Elia Kazan (właśc.Elias Kazantzoglou [ 1] ; ur.7 września 1909 wStambule , zm.28 września 2003 wNowym Jorku ) –amerykański aktor ,reżyser filmowy i teatralny,scenarzysta iproducent greckiego pochodzenia.
Elia Kazan pochodził z rodziny greckiej żyjącej w Turcji[ 1] . Przybył do Stanów Zjednoczonych w wieku 4 lat[ 1] . Wtedy jego rodzice zmienili nazwisko[ 1] na łatwiejsze do wymówienia dla Amerykanów. Uczył się w Williams College, gdzie czuł się obco wśród anglojęzycznych protestantów[ 1] . Studiowałdramat naUniwersytecie Yale , następnie wstąpił do Group Theatre. W latach 30. XX wieku przez półtora roku należał doamerykańskiej Partii Komunistycznej [ 1] , z której odszedł w 1934, gdy dowiedział się o czystkach wZwiązku Radzieckim .
Po wojnie dał się poznać jako jeden z najlepszych reżyserówBroadwayu , m.in. dzięki inscenizacjiTramwaju zwanego pożądaniem . Jego filmy zawsze były kontrowersyjne i poruszały drażliwe tematy. W 1947 założyłActors Studio , gdzie nauczano wgmetod Stanisławskiego . Najwybitniejszy uczeń Kazana –Marlon Brando – grał w kilku filmach swego nauczyciela, m.in. wViva Zapata! (1952) iTramwaju zwanym pożądaniem (1951). Kazan odkrył też talentJamesa Deana [ 1] .
W 1952 został wezwany przed komisję senackąMcCarthy’ego [ 1] i pod groźbą znalezienia się na tzw.czarnej liście Hollywood złożył zeznania obciążające ośmiu kolegów z Partii Komunistycznej[ 1] , co zostało negatywnie przyjęte przez środowiska artystyczne i przyczyniło się do zerwania na długie lata przyjaźni z wybitnym dramaturgiemArthurem Millerem [ 1] . Fakt ten został przypomniany opinii publicznej Ameryki w 1999, kiedy sędziwy reżyser odebrał nagrodęAmerykańskiej Akademii Filmowej zacałokształt działalności artystycznej .
Jack Garfein ,Carroll Baker i Kazan na planie filmuLaleczka (1956)Elia Kazan (1967) Blues in the Night (1941)Dżentelmeńska umowa (1947)Pinky (1949)Ameryka, Ameryka (1963)Układ (1969)Diaspora (2001)Pie in the Sky (1935)Na wschód od Edenu (1955)Laleczka (1956)Twarz w tłumie (1957)Dzika rzeka (1960)Wiosenna bujność traw (1961)Ameryka, Ameryka (1963)Układ (1969)Cafe Universal (1934)Strangers All (1935)Pie in the Sky (1935)Droga do sukcesu (1940)Blues in the Night (1941)Panika na ulicach (1950)Mgła (1990)Elia Kazan,Układ . Tłum.Cecylia Wojewoda ,Państwowy Instytut Wydawniczy , Poznań 1970. Elia Kazan,Dubler . Tłum. Jan Aleksandrowicz, Wydawnictwo Plus, Warszawa 1993. Elia Kazan,Poza Morze Egejskie . Tłum. Zofia Uhrynowska-Hanasz, Prima Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1998. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70.
1982–1999 2000–2019 2020–2039
Lata 80.
1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989
Lata 90.
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999
Lata 2000–2009
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009
Lata 2010–2019
2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019
1928–1940 1941–1960 1961–1980 1981–2000 2001–2020 2021–2040
1926–1950 Warner Bros. /Charlie Chaplin (1928)Walt Disney (1932)Shirley Temple (1934)D.W. Griffith (1935)The March of Time /W. Howard Greene iHarold Rosson (1936)Edgar Bergen /W. Howard Greene /Museum of Modern Art Film Library /Mack Sennett (1937)J. Arthur Ball /Walt Disney /Deanna Durbin iMickey Rooney /Gordon Jennings ,Jan Domela , Devereaux Jennings, Irmin Roberts, Art Smith,Farciot Edouart ,Loyal Griggs ,Loren L. Ryder , Harry D. Mills,Louis Mesenkop , Walter Oberst /Oliver T. Marsh i Allen Davey /Harry Warner (1938)Douglas Fairbanks /Judy Garland /William Cameron Menzies /Motion Picture Relief Fund (Jean Hersholt ,Ralph Morgan ,Ralph Block ,Conrad Nagel ) /Technicolor Company (1939)Bob Hope /Nathan Levinson (1940)Walt Disney ,William Garity , John N. A. Hawkins iRCA Manufacturing Company /Leopold Stokowski i jego współpracownicy / Rey Scott /Ministrowie informacji Wielkiej Brytanii (1941)Charles Boyer /Noël Coward /Metro-Goldwyn-Mayer (1942)George Pal (1943)Bob Hope /Margaret O’Brien (1944)Republic Studio,Daniel J. Bloomberg i Republic Studio Sound Department /Walter Wanger /The House I Live In /Peggy Ann Garner (1945) Harold Russell /Laurence Olivier /Ernst Lubitsch /Claude Jarman Jr. (1946)James Baskett /Thomas Armat ,William Nicholas Selig ,Albert E. Smith iGeorge Kirke Spoor /Bill and Coo /Dzieci ulicy (1947)Walter Wanger /Monsieur Vincent /Sid Grauman /Adolph Zukor (1948)Jean Hersholt /Fred Astaire /Cecil B. DeMille /Złodzieje rowerów (1949)Louis B. Mayer /George Murphy /Mury Malapagi (1950)1951–1975 1976–2000 2001–2025
1940–1959 1960–1979 1980–1999 2000–2019 2020–2039