.jpg) | |
| Data i miejsce urodzenia | 1911 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
Eliezer Hirszauge (jid. אליעזר הירשאַוגע), pseud.A. Góral, (hebr. א. גורל, ur. 1 kwietnia1911 wWarszawie, zm.8 maja1954 wTel Awiwie) –polski iżydowskidziałacz anarchistyczny, wydawca książek i prasy, publicysta, autor szkiców z historii ruchu anarchistycznego w przedwojennej Polsce.
Był ważną postacią dla ruchu anarchistycznego rozwijającego się pośród Żydów Warszawy lat 30. Położył podwaliny pod działalność anarchistyczną wpaństwie Izrael. Był wydawcą broszur społeczno-politycznych i jedynego w historii pisma anarchistycznego wychodzącego wyłącznie w języku hebrajskim. Publikował w prasie anarchistycznej na całym świecie. Mimo to pozostaje dziś postacią niemal całkowicie zapomnianą.
Urodził się w religijnej, wielodzietnej rodzinie warszawskich Żydów. W wieku pięciu lat został posłany dochederu, następnie dojesziwy, gdzie do 16 roku życia kontynuował naukę. Po ukończeniu jesziwy uczył się wbrew woli rodzicówzecerstwa; rodzice pragnęli, by zajął się handlem, nie zaś rzemiosłem, zajęciem nieodpowiednim dla osoby zchasydzkiej rodziny. Podjął w tym czasie intensywne prace nadsamoedukacją, zainteresował się polityką, a z czasem związał się z ruchem anarchistycznym.
W drugiej połowie lat 30. propagował idee anarchistyczne wśród warszawskiejmłodzieży chasydzkiej, a jego dom stał się dla tej młodzieży centrum spotkań i dyskusji[1]. W Warszawie też działał w środowisku anarchistycznym i wydawał publikacje z zakresu lewicowej myśli społecznej (wydał m.in.Gide'aPowrót z ZSRR, jegoPoprawki do mojego Powrotu z ZSRR, czy broszurę poświęconąGodwinowi w stulecie jego śmierci). Swoje artykuły publikował w prasie w Polsce,Niemczech,Anglii,Francji,USA iJaponii. Lata 1939–1945 spędził wZSRR, dokąd trafił wraz z potokiem żydowskich uchodźców z Polski, skazany z żoną naroboty przymusowe. Po latach miał wspominać ten czas jako „siedem kręgów piekła”[2].
W 1947 roku wyemigrował do Izraela gdzie był animatorem ruchu anarchistycznego, rodzącego się pośród ocalałych zHolokaustu europejskich Żydów[1][3]. Od końca lat 40. regularnie publikował w najważniejszym jidyszowym piśmie anarchistycznym, nowojorskim„Fraje Arbeter Sztyme” oraz w paryskim „Der Frajer Gedank”. W 1950 roku w Tel Awiwie rozpoczął wydawanie własnym nakładem serii broszur z zakresu anarchizmu pod wspólnym tytułem „Biblioteka Wolnej Myśli”. W ramach serii ukazały się jednak jedynie dwie publikacje: Josepha Cohena wydane w jidyszKorzenie wiary i wydana po hebrajsku własna praca Hirszaugego, opublikowana pod pseudonimem A. Góral, poświęconaKropotkinowi w trzydziestolecie jego śmierci[4][5].
Był założycielem pierwszego w Tel Awiwie kółka anarchistycznego i wydawcą redagowanej przez siebie – znowu pod pseudonimem A. Góral – anarchistycznej gazety „De'ot” („Opinie”), której jedyne dwa numery wyszły, odpowiednio, w styczniu i grudniu 1952 roku[6]. Na łamach „Opinii” drukował artykułyRudolfa Rockera,Alberta Einsteina,George'a Woodcocka,Izaaka Nachmana Steinberga, publicystykę społeczno-polityczną, jak i teksty z historii anarchizmu. Jak podajeMosze Gonczarok[1], historyk żydowskiego ruchu anarchistycznego, „De'ot” był pierwszym i dotąd jedynym pismem anarchistycznym wychodzącym wyłącznie po hebrajsku. W 1953 roku ukazała się książka, zbiór szkiców, HirszaugegoRealizacja marzenia. Ruch anarchistyczny w Polsce – wspomnienia i komentarze[7] – reminiscencja młodzieńczych zmagań, konspiracyjnej pracy politycznej w przedwojennej Warszawie. Tych dwadzieścia kilka szkiców, stanowi dziś ważny przyczynek do dziejów anarchizmu w Polsce, szczególnie wobec niedostatku innych publikacji i wspomnień.
W dziesiątą rocznicę jego śmierci ukazało się wznowienie książki, opatrzone wspominkami żony.
Hirszauge przyjaźnił się ze znanym działaczem anarchistycznym ijidyszystą Izaakiem Steinbergiem i z pisarzem, eseistą, psychologiem Izraelem Rubinem, sympatykiem idei anarchosyjonizmu. Niewyjaśniona pozostaje kwestia znajomości Hirszaugego z innym prominentnym działaczemAbbą Gordinem, który równie mocno, choć w nieco późniejszym okresie, wpłynął na rozwój ruchu anarchistycznego w Izraelu. Nieznane są przekazy świadczące o tym, że Hirszauge i Gordin utrzymywali ze sobą jakiekolwiek kontakty, bez wątpienia jednak musieli o sobie słyszeć. W pierwszym numerze wydawanego przez Gordina czasopisma „Problemen/Problemot” ukazał się anonimowy artykuł pamięci Eliezera Hirszaugego w piątą rocznicę jego śmierci.
Był żonaty z Diną Huzarską-Hirszauge, aktywistką i organizatorką biblioteki anarchistycznej w Tel Awiwie. Zmarł na atak serca w wieku 43 lat. Osierocił dwoje dzieci.
Z ideamianarchosyndykalizmu sympatyzował przez całe dorosłe życie – od czasu pierwszych świadomych wyborów politycznych, wciąż jeszcze zabarwionych młodzieńczą fascynacją, aż po przepełniony pracą aktywisty schyłek swojego życia. Publikował w jidyszowej prasie anarchosyndykalistycznej za granicą, tendencje syndykalistyczne widoczne są w redagowanych przezeń „Opiniach”.
Fałszywą wydaje się być opinia Mosze Gonczaroka[1] jakoby Hirszauge byłsyjonistą. Brak jest przekazów potwierdzających, by on sam się tak określał i niejednokrotnie na temat tej idei spierał się z anarchosyjonistą Rubinem. Choć publikował również po hebrajsku, nigdy jednak nie odrzucił języka jidysz i w nim też spisał swoje wspomnienia.
Mimo ogromnego wpływu na kształtowanie się ruchu anarchistycznego w Izraelu i choć jest autorem jedynej monografii ruchu anarchistycznego w międzywojennej Polsce, Hirszauge jest dziś postacią zupełnie zapomnianą. Nawet wśród najstarszych członków Związku Pisarzy i Dziennikarzy Izraela piszących w jidysz jego nazwisko jest niemal nieznane[1]. Jego wspomnienia są niedostępne w polskich bibliotekach, wciąż też żadna z jego prac nie została przetłumaczona na język polski.