Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Przejdź do zawartości
Wikipediawolna encyklopedia
Szukaj

Franjo Tuđman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Franjo Tuđman
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

14 maja 1922
Veliko Trgovišće

Data i miejsce śmierci

10 grudnia 1999
Zagrzeb

Prezydent Chorwacji
Okres

od 30 maja 1990
do 10 grudnia 1999

Przynależność polityczna

Chorwacka Wspólnota Demokratyczna

Następca

Stjepan Mesić

podpis
Odznaczenia
Wielki Order Króla Tomisława (Chorwacja)Wielki Order Króla Petara Krešimira IV (Chorwacja)Order Księcia DomagojaOrder Ante StarčeviciaRed hrvatskog trolistaSpomenica domovinskog rataSpomenica domovinske zahvalnostiMedalja „Bljesak”Medalja „Ljeto ’95”Medalja „Oluja”Medalja za iznimne pothvateOrder Partyzanckiej Gwiazdy I klasyOrder Partyzanckiej Gwiazdy II klasyOrder za Odwagę (Jugosławia)Order Zasługi dla Ludu (Jugosławia)Medal Pamiątkowy Partyzantów 1941Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy (1951-2001)Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Chile)Krzyż Wielki Orderu Wyzwoliciela San Martina (Argentyna)Order ŻukowaKrzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja)Order Republiki (Turcja)
Multimedia w Wikimedia Commons
Grób Franja Tuđmana nacmentarzu Mirogoj w Zagrzebiu (2005)

Franjo Tuđman (wym.[fra:ɲɔ ˈtudʑma:n]; ur.14 maja1922 w m.Veliko Trgovišće, zm.10 grudnia1999 wZagrzebiu[1]) –chorwacki wojskowy, polityk, historyk i nauczyciel akademicki, generał, działacz komunistyczny, następnie dysydent i więzień polityczny, współzałożyciel i liderChorwackiej Wspólnoty Demokratycznej (HDZ), od 1990 do czasu swojej śmierci w 1999 pierwszyprezydent Chorwacji.

Życiorys

[edytuj |edytuj kod]

Jego ojciec był działaczemChorwackiej Partii Chłopskiej. Franjo Tuđman w 1941 dołączył do komunistycznej partyzantki, na czele której stałJosip Broz Tito. PoII wojnie światowej i powstaniu komunistycznejJugosławii pozostał w wojsku. Pracował w resorcie obrony i w administracjiJugosłowiańskiej Armii Ludowej, a także w redakcji encyklopedii wojskowej. Działał wZwiązku Komunistów Jugosławii. W 1957 został absolwentem studiów wojskowych naAkademii Wojskowej w Belgradzie. Pełnił funkcję menedżera należącego do wojska klubu piłkarskiegoFK Partizan. W 1960 otrzymał awans generalski, w 1961 odszedł z czynnej służby, koncentrując się na działalności akademickiej. Do 1967 kierował stworzonym przez siebie instytutem historii ruchu robotniczego. W 1963 został profesorem naUniwersytecie w Zagrzebiu, gdzie wykładał m.in. historię. W 1965 doktoryzował się naUniwersytecie w Zadarze. Prowadził w tym okresie liczne wykłady na uczelniach w Europie i Ameryce Północnej. W drugiej połowie lat 60. wykonywał mandat deputowanego do parlamentuSocjalistycznej Republiki Chorwacji[2]. Był członkiemChorwackiej Akademii Nauki i Sztuki oraz towarzystwa chorwackich pisarzy. Autor około 100 publikacji, w tym artykułów, esejów i książek poświęconych historii i teorii wojskowości oraz stosunkom międzynarodowym[2].

Zaczął głosić tezę, że zdominowane przezSerbów władze wBelgradzie nadmiernie nagłaśniajązbrodnie wojenne ruchuustaszy, a jednocześnie minimalizują udział Chorwatów w ruchu antyfaszystowskim[1]. Twierdził też, że każda z republik powinna tworzyć odrębne siły obronne[2]. Zarzucono mu wówczas propagowanie nacjonalizmu, doprowadzono do jego usunięcia z partii komunistycznej i zwolniono z pracy na uczelni[1][2]. Dwukrotnie w następnych latach skazywany i więziony. W 1972 skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności, gdy zarzucono mu powiązania z opozycyjnymi środowiskami diaspory; zwolniono go po 8 miesiącach kary. W 1981, po wywiadzie dla zagranicznej telewizji dotyczącym m.in. kwestii ustaszy, został skazany na 3 lata pozbawienia wolności. Był osadzony od stycznia 1982 do lutego 1983 oraz od maja do września 1984, zwalniano go z uwagi na stan zdrowia[2].

W 1987 odzyskał paszport, odbył wówczas szereg podróży, nawiązując kontakty z chorwackimi społecznościami emigracyjnymi. W 1989 był współzałożycielemChorwackiej Wspólnoty Demokratycznej, wówczas ruchu o profilu nacjonalistycznym i konserwatywnym[2]. W tym samym roku został przewodniczącym HDZ jako partii, którą kierował do czasu swojej śmierci w 1999[3]. Wiosną 1990 w Chorwacji przeprowadzono pierwsze wolne wybory doZgromadzenia Chorwackiego, w których HDZ odniosła zdecydowane zwycięstwo[2]. Jej lider uzyskał wówczas jeden z mandatów, które przypadły tej partii[4].

30 maja 1990 Franjo Tuđman został głową państwa, gdy parlament wybrał go na przewodniczącego kolegialnego prezydium. 22 grudnia tegoż roku, po reformie konstytucyjnej, objął urząd prezydenta[2][3]. 25 czerwca 1991 kierowana przez niegoChorwacja ogłosiła niepodległość[2]. Dwukrotnie z powodzeniem ubiegał się o reelekcję w wyborach powszechnych, wygrywając w pierwszych turach głosowania: w1992 otrzymał 56,7% głosów[5], a w1997 poparło go 61,4% głosujących[6].

Był przywódcą państwa w okresiewojny w Chorwacji[2], w jej wynikuSlawonia iKrajina pozostały w granicach Chorwacji. W trakcie jego prezydentury doszło też dowojny w Bośni i Hercegowinie. Początkowo był zwolennikiem koncepcji podziału tego kraju na trzy części, wspierałChorwacką Republikę Herceg-Bośni i podjął negocjacje zeSlobodanem Miloševiciem. W 1994 pod naciskiemUSA zerwał współpracę z Serbami, po czym podpisał porozumienie z przywódcą bośniackich muzułmanówAliją Izetbegoviciem. W 1995 był jednym z sygnatariuszyukładu z Dayton, który zakończył dla Chorwacji okres wojen w regionie[2].

Sposób sprawowania przez niego władzy w Chorwacji określano jakoautorytarny[7][8]. W toku długotrwałego konfliktu zbrojnego zSerbią obie strony dokonały licznych zbrodni wojennych i masowych przesiedleń ludności. Chorwacji zarzucano brak faktycznej współpracy zMiędzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii[1]. Prokurator tego trybunału Graham Blewitt w 2000 stwierdził, że sam Franjo Tuđman także zostałby pociągnięty do odpowiedzialności przed ICTY[9]. Krytykowany był także za odwoływanie się do historycznego dziedzictwafaszystowskiego ruchuustaszy, którzy w czasie II wojny światowej dokonywali czystek etnicznych i innych zbrodni wojennych we współpracy znazistowskimi Niemcami. Pojawiały się zarzuty korupcji i nepotyzmu (jego najstarszy syn kierował w latach 90. agencją wywiadowczą)[2]. Jego rządy doprowadziły do politycznej izolacji Chorwacji na arenie międzynarodowej[1].

W 1999 stan zdrowia prezydenta, zmagającego się z chorobą nowotworową[9], uległ pogorszeniu. Franjo Tuđman zmarł 10 grudnia tegoż roku. W związku z jego śmiercią w Chorwacji ogłoszono trzydniową żałobę narodową[10]. Został pochowany nacmentarzu Mirogoj w Zagrzebiu[2].

Życie prywatne

[edytuj |edytuj kod]

Był żonaty zAnkicą Tuđman (1926–2022[11]), którą poznał w partyzantce[2]. Miał troje dzieci: synówMiroslava i Stepana oraz córkę Nevenkę[12].

Odznaczenia

[edytuj |edytuj kod]

Chorwackie

[edytuj |edytuj kod]

Jugosłowiańskie

[edytuj |edytuj kod]

Zagraniczne

[edytuj |edytuj kod]

Przypisy

[edytuj |edytuj kod]
  1. abcdeTudjman, Franjo [online], rulers.org [dostęp 2020-02-09] (ang.).
  2. abcdefghijklmnFranjo Tudjman [online], cidob.org [dostęp 2020-02-09] (hiszp.).
  3. abLeaders of Croatia [online], zarate.eu [dostęp 2020-02-09] (ang.).
  4. Odluka o verifikaciji mandata zastupnika Društveno-političkog vijeća Sabora Socijalističke Republike Hrvatske [online], narodne-novine.nn.hr, 1 czerwca 1990 [dostęp 2020-02-09] (chorw.).
  5. Analitički podaci o rezultatima izbora, izbori.hr, 12 sierpnia 1992 [zarchiwizowane 2012-04-01] (chorw.).
  6. Izbor Predsjednika Republike Hrvatske [online], izbori.hr, 24 czerwca 1997 [dostęp 2020-02-09] [zarchiwizowane zadresu 2015-01-22] (chorw.).
  7. Between Past and Future: The Revolutions of 1989 and Their Aftermath, Budapeszt: Central European University Press, 2000, s. 42 (ang.).
  8. Socialism Vanquished, Socialism Challenged: Eastern Europe and China, 1989–2009, Oksford: Oxford University Press, 2012, s. 28 (ang.).
  9. abTUDJMAN WOULD HAVE BEEN CHARGED BY WAR CRIMES TRIBUNAL [online], rferl.org, 10 listopada 2000 [dostęp 2020-02-09] (ang.).
  10. 3 DAYS OF MOURNING DECLARED FOR TUDJMAN [online], chicagotribune.com, 12 grudnia 1999 [dostęp 2022-06-06] (ang.).
  11. Ankica Tuđman, wife of the first Croatian president passes away [online], croatiaweek.com, 6 października 2022 [dostęp 2022-10-06] (ang.).
  12. Franjo Tuđman – povjesničar i državnik, franjo-tudjman.net [zarchiwizowane 2019-06-24] (chorw.).
  13. abcdefghijklmOdlikovanja predsjednika Hrvatske dr. Franje Tuđmana, hrt.hr, 12 grudnia 1999 [zarchiwizowane 2015-09-24] (chorw.).
  14. abcdefghijklmOdlikovanja predsjednika Hrvatske dr. Franje Tuđmana [online], hina.hr, 12 grudnia 1999 [dostęp 2025-03-13] (chorw.).
  15. abcdeTomislavT. Aralica TomislavT.,Franjo Tuđman u partizanima [online], vecernji.hr, 11 maja 2016 [dostęp 2025-03-13] (chorw.).
  16. Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana [online], quirinale.it, 17 stycznia 1992 [dostęp 2025-03-13] (wł.).
  17. abcdefDECORATIONS AND MEDALS AWARDED TO PRESIDENT TUDMAN, hrt.hr, 12 grudnia 1999 [zarchiwizowane 2015-09-24] (ang.).
  18. abcdefFOREIGN DECORATIONS BESTOWED UPON LATE CROATIAN PRESIDENT [online], hina.hr, 12 grudnia 1999 [dostęp 2025-03-13] (ang.).
  19. Медаль Жукова [online], kommersant.ru, 3 marca 2014 [dostęp 2025-03-13] (ros.).

Linki zewnętrzne

[edytuj |edytuj kod]
Prezydenci Chorwacji

Flaga prezydenta Chorwacji

Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Franjo_Tuđman&oldid=79056664
Kategorie:
Ukryta kategoria:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp