 podporucznik | |
| Data i miejsce urodzenia | 15 stycznia 1923 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | 22 sierpnia 1968 |
| Przebieg służby | |
| Lata służby | 1939–1945 |
| Siły zbrojne | |
| Główne wojny i bitwy | Rozbicieobozu NKWD w Rembertowie |
| Późniejsza praca | współpracownik MBP |
| Odznaczenia | |
   | |
Edward Wasilewskips. „Wichura” (ur.15 stycznia1923[1] wStanisławowie, zm.22 sierpnia1968 wWarszawie) – członekKorpusu Obrońców Polski,Szarych Szeregów iAK[2]. Po zakończeniuII wojny światowej działaczpodziemia antykomunistycznego, później współpracownikMBP iSB[3].
Edward Wasilewski urodził się w Stanisławowie w powiecie Mińsk Mazowiecki. Przed wybuchem wojny był harcerzem. Zaangażował się w działalność konspiracyjną pod koniec grudnia 1939 roku, dołączając do Korpusu Obrońców Polski, gdzie początkowo pełnił funkcjękolporteraprasy podziemnej iłącznika. Latem 1940 roku rozpoczął działalność w Szarych Szeregach, organizując w swoim rodzinnym mieściepluton, który wszedł w skład Armii Krajowej[2][3].
W trakcie okupacji pracował jako pomocnikślusarza. Jednocześnie brał udział wtajnych kompletach i zdałegzamin maturalny w Warszawie[2].
W 1942, wraz z utworzeniemObwodu Mińsk Mazowiecki AK, dostał przydział do obwodowegoKedywu, w ramach którego działał do końca wojny. Początkowo służył pod dowództwem ppor. Tadeusza Wiśniewskiego „Konrada”, w 1943 roku dostał przydział do oddziału specjalnego „Poraja”. W lutym 1944 roku w wyniku wsypy organizacyjnej dołączył do oddziału leśnego dowodzonego przez plut. pchor. Kazimierza Aniszewskiego „Dęboroga”. Rola Wasilewskiego w oddziale jest sporna, według „Wichury” był on zastępcą dowódcy, jednakże po aresztowaniu „Dęboroga” jego następcą został kpr. pchor. Jerzy Migdalski „Vis”, co zaprzeczało słowom Wasilewskiego[2].
W okresieakcji „Burza” Wasilewski znalazł się wśród grupy żołnierzy AKrozbrojonych przeznadchodzącewojska sowieckie i wywieziony doobozu na Majdanku, skąd uciekł przed podjęciem dalszych działań przez NKWD. Po ucieczce wrócił do działalności w (formalnie rozwiązanym) Obwodzie Mińsk Mazowiecki AK[2][3]. W lutym 1945 „Wichura” otrzymał rozkaz zorganizowania własnego oddziału partyzanckiego od komendanta obwodukpt.Walentego Sudy „Młota”. W momencie szczytowym jednostka liczyła ok. 50-60 żołnierzy[2].
„Młot” w swoim rozkazie określił cel przyszłego oddziału „Wichury” mianemsamoobrony[3]. W jego ramach jednostka dokonywała ataków na posterunkiMilicji Obywatelskiej, grupę operacyjną MO iNKWD oraz na urząd gminy wDębe Wielkie, a także likwidowała współpracownikówUBP i NKWD[2].
W nocy z 20 na 21 maja 1945 roku „Wichura”, wraz z Edwardem Świderskim „Wichrem”, zdobył i rozbił obóz dla byłych członków AK w Rembertowie, gdzie wówczas przetrzymywano m.in. byłych członków obwodu Mińsk Mazowiecki. Grupa 44 żołnierzy wyzwoliła ok. 700[4] z 2000 więźniów z czego 200 zostało schwytanych w następującym pościgu[5]. Atak na obóz jest uznawany za najbardziej znaną akcję Wasilewskiego[2][3].
Po akcji w Rembertowie oddział Wasilewskiego osiągał sukcesy, jednakże ze wzrastającą trudnością. Po miesiącach działalności „Wichura”, wraz ze swoim oddziałem, zdecydował się skorzystać z ogłoszonej przez władze komunistyczneamnestii. 25 września 1945 miała miejsce koncentracja wWoli Rafałowskiej około tysiąc żołnierzy obwodu Mińsk Mazowiecki ujawniło się i złożyło broń przed przedstawicielami władzy. Obecni na zgromadzeniu byli: zwolniony z więzieniappłkJan Mazurkiewicz „Radosław”, który kilka tygodni wcześniej[6] wystosował apel o złożenie broni skierowany do członków byłego AK, funkcjonariusz MBPJózef Czaplicki orazpchor.Antoni Wąsowicz „Roch”. Koncentracji i rozbrojeniu żołnierzy towarzyszyła msza święta odprawiona przez ks.Kazimierza Fertaka, kapelana „Szarych Szeregów”, AK i NSZ.[2]
Pomimo gwarancji ze strony władz komunistycznych, warunki amnestii nie zostały dotrzymane, co doprowadziło do aresztowania Wasilewskiego 26 marca 1946 r. Zarzucano mu próby kontynuowania konspiracji[3]. Śledztwo było prowadzone pomimo braków dowodów, a śledczym nie udało się zmusić przesłuchiwanego do przyznania się do winy. Z aresztu został zwolniony po roku w wynikuamnestii w 1947 roku[2].
Przez następne trzy lata był wielokrotnie zwalniany z kolejnych miejsc pracy ze względu na przeszłość konspiracyjną. Odmówiono mu także przyjęcia na studia dziennikarskie naAkademii Nauk Politycznych. Znajdując się w trudnej sytuacji życiowej zgodził się na tajną współpracę z organami bezpieczeństwa we wrześniu 1950 roku w zamian za stanowisko w„Woli Ludu”. W maju 1951 zaczął współpracę z Departamentem III MBP odpowiedzialnym za walkę z podziemiem. Używając reputacji Wasilewskiego, MBP udało się aresztować wielu działaczy podziemia antykomunistycznego, w tymKazimierza Kamieńskiego „Huzara”[2][3]. Za swoją działalność Wasilewski pobierał wynagrodzenie, a jego stanowisko korespondenta terenowego „Woli Ludu” służyło również działalności antypartyzanckiej.
Brał udział woperacji „Cezary”, pełniąc rolę szefa łączności komendy Obszaru Centralnego, podległej fikcyjnejV Komendzie WiN[2][3].
Działalność „Wichury” była bardzo obszerna, wgIPN „Lista jego „zasług” w służbie MBP jest bardzo długa (teczka pracy – to kilka potężnych tomów donosów).[3]”
W kwietniu 1960 roku został wyłączony z sieci agenturalnej z powodu „nieprzydatności do dalszej pracy operacyjnej.[2][3]”
Pomimo umowy z władzami komunistycznymi nigdy nie prowadził samodzielnej działalności dziennikarskiej. W późniejszych latach pracy pracował w prasie kobiecej – pod pseudonimem „Ewa” udzielał czytelniczkom rad życiowych[2].
W latach powojennych stan Edwarda Wasilewskiego, zarówno psychiczny jak i fizyczny, stopniowo się pogarszał. Trudności w znalezieniu pracy po zwolnieniu z aresztu w 1947 roku doprowadziły byłego partyzanta do depresji. Pomimo rzekomego „utożsamiania się z mocodawcami” popadł w alkoholizm. W ostatnich latach swojego życia zmagał się z gruźlicą[2][3].
„Wichura” zginął wypadając przez okno na bruk w pierwszym dniuinwazji wojsk paktu warszawskiego na Czechosłowację. Dokładne przyczyny śmierci Wasilewskiego nie są znane[2][3].
W trakcie działalności konspiracyjnej oraz antypartyzanckiej Edward Wasilewski używał wielu pseudonimów. Najbardziej znanym jest „Wichura”. Inne pseudonimy, których używał to m.in.: „Huragan”, „Ramzes”, „Wierny”, „Pewny”, „Znak”, „M” i „A”.
