem było, aby ciało zostało przeznaczone na zjedzenie przez ptaki i zwierzęta. Kości miały zostały spalone, a popioły rozsypane. Jednak w siedem dni po jego śmierci ciało zostało umieszczone w trumnie. 17 lutego zaniesiono je na Guifeng. 4 marca zostało ono skremowane. W 853 r. otrzymał pośmiertny tytuł Mistrz Chan Mądrość Medytacji (chiń. Dinghui Chanshi). Prochy zostały umieszczone w stupie Błękitnego Lotosu.
Zongmi był znakomicie wykształconym człowiekiem o wielkiej inteligencji. Szkoła heze słynęła z najbardziej intelektualnej praktyki ze wszystkichsiedmiu szkół chan wczesnego okresu jego rozwoju. Dlatego też oprócz normalnych praktyk prowadzonych wklasztorach chan zajmował się działalnością naukową.
W skład jego twórczości wchodzą: komentarze do kilku tekstów (m.in.Sutry Awatamsaki; chin.Huayanjing) iSutry Diamentowej; traktaty naukowe i teoretyczne prace o chanie.
Podczas pobytu na górze Zhongnan napisał swój słynny komentarz doSutry doskonałego oświecenia.
W okresie tym w szkole chan schizma naszkołę południową nagłego oświecenia iszkołę północną stopniowego oświecenia spowodowała spory. Jakby w odpowiedzi na takie sekciarskie podejście napisał dziełoKompletny zbiór objaśnień dotyczących źródeł chan. Zebrał w nim kolekcję nauk wszystkich szkół chan. Była ta najpewniej pierwsza praca na temat historii chan. Niestety nie dochowała się do naszych czasów; ocalał tylko wstęp.
Oprócz tego zajmował się drzewami genealogicznymi i schematamiprzekazu Dharmy wszystkich szkół chan.
Zongmi potępił sekciarskie tendencje ówczesnego chanu. Twierdził, że podział na szkołę południową i szkołę północną jest zasadniczo fałszywy. Skrytykował również ekstremalne metody praktyki stosowane przez nauczycieli szkołyhongzhou, odmawiając niektórym z nich prawa do wielkości.
Jego nauki w wielkim stopniu wpłynęły na wybitnegokoreańskiego mistrzasŏnChinula oraz na stworzenie przez mistrza chanDongshana metody nauczaniawuwei – pięciu stopni.
T – numer katalogowy w kanonie buddyjskimTaishō Shinshū Daizōkyō,Tokio,1924–1934 (100 tomów)
K – numer katalogowy w koreańskim kanonie buddyjskimThe Korean Buddhist Canon: A Descripitve Catalogue,Berkeley,1979 r.
Pierwsza liczba oznacza liczbę pokoleń mistrzów od 1 Patriarchy indyjskiegoMahakaśjapy.
Druga liczba oznacza liczbę pokoleń od 28/1Bodhidharmy, 28 Patriarchy Indii i 1 Patriarchy Chin.