Faszyzm rosyjski[8] (równieżraszyzm[a][9][10]) – według niektórych badaczy,ideologia polityczna i praktyka społecznarządzącego reżimuRosji w XXI wieku[11][12][13]. Jest to również termin używany naUkrainie w celu określenia obecnego rosyjskiego reżimu politycznego i zwolenników rosyjskiej agresji militarnej[14].
Wśród wielu radykalnych ruchów nacjonalistycznych lat 90. w Rosji znajduje się skrajnie prawicowa, faszystowskaLudowa Partia Narodowa Rosji (NNP), założona w 1994 roku przez Aleksandra Iwanowa-Suchariewskiego, wykształconego reżysera filmowego, i Aleksieja Szyropajewa, inspirowanegofaszyzmem. Ruchy prawosławne i kozackie szerzyły specyficzną ideologię (росіянізм trb.rosijanizm trl.rosìânìzm). Ta ideologia była połączeniem populizmu, antysemickiego mistycyzmu, narodowej ekologii,prawosławia i nostalgii za carem. Partia liczyła zaledwie kilka tysięcy członków, ale historycznie wpłynęła na scenę pozaparlamentarną w Rosji poprzez znane gazety „Ja Ruskij” (Jestem Rosjaninem), „Dziedzictwo Przodków” i „Era Rossii”. Wkrótce partia popadła w kłopoty z prawem za podżeganie do nienawiści etnicznej, gazeta „Ja Ruskij” została ostatecznie zakazana w 1999 roku, a Iwanow-Suchariewski został skazany na kilka miesięcy więzienia, ale po zwolnieniu pozostał ważną postacią w kręgach bliskich pisarzom rosyjskim przez długi czas i kontynuował swoją działalność[15].
Alexander J. Motyl jest jednym z zachodnich politologów i historyków zajmujących się badaniem rosyjskiego faszyzmu[16].Timothy Snyder uważa, że Putin i jego reżim znajdują się pod bezpośrednim wpływem proroka rosyjskiego faszyzmu –Iwana Iljina[17][18][19][20]. Władisław Inoziemcew, rosyjski badacz, uważa, że Rosja jest państwem faszystowskim we wczesnym stadium, tym samym twierdząc, że obecny rosyjski reżim polityczny jest faszystowski[21].Tomasz Kamusella, polski uczony badający nacjonalizm i pochodzenie etniczne, orazAlister Heath(inne języki), dziennikarzThe Daily Telegraph, nazywają obecny autorytarny rosyjski reżim polityczny faszyzmem Putina[22][23]. Maria Sniegowaja uważa, żeRosja kierowana przez Putina jest reżimem faszystowskim[11][24].
Ukraińcy faszyzm rosyjski określają jakoРашизм trb.Raszyzm trl.Rašizm[10]. Terminy te są coraz częściej używane wśród elit wojskowych i politycznych Ukrainy, a także przez dziennikarzy,influencerów, blogerów itp.[25][26] Na przykład sekretarz RadyBezpieczeństwa Narodowego i ObronyOłeksij Daniłow(inne języki) opowiada się za używaniem tego słowa w znaczeniu rosyjsko-putinowskiego faszyzmu, aby opisać rosyjską agresję na Ukrainę. Stwierdził też, że rosyjski faszyzm jest znacznie gorszy niż tradycyjny faszyzm:
„Dzisiaj chciałbym zaapelować do wszystkich dziennikarzy, aby używali słowa „raszyzm”, ponieważ jest to nowe zjawisko w historii świata, które pan Putin stworzył ze swoim krajem – współcześni raszyści, którzy niewiele różnią się od faszystów. Wyjaśnię dlaczego: bo wcześniej nie było możliwości zniszczenia miast tyloma bombami lotniczymi, takim sprzętem, nie było takiej siły. Teraz zupełnie inne zdolności i wykorzystują je jako nieludzkie”[27].
Aleksandr Dugin w swojej książce, krytykowanej za granicą Rosji jako faszystowską[28][29],Podstawy geopolityki: geopolityczna przyszłość Rosji(inne języki), która wywarła znaczący wpływ na rosyjskie elity wojskowe, policyjne i polityki zagranicznej przekonywał, żeUkraina powinna zostać zaanektowana przez Rosję, ponieważ „Ukraina jako państwo nie ma żadnego znaczenia geopolitycznego, żadnego szczególnego znaczenia kulturowego ani uniwersalnego, nie ma unikalności geograficznej, nie ma wyłączności etnicznej, jej pewne ambicje terytorialne stanowią ogromne zagrożenie dla całej Eurazji i bez rozwiązania problemu ukraińskiego ogólnie nie ma sensu mówić o polityce kontynentalnej. Ukraina nie powinna pozostać niezależna, chyba że jest tokordon sanitarny, co byłoby niedopuszczalne”[30]. Książka mogła mieć wpływ napolitykę zagranicznąWładimira Putina, która ostatecznie doprowadziła dorosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 roku[31].
Podczas inwazji Rosji na Ukrainę, kiedy wyszły na jaw ofiarymasakr w obwodzie kijowskim, na stronie rosyjskiej państwowej agencji informacyjnejRIA Nowosti ukazał się artykuł Timofieja Siergiejcewa „Co Rosja powinna zrobić z Ukrainą(inne języki)” uzasadniający ludobójstwo Ukraińców, który wzywał do represji,deukrainizacji,deeuropeizacji i etnocydu narodu ukraińskiego. Zdaniem eksperta od spraw rosyjskich z Oksfordu Samuela Ramaniego, artykuł „reprezentuje mainstreamowe myślenie Kremla”[32]. Według Euractiv, Siergiejcew jest „jednym z ideologów współczesnego rosyjskiego faszyzmu”[33]. Szef łotewskiego MSZEdgars Rinkēvičs nazwał artykuł „zwykłym faszyzmem”[32].
.jpg)
Ukraiński historykKyryło Hałuszko, który bada fenomen faszyzmu, stwierdza, że rosyjski faszyzm ma następujące cechy[34]:
Według Hałuszki rosyjski faszyzm ma również głębokie korzenie w historii Rosji, w szczególności w historiiMoskwy,Imperium Rosyjskiego iZwiązku Radzieckiego; rosyjski faszyzm, zdaniem Hałuszki, był najbardziej widoczny za rządów Putina w ciągu ostatnich 20 lat. Hałuszko twierdzi, że rosyjski faszyzm jest nieodłącznym elementem kultury rosyjskiej, więc historycy i badacze śledzą korzenie rosyjskiego faszyzmu w historii i kulturze Rosji[34].
Inny ukraiński historyk Władłen Marajew[35] twierdzi, żenazizm, faszyzm,stalinizm i rosyjski faszyzm są w rzeczywistości tym samym. Według historyka najbardziej oczywistymi cechami wspólnymi są militaryzacja społeczeństwa, kult wojny, agresji, pragnienie nieustannego „blitzkriegu”, niezdolność do obiektywnej analizy własnych sił. Cechą odróżniającą rosyjski faszyzm od tradycyjnego nazizmu i faszyzmu jest znaczna korupcja inepotyzm, które są nieodłączną częścią obecnego autorytarnego reżimu w Rosji[36].
PolitologStanisław Biełkowski twierdzi, że rosyjski faszyzm jest przebrany zaantyfaszyzm, ale ma faszystowskie oblicze i istotę[37]. Politolog Rusłan Klucznyk zauważa, że rosyjska elita uważa się za uprawnioną do budowania własnej „suwerennej demokracji” bez odniesienia do zachodnich standardów, ale z uwzględnieniem rosyjskich tradycji budowania państwa. Zasoby administracyjne w Rosji są jednym ze sposobów zachowania fasady demokratycznej, w której kryje się mechanizm bezwzględnej manipulacji wolą obywateli[38].
Rosyjski politologAndriej Piontkowski(inne języki) przekonuje, że ideologia rosyjskiego faszyzmu jest pod wieloma względami podobna do niemieckiego faszyzmu (nazizmu), podczas gdy przemówienia prezydentaWładimira Putina odzwierciedlają podobne idee do przemówieńAdolfa Hitlera[39][40].
