Ernst Mach (ur.18 lutego1838 wChrlicach kołoBrna, dziś Brno-Chrlice, zm.19 lutego1916 wHaar kołoMonachium[1]) –austriacki uczony:fizyk,filozof ihistoryk nauki; profesorUniwersytetu Wiedeńskiego, a wcześniejUniwersytetu Karola w Pradze iUniwersytetu w Grazu.
Mach przedstawiałempiryzm poznawczy orazpozytywizm. Krytykował używane przezNewtona pojęciabezwzględnej przestrzeni i czasu jako nienaukowe. To zaprowadziło Macha do pewnej hipotezy na tematbezwładności, nazwaną późniejzasadą Macha, a która stała się jedną z inspiracji dlaEinsteina do stworzeniaogólnej teorii względności[2].
Studia wyższe ukończył wWiedniu. W latach 1864–1867 wykładał fizykę na uniwersytecie wGrazu, następnie był wykładowcą wPradze. W latach 1895–1901 prowadził katedrę filozofii na uniwersytecie w Wiedniu.
W późniejszym życiu deklarował się jakosocjalista iateista[3].
Został pochowany naCmentarzu Północnym w Monachium.
W swych pracach zajmował się zjawiskami z zakresu mechaniki (zasada Macha),aerodynamiki,optyki itermodynamiki. Od jego nazwiska nazwano:
Mach jako filozof jest zaliczany doempiriokrytycyzmu, zwanego też „drugimpozytywizmem”. Domagał się usunięcia z nauki pojęć „metafizycznych”, takich jak „atom”, „siła” i „przyczyna”, a także pojęć religijnych. Jego zdaniem prawa nauki są jedynie ekonomicznym opisem faktów. Podstawową regułą nauki powinna być „zasada ekonomii myślenia”: najbardziej skrótowy opis zjawisk pozwala zaoszczędzić wysiłek wkładany w przedstawianie faktów. Opis winien ograniczać się do odpowiadającychwrażeniom „elementów” i ich trwalszych zespołów – „ciał”. Ten punkt widzenia kwestionował tradycyjne wymaganie stawiane nauce, aby dostarczała absolutnej wiedzy, i wpłynął istotnie na rozwójlogicznego pozytywizmu.
Niels Bohr uważał, że Mach przez swą krytykę atomistyki prowadzoną z pobudek metafizycznych wyrządził szkodę nauce[4].
- 1883:Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt
- 1888: II wydanie niemieckojęzyczne
- 1893:The Science of Mechanics, tłum. Thomas J. McCormack, autoryzowane
- 1897: III wydanie niemieckojęzyczne
- 1901: IV wydanie niemieckojęzyczne
- 1902: II wydanie anglojęzyczne, podtytułA critical and historical account of its development
- 1919: III wydanie anglojęzyczne
- 1886:Die Analyse der Empfindungen
- 1906:Erkenntnis und Irrtum (Percepcja i błąd)
- 1921:Die Prinzipien der physikalischen Optik
- 1926:The Principles of Physical Optics
- Peter Salcher – fotograf współpracujący z uczonym, który m.in. wykonał pierwszą na świecie fotografię pocisku w locie
- Ludwig Boltzmann – adwersarz Macha
- ↑Mach Ernst, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-02] .
- ↑BohdanB. Chwedeńczuk BohdanB.,Filozofia w Analizie wrażeń, [w:]ErnstE. Mach,Analiza wrażeń, Warszawa: PWN, 2009, XIII .
- ↑Robert S.R.S. Cohen Robert S.R.S.,Raymond J.R.J. Seeger Raymond J.R.J.,Ernst Mach: Physicist and Philosopher, Springer Netherlands, 31 grudnia 1975, s. 158,ISBN 978-90-277-0016-2 [dostęp 2025-06-01] .
- ↑Teoria poznania w Niemczech: neokantyzm i empiriokrytycyzm. W: Władysław Tatarkiewicz: Historia filozofii. Wyd. XXII. T. III: Filozofia XIX wieku i współczesna. Warszawa: PWN, 2007, s. 122.ISBN 978-83-01-14466-1.
- Ernst Mach – dzieła w bibliotecePolona
- Charakter ekonomiczny badań przyrodniczych. sady.umcs.lublin.pl. [zarchiwizowane ztego adresu (2007-10-17)]. (1882), Ernst Mach
- PaulP. Pojman PaulP.,Ernst Mach, [w:]Stanford Encyclopedia of Philosophy, CSLI,Stanford University, 28 kwietnia 2009,ISSN1095-5054 [dostęp 2017-12-30] (ang.).
Mach, Ernst (1838–1916)(ang.),Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-08].- Online-Suche Fotobestand im Nachlass Mach. deutsches-museum.de. [zarchiwizowane ztego adresu (2006-07-15)]. – biografia uczonego(niem.)
- W. Gerhard Pohl: „Peter Salcher und Ernst Mach Schlierenfotografie von Überschall-Projektilen”. pluslucis.univie.ac.at. [zarchiwizowane ztego adresu (2007-06-23)]. – praca opisująca współpracę Ernesta Macha i Petera Salchera(niem.)
Identyfikatory zewnętrzne:
