Ten artykuł dotyczy statku wielorybniczego. Zobacz też: okrętyUSS Essex.
Essex –statek wielorybniczy, którego losy stały się inspiracją do napisaniaMoby Dicka przezHermana Melville’a.
W 1819 „Essex”, dowodzony przez George’a Pollarda Jr., wypłynął z bazy naNantucket na kilkuletnie łowy. 20 listopada 1820, w odległości 3700 km od zachodnich wybrzeżyAmeryki Południowej, statek został staranowany przezkaszalota i zatonął. Załoga, składająca się z 20 ludzi (wcześniej jeden marynarz zdezerterował), przeniosła się na trzy łodzie (szalupy) wielorybnicze i przez miesiąc dryfowała poPacyfiku. 20 grudnia wylądowała na bezludnej wyspieHenderson, gdzie rozbitkowie pozostali przez 7 dni, zbierając wodę i żywność. Trzej z nich postanowili na wyspie pozostać, siedemnastu pozostałych odpłynęło. Wkrótce zabrakło im żywności i na pokładach łodzi dochodziło do aktówkanibalizmu. 12 stycznia 1821 łódź pierwszego oficera Owena Chase’a odłączyła się od dwóch pozostałych. Dwa dni wcześniej zmarł drugi oficer, który był chory już przed wypadkiem; łódź, którą dowodził, trzymała się łodzi kapitana, ale 26 stycznia zaginęła. Kilka miesięcy po odnalezieniu ostatnich rozbitków, u brzegów wyspyDucie znaleziono łódź z czterema szkieletami ludzkimi, prawdopodobnie tę zaginioną.
18 lutego 1821 pierwszy oficer Owen Chase, sternik Benjamin Lawrence i chłopiec okrętowy Thomas Nickerson zostali uratowani przez angielski statek. Trzy dni później kapitana George’a Pollarda i marynarza Charlesa Ramsdella odnalazł statek amerykański. Trzej ostatni rozbitkowie, którzy pozostali na wyspie Henderson – sternik Thomas Chappel oraz marynarze Seth Weeks i William Wright – zostali uratowani 9 kwietnia 1821 przez wysłany po nich okręt, który udał się po nich na wyspę Ducie. Ocaleni wcześniej sądzili, że to na tej wyspie byli w grudniu. Po stwierdzeniu, że na Ducie rozbitków nie ma, oficerowie ratującego statku zorientowali się, że prawdopodobnie rozbitków trzeba szukać na wyspie Henderson.
Wszyscy ocaleni wrócili po odzyskaniu sił na morze, Pollard otrzymał dowództwo innego statku, a Chase, Lawrence, Nickerson i Ramsdell zostali później kapitanami statków.
Melville przy pisaniu swojej powieści korzystał przede wszystkim zNarrative of the Most Extraordinary and Distressing Shipwreck of the Whale-Ship Essex – relacji Owena Chase’a, pierwszego oficera na „Essexie”. Tragedii statku poświęcona jest również współczesna książkaW samym sercu morza (In the Heart of the Sea: The Tragedy of the Whaleship) Nathaniela Philbricka oraz nakręcony 2015 roku na jej podstawiefilm.