Ten artykuł dotyczy Frontu Północnego z 1920. Zobacz też:Front Północny - stronę ujednoznaczniającą.| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Sformowanie | |
| Rozformowanie | |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | gen. broniStanisław Szeptycki |
| Ostatni | gen. broniJózef Haller |
| Działania zbrojne | |
| wojna polsko-bolszewicka Bitwa Warszawska | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | |
| Rodzaj sił zbrojnych | |
| Podległość | |
| Skład | |
Front Północny –związek operacyjnyWojska Polskiego utworzony w trakciewojny polsko-bolszewickiej dyrektywąWodza Naczelnego marszałkaJózefa Piłsudskiego z 17 maja1920. Do 5 lipca nosił nazwę „Front gen. Szeptyckiego”, a do 6 sierpnia „Front Północno-Wschodni”.
23 marca rozwiązanofronty i na ich miejscu utworzonoarmie. Powodem było przekonanie, że były to twory w dużej mierze improwizowane i ograniczające wpływ NDWP na działania wojenne. W wyniku tego z dotychczasowych trzech frontów na wschodzie utworzono pięć armii. Ale problemy z dowództwem większej ilości formacji doprowadziły do ponownego utworzenia frontów. Pierwszym z nich był Front gen. Szeptyckiego, działający nalitewsko-białoruskim teatrze działań.
14 maja ruszyło natarcie sześciu dywizji15 Armii wchodzącej w składFrontu Zachodniego, dowodzonego przezMichaiła Tuchaczewskiego, na tereny odDźwiny po jezioroŁukomlę i kierowało się naUszacz iZiabki. Na jego drodze stały tylko1 DLB oraz8 DP, wchodzące w skład1 Armii, zmuszone do odwrotu, prowadzącego do utratyGłębokiego 18 maja. Walki toczyły się także na południu, naBerezynie, gdzie4 Armia do 19 maja skutecznie powstrzymywała16 Armię, kiedy to jej dwie dywizje zdobyły przyczółek i zagroziłaIhumeniowi.
W trakcie tych wydarzeń, 17 maja, Naczelne Dowództwo na bazie sztabu 4 Armii utworzyło dowództwo frontu, któremu podporządkowano wszystkie armie w tym rejonie (tzn. 1, 4 i7). Zaplanowało ono kontrnatarcie, mające zamknąć w kotle wojska przeciwnika w rejonie działań 4 Armii. Pierwsze rozpoczęło się 22 maja z udziałem4 i17 DP. Kilkudniowe walki zakończyły się połowicznym sukcesem, gdyż nie udało się okrążyć bolszewików a jedynie 26 maja wyparto ich za Berezynę. Ponadto 25 maja utracono przyczółek wBorysowie, a równocześnie z ofensywą polską na południu ruszyła sowiecka na północy, zakończona 23 maja nad jezioremNarocz. Mimo niepowodzeń, 1 Armia stawiała silny opór i nawet podejmowała lokalne kontrataki. 23 maja do kwatery gen. Szeptyckiego doszedł rozkaz o planowanym przeciwuderzeniu, które także polegało na oskrzydleniu przeciwnika.
Akcja rozpoczęła się 1 czerwca i wzięły w niej udział trzy związki operacyjne: 1 Armia gen. por.Majewskiego (natarcie zBracławia na południowy wschód),Armia Rezerwowa gen. ppor.Sosnkowskiego (zWilejki na północny wschód) i grupa gen.Skierskiego (zŁohojska na północ). Wojska Sosnkowskiego i Skierskiego miały spotkać się wDokszycach, a Majewskiego wiązać główne siły. Pierwsza uderzyła grupa Skierskiego, osiągając 5 czerwca swój cel. Następna ruszyła Armia Rezerwowa, napotykając silniejszy opór, dochodząc pod Głębokie. Natomiast największe postępy poczyniła 1 Armia, doprowadzając do wyparcia Sowietów z zastawionej pułapki i ich wycofania się nad Berezynę iAutę w dniu8 czerwca.
Bitwa nad Berezyną zakończyła się połowicznym zwycięstwem polskim, gdyż mimo zadania dużych strat wojskom Tuchaczewskiego i wyparcia przeciwnika z większości zdobytego terenu, to wyczerpała wszystkie rezerwy gen. broni Szeptyckiego.
Od połowy czerwca obie strony rozpoczęły przygotowania do kolejnego starcia. Częściowo zreorganizowano wojska frontu, do końca czerwca likwidując zbędne dowództwa armii (7. i Rezerwowej), przydzielając ich jednostki reszcie armii - 1. i 4. Działania odwrotne podjęli Sowieci - do 15 i 16 Armii dołączono dwie nowo utworzone:3 Armię pod dowództwemWładimira Łazariewicza i4 Armię pod dowództwemJewgienija Siergiejewa, w składzie której znajdował się3 Korpus Kawalerii (początkowo 2.), oraz Grupę Mozyrską.
4 lipca ruszyła ofensywa bolszewicka. Początkowe uderzenie zostało odparte i pierwsza linia polskiej obrony skutecznie powstrzymywała wrogie wojska, dopiero po przejściu Berezyny 7 lipca przez 16 Armię, zdobyciuŚwięcian 9 lipca przez Kawkor iMińska 11 lipca przez 3. i 16. armie rozpoczęto odwrót na drugą linię obrony - sieć dawnych okopów niemieckich z 1916 roku iWilię.
Kolejne natarcie rozpoczął ponownie korpusGaja. Wykorzystując podstęp zdobył kilka przyczółków na Wilii i uderzył naWilno, bronione przez2 DLB z 1 A. Miasto padło 14 lipca, przez co sens straciła obrona poniemieckich okopów. Padła druga linia obrony i wojska polskie cofnęły się na linięGrodno-Niemen-Szczara-Kanał Ogińskiego.
Dowództwo chciało zatrzymać tu odwrót wojsk frontu, a z rejonuMostów iWołkowyska przeprowadzić ofensywę. Po raz kolejny plany te pokrzyżował Kawkor,20 lipca zdobywając słabo bronioną twierdzę grodzieńską, przez co 24 lipca wydano rozkaz wycofujący wszystkie siły Frontu Północno-Wschodniego na tereny Podlasia i puszczy białowieskiej, dokąd zdążały przekraczające Niemen formacje bolszewickie.
Także obrona tych terenów nie trwała długo, gdyż w luce po wezwanych do obronyBiałegostoku zjawiła sięZłota Orda Gaj Chana, jak nazwali korpus jazdy polscy żołnierze. 27 lipca zdobył onOsowiec, broniąc nieliczne przejścia przez bagnaBiebrzy, co zmusiło gen.Romera, dowódcę 1. armii do ewakuacji Białegostoku w nocy z 27 na 28 lipca. Wojska gen. broni Szeptyckiego wycofały się na linięNarew-Bug.
Niepowodzenia polskie na terenach białoruskich spowodowane były tym, że Piłsudski nie chciał rzucić silnych sił na kruche linie obronne. Duży wkład w klęskę miał też III KK, wykorzystujący słabości formacji stojących naprzeciw siebie oraz dokonujący szybkich i zaskakujących wypadów. Teraz charakter wojny zmienił się, gdyż przeniosła się on na rdzennie polskie tereny. Bug, za którym miały koncentrować się siły do kontrataku, osłaniała 4 Armia gen. Skierskiego (Brześcia broniłaGrupa Poleska), której część oddziałów pod dowództwem gen. ppor.Junga wycofywała się jeszcze naKobryń, przez co powstała luka, przez którą mogła przedostać się przez Bug radziecka 16 Armia, która mimo obrony lewego brzegu Bugu przez Polaków,1 sierpnia zdobyła przyczółki na rzece, przez co obrona twierdzy brzeskiej zagroziła odcięciem stacjonującej tam9 DP. W tym czasie reszta formacji Skierskiego została zepchnięta z pozycji nad górną Narwią do rejonuCzeremchy. Lokalne kontrataki poprawiły sytuację, jednak wobec rosnącego naporu wojsk wroga zdecydowano na generalny odwrót 4 Armii.
1 Armia (od 30 lipca dowodził nią gen. ppor.Władysław Jędrzejewski) także została zepchnięta znad Narwi, skąd po ciężkich walkach wycofała się podZambrów, ponadto jazda Gaja przedostała się podŁomżę, silnie bronioną przez jej załogę i ewakuowaną dopiero 3 sierpnia. 1 sierpnia bolszewicka 10 DK zdobyła przeprawę pod Nowogrodem, która przechodziła z rąk do rąk, ostatecznie po wsparciu 15 DK Kawkor, kosztem dużych strat, umocnił się na przeprawie. Od 2 sierpnia cała 1 Armia toczyła ciężkie boje odwrotowe, odnosząc kilka lokalnych zwycięstw (zniszczenie prawie całej XXXV BS, odbicieBroku nad Bugiem), zakończonych 7 sierpnia odwrotem z Ostrołęki naWarszawę.
Osobny artykuł:Bitwa Warszawska.6 sierpnia Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego wydało rozkaz reorganizujący polskie formacje. Zgodnie z nim 4 Armia przeszła doFrontu Środkowego, aFront Północny gen. broni Józefa Hallera miał osłaniać następujące pozycje:
i toczyć walki z praktycznie całością sił Frontu Zachodniego (z wyjątkiem Grupy Mozyrskiej), którego głównym celem nie było zdobycie Warszawy (jak sądziło polskie dowództwo), tylko obejście jej od zachodu.
13 sierpnia 21 DS z 3 A ruszyła na pozycje11 DP zdobywającRadzymin i po ataku 27 DS z 16 A wycofała się na drugą linię obrony. 14 sierpnia19 DP odbiła miasto, utracone ponownie po południu. 15 sierpnia ruszyło kontrnatarcie10, 11 i 19 DP z 1 Armii (dowódca - gen. por.Franciszek Latinik), które po ciężkich, całodniowych zmaganiach odzyskały Radzymin.
W tym czasie 5 Armia (dowódca - gen. ppor.Władysław Sikorski) przekroczyła Wkrę i ruszyła na zgrupowanie wojsk radzieckich wNasielsku i mimo kontrataku 3 i 15 Armii (bez 21 DS) zdobyła go 16 sierpnia, lecz była zbyt wyczerpana walkami aby podjąć pościg. Dzień wcześniej wypad203 pułku ułanów pozbawił łączności 4. armię z dowództwem Frontu Zachodniego.
16 września, w związku zofensywą znad Wieprza, rozwiązano 2 Armię, a jej dywizje przekazano dowództwu Frontu Środkowego. 17 września formacje 1. i 4. armii zdobyłyMińsk Mazowiecki, a 5.Pułtusk i oba fronty przeszły do działań pościgowych. Od 18 sierpnia najważniejszym zadaniem wojsk gen. Hallera było zatrzymanie odwrotu 4 i 15 Armii (a zwłaszcza III Korpusu). Do 21 sierpnia oddziały polskie podeszły podOrzyc i zdobyłyMławę, co uaktywniło jazdę Gaj Chana. Do 24 sierpnia wycinała sobie drogę przez polskie dywizje i brygady, w końcu osaczona musiała wycofać się za granicę niemiecką, gdzie razem z nią została internowana reszta 4 Armii i część 3 oraz 15.
Było to zakończenie działań nieprzydatnego już Frontu Północnego, który tego dnia został rozwiązany, jego armie do końca miesiąca rozformowane, a dywizje i brygady przydzielone do innych armii.
Osobny artykuł:Ordre de bataille.Stany liczebne frontu:
