Galowie żyli w społeczeństwie rolniczym podzielonym naplemiona rządzone przez bogatych posiadaczy ziemskich[1]. Nigdy nie stworzyli jednego państwa. Poszczególne plemiona galijskie mogły okresowo pozostawać pod luźną kontrolą silniejszych plemion. Plemiona lub związki plemienne zajmowały tereny oddzielone od innych naturalnymi granicami jak np. rzeki, mokradła i lasy[2].
Społeczeństwo Galów dzieliło się na ludność wolną, ludność zależną (co prawda wolną, lecz uzależnioną materialnie od bogatszej warstwy społecznej) i naniewolników (jeńców wojennych oraz ludzi kupowanych od handlarzy niewolników).Arystokracja (bogaci posiadacze ziemscy) oraz kapłani-druidzi mieli rolę przywódczą. Arystokracji służyli uzależnieni od niej „klienci” (mniej zamożni wojownicy i prosty lud), traktowani niemal na równi z niewolnikami. Ze swojej strony arystokracja broniła i wspomagała materialnie „klientów”. Do wolnej ludności zaliczali się także kupcy, rzemieślnicy, kowale, cieśle itp. Podstawową komórką społeczną była rodzinamonogamiczna, w której wysoką pozycję zajmowały kobiety. Rodzina wchodziła w skład rodu, czyliklanu. Najwyższą formą organizacji społecznej o charakterze politycznym byłotuath, czyli plemię[2].
Życie Galów regulowane było wierzeniami i obrzędami religijnymi, których skrupulatnie przestrzegano, a naruszenie tych reguł było karane śmiercią w męczarniach. Ważną rolę w społeczeństwie galijskim odgrywalidruidzi. Byli to kapłani, pośredniczący między ludźmi a bogami, ale również sędziowie, czarownicy, wróżbiarze, nauczyciele i strażnicy tradycji. Druidzi tworzyli zhierarchizowaną organizację ponad podziałami plemiennymi, podtrzymując wśród Galów poczucie wspólnoty[2].
Galowie zamieszkiwali głównie małe osady oraz luźno rozrzucone zagrody, w których wznoszono budynki z drewna i gliny na planie koła lub prostokąta, z dachem krytym najczęściej słomą lub trzciną; były to chaty naziemne (dla bogatszej ludności) lub półziemianki. Istniały też warowne osady typu przedmiejskiego, które odgrywały u Galów ważną rolę społeczną, gospodarczo-ekonomiczną, polityczną i religijną. Otoczone były najczęściej wałami drewniano-ziemnymi i zbudowane na planie koła. Powstały jako okresowe miejsca schronienia w przypadku zagrożenia, ale od końca II w. zaczęli się w nich na stałe osiedlać przedsiębiorcy i rzemieślnicy, dając początek miastom w Galii[2].
W V wieku p.n.e. Galowie przenieśli się z dolinyRenu na wybrzeżeMorza Śródziemnego. W połowie IV wieku p.n.e. plemiona galijskie osiedliły się w północnejItalii, w dolinie rzekiPad, w regionie nazwanym później przez RzymianGalią Przedalpejską. W 390 p.n.e. Galowie zdobyli i splądrowaliRzym. Galowie Przedalpejscy rozszerzyli swoje panowanie aż po środkową Italię w 284 p.n.e. Kolejne wojny z Rzymianami okazały się dla Galów przegrane i utracili część zdobytych terytoriów. PodczasII wojny punickiejHannibal zKartaginy zawarł sojusz z niektórymi plemionami galijskimi przeciwko Rzymianom, jednak po klęsce Hanibala Rzym do 181 r. podbił i skolonizował całą Galię Przedalpejską[1].
W II wieku p.n.e. Rzymianie przekroczyliAlpy i zdobyliGalię Narbońską. W 120 r. opanowali dolinęRodanu.Juliusz Cezar podbił całąGalię Zaalpejską w 58–50 r. p.n.e.[1]W latach 53–50 Cezar stłumił wielkie powstanie Galów pod wodząWercyngetoryksa. Cezar hojnie wynagradzał lojalne wobec niego plemiona galijskie i dał im znaczną autonomię. CesarzTyberiusz stłumił bunt galijskich możnowładców w 21 r. n.e., a cesarzKlaudiusz (41–54 n.e.) włączył ich w administrację państwa, nadając im m.in. prawo zasiadania wrzymskim Senacie[1]. Postępowałaromanizacja społeczeństwa galijskiego. Przez kolejne dwa stulecia w Galii wybuchały sporadyczne bunty[1]. W połowie IV wieku nastąpiła fala najazdów plemiongermańskich. Na początku VI wieku Rzymianie stracili kontrolę nad Galią[1].
Język galijski pozostawił liczne ślady m.in. w nazewnictwie dzisiejszejFrancji, np. miastoSoissons wzięło nazwę od plemienia Suessjonów, regionVermandois od Wiromanduów,Reims od Remów, regionCondroz wBelgii od Kondrusów czyniemieckiTrewir od plemienia Trewerów[2]. Ostateczniezromanizowana Galia okazała się spadkobierczynią kultury rzymskiej. Pisarze galijscy długo utrzymywali przy życiu klasyczną rzymską tradycję literacką[1].
.jpg)
