Edward Linde-Lubaszenko

Edward Linde-Lubaszenko (2016)
Imię i nazwisko	Edward Ryszard Linde–Lubaszenko[1]
Data i miejsce urodzenia	23 sierpnia 1939 Białystok
Data śmierci	8 lutego 2026
Zawód	aktor
Współmałżonek	Asja Łamtiugina (rozwód)
Lata aktywności	1964–2025
Zespół artystyczny
Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie (1973–2004)
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Edward Ryszard Linde–Lubaszenko (ur.23 sierpnia1939 wBiałymstoku, zm.8 lutego2026^[2][3][4]) –polskiaktorteatralny ifilmowy,reżyser teatralny,pedagog, profesor sztuk teatralnych.

Urodził się 23 sierpnia 1939 w Białymstoku^[1]. Jego matka, Emilia Roszkowska, urodzona wRosji, pomagała starszej siostrze prowadzićsklep kolonialny w Białymstoku^[5]. Jego ojciec, Julian Linde,Niemiec pochodzeniaszwedzkiego, wyjechał w 1939 z zajętego po wybuchuII wojny światowej przezZwiązek Radziecki Białegostoku^[1]. Edward był kuzynemJana Roszkowskiego,burmistrzaPrudnika w latach 1990–1998^[6]. W 1941, z pomocą sowieckiego kapitana Mikołaja Lubaszenki, przeprowadził się z matką doArchangielska, gdzie podawali się za rodzinę i przyjęli jego nazwisko^[1]. W połowie 1943 matka znalazła pracę kancelistki w nowo powstałejI dywizji im. Tadeusza Kościuszki. Prawdziwego ojca poznał w dorosłym życiu. W 1957 spotkał się z ojcem, który zmarł w 1969. W 1991 postanowił dodać człon Linde do nazwiska Lubaszenko^[1].

Ukończył Liceum Ogólnokształcące nr VI im. Bolesława Prusa we Wrocławiu^[7], gdzie recytował i śpiewał na różnych uroczystościach. Był wyróżniającym się uczniem. Linde-Lubaszenko chciał być marynarzem, lotnikiem i próbował swoich szans na ringu bokserskim. Pomaturze (1956) studiował przez trzy lata we wrocławskiejAkademii Medycznej. Zostałbylekarzem, gdyby nie działalność w studenckimTeatrze Kalambur. W 1961 otrzymał II Nagrodę w kategorii akademickiej w VIII Ogólnopolskim Konkursie Recytatorskim w Gdańsku, a w 1962 zdobył I nagrodęI Ogólnopolskiego Studenckiego Konkursu Piosenkarzyex aequo zMarianem Kawskim. W latach 1963–1964 był związany zTeatrem Dramatycznym we Wrocławiu, gdzie wystąpił w roli Joe Blessinga w sztuceAutobus do MontanyWilliama Inge’a (1964) w reż.Jerzego Hoffmana i jako dowódca patrolu pruskiego wPopiołachJerzego Broszkiewicza (1964) w reż.Marii Straszewskiej. W 1963 zdał aktorskiegzamin eksternistyczny. W latach 1964–1965 występował wTeatrze im. Juliusza Osterwy w Gorzowie Wielkopolskim^[8], a w latach 1965–1966 wTeatrze Ziemi Opolskiej^[8]. W 1977 ukończył studia na Wydziale Reżyserii DramatuPaństwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie, z którą w 1981 związał się jako nauczyciel akademicki. Był wykładowcą i dziekanem Wydziału Aktorskiego uczelni (1987–1990). W 1991 uzyskał stopieńprofesora sztuk teatralnych.

Przełom w karierze scenicznej zawdzięczaWrocławskiemu Teatrowi Współczesnemu (1967–1973), gdzie zagrał główne role w dwóch głośnych przedstawieniachJerzego Jarockiego:Stara kobieta wysiadujeTadeusza Różewicza (1969) w roli kelnera iPaternosterHelmuta Kajzara (1970) w roli ojca. W latach 1973–2004 był związany zeStarym Teatrem im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, jako aktor, a także reżyser. Ze Starym Teatrem współpracował również w późniejszych latach. Występował m.in. wProcesieFranza Kafki,Sklepach cynamonowychBruno Schulza, a także wWyzwoleniuStanisława Wyspiańskiego. W 1989 „Trybuna Ludu” przyznała mu nagrodę za kreacje sceniczne i filmowe oraz działalność społeczno–polityczną i pedagogiczną^[9]. Występował także m.in. wTeatrze Nowym w Krakowie.

Na ekranie debiutował w roli dziennikarza w dramacie psychologicznymKazimierza KutzaKtokolwiek wie… (1966). Rozpoznawalność zapewniła mu rola doktora Romana Bognara wmedycznym serialu telewizyjnymAndrzeja TitkowaUkład krążenia (1977–1978). Na przestrzeni lat zagrał w ponad 70 filmach, ponad 110 przedstawieniach teatralnych i ponad 80 spektaklach teatru telewizji. Rozpoznawalność i popularność przyniosły mu role w filmach takich jakPsy,Róża,Kroll,Lista Schindlera, a także w komediach reżyserowanych przez swojego syna Olafa –Poranek kojota,Sztos,Chłopaki nie płaczą,E=mc². W późniejszych latach swojej kariery był również znany z ról w popularnych serialach obyczajowych.

W latach 1994–1997 był przewodniczącym zarządu krakowskiego OddziałuZASP. Pełnił też funkcjęrektora Wyższej Szkoły Komunikowania i Mediów Społecznych im. Jerzego Giedroycia w Warszawie^[10]. Przedwyborami parlamentarnymi w 2001 był członkiem wyborczego komitetu honorowegoUnii Wolności^[11]. Wwyborach do Parlamentu Europejskiego w 2004 był kandydatemSocjaldemokracji Polskiej.

Ostatni raz na scenie pojawił się 21 września 2025 wTeatrze Narodowym w Warszawie, gdzie wcielił się w Stańczyka wWeselu Stanisława Wyspiańskiego^[12]. 14 grudnia tego samego roku poinformował o zakończeniu kariery aktorskiej^[13].

Czterokrotnie żonaty^[14]. Z małżeństwa zAsją Łamtiuginą miał synaOlafa, a zBeatą Paluch – córkę Beatę, oboje również są aktorami.

Jego wnuczką jest Marianna Linde (córkaKatarzyny Groniec iOlafa Lubaszenki), również aktorka^[15].

Był zapalonym piłkarzem, grał w Reprezentacji Artystów Polskich. KibicowałCracovii^[16].

• Krzyż KawalerskiOrderu Odrodzenia Polski^[17]
• ZłotyKrzyż Zasługi
• Medal 40-lecia Polski Ludowej
• ZłotyMedal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2024)^[18]
• Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2009)^[19]
• Odznaka „Honoris Gratia”^[20]
• Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1999)^[8]
• Odznaka „Zasłużony dla Dolnego Śląska” (1972)

• 1966:Ktokolwiek wie... jako dziennikarz
• 1967:Upiór jako lokaj
• 1967:Fatalista jako oficer regimentu kaukaskiego
• 1970:Martwa fala jako drugi oficer
• 1971:Trąd jako członek gangu Matusiaka
• 1971:Pierwsza miłość jako doktor Łuszyn
• 1971:Nos jako przyjaciel Kowalewa
• 1971:Diament radży jako pastor
• 1972:Teraz i w każdą godzinę jako lekarz
• 1975:Grzech Antoniego Grudy
• 1976:Próba ciśnienia jako profesor, szef Andrzeja
• 1977:Wejście w nurt jako dyrektor szkoły, szef Anny
• 1978:Sto koni do stu brzegów jako major Wrzos
• 1978:Próba ognia i wody jako inżynier Janicz
• 1980:Kontrakt jako dziennikarz Zygmunt, przyjaciel Piotra
• 1981:Z dalekiego kraju jako ksiądz w Warszawie
• 1982:Oko proroka jako Marek Bystry, ojciec Hanusza
• 1982:Coś się kończy jako reżyser
• 1984:Zamiana jako Witold
• 1984:Remis
• 1984:Przeklęte oko proroka jako Marek Bystry, ojciec Hanusza
• 1984:Kobieta z prowincji jako „Francuz”, mąż Jadźki
• 1984:1944 (cz. III)
• 1986:Inna wyspa jako Paweł Kucharski, mąż Marty
• 1987:Zero życia jako Jerzy, ojciec Tomka
• 1987:Sonata marymoncka jako ojciec Ryśka
• 1987:Dziennik dla moich ukochanych
• 1988:Piłkarski poker jako stary Grom
• 1989:Światło odbite jako dyrektor wydawnictwa
• 1989:Opowieść o „Dziadach” Adama Mickiewicza. Lawa jako Pelikan w scenie „Balu u Senatora”
• 1991:V.I.P. jako pułkownik Petrykus, wysoki oficer Policji
• 1991:Kroll jako recepcjonista w Grand Hotelu
• 1991:Trzy dni bez wyroku jako Andruszewski „Andrus”; wychowawca w Zakładzie Poprawczym, szef bandy
• 1992:Psy jako Tadeusz Stopczyk,kapitanSłużby Bezpieczeństwa
• 1993:Pamiętnik znaleziony w garbie jako Antoni
• 1993:Lista Schindlera jako ksiądz w Brinnlitz
• 1994:Psy 2. Ostatnia krew jako Tadeusz Stopczyk,kapitanUrzędu Ochrony Państwa
• 1994:Legenda Tatr jako święty Piotr
• 1995:Młode wilki jako ojciec Roberta
• 1995:Dzieje mistrza Twardowskiego jako inkwizytor Albert z Płocka
• 1996:Wirus jako dyrektor „Eurobanku”
• 1996:Słodko gorzki jako ojciec „Mata”
• 1997:Sztos jako Edward „Markiz”
• 1999:Operacja Samum jako kardiolog, przyjaciel Mayera
• 2000:Chłopaki nie płaczą jako rektor Rudolf
• 2001:Poranek kojota jako Krzysztof Jarzyna zeSzczecina
• 2002:E=mc² jako profesor Sowa, dziekan wydziału
• 2005:Karol. Człowiek, który został papieżem jako polski biskup
• 2006:Na cz@tach jako terapeuta
• 2009:Złoty środek jako Józef, dziadek Mirki
• 2009:Piksele jako śpiący doktor
• 2009:Orkiestra niewidzialnych instrumentów jako ojciec Piotra
• 2011:Sztos 2 jako Edward „Markiz”
• 2011:Róża jako niemiecki pastor na Mazurach
• 2012:Niebo jako dziadek Janka
• 2012:Komisarz Blond i Oko sprawiedliwości jako Frank Forsyth
• 2013:Piotrek the 13th 2 jako ojciec Michała
• 2019:Futro z misia jako Zdzisław Malina zeŚwinoujścia
• 2019:Proceder jako terapeuta
• 2020:Psy 3. W imię zasad jako Tadeusz Stopczyk, emerytowanymajorUrzędu Ochrony Państwa

• 1968:Stawka większa niż życie jako oficer Wehrmachtu (odc. 11)
• 1973:Droga jako dyspozytor w bazie PKS
• 1977:Żołnierze wolności jako Edward Gierek (odc. 2)
• 1977–1978:Układ krążenia jako Bognar
• 1984:Trzy młyny jako dziedzic (odc. 1)
• 1985:Temida jako Stolarski (odc. 2)
• 1985:Oko proroka czyli Hanusz Bystry i jego przygody jako Marek Bystry
• 1988:Pole niczyje jako Napierała
• 1988:Crimen jako lekarz Reuben
• 1988–1991:Pogranicze w ogniu jako Clark, gość angielski w Berlinie (odc. 7)
• 1996:Miejsce zbrodni jako Jan (odc. 349)
• 1996:Ekstradycja 2 jako agent rosyjski (odc. 6)
• 2001:Marszałek Piłsudski jako Józef Wincenty Piłsudski, ojciec Piłsudskiego (odc. 1)
• 2003:Kasia i Tomek jako Tomasz, ojciec Tomka
• 2005−2007:M jak miłość jako Teodor Nowicki
• 2005:Dom niespokojnej starości jako major Jaźwina-Krupaczewski
• 2006:Niania jako Witold Łapiński, ojciec Karoliny (odc. 20)
• 2008:Barwy szczęścia jako Ryszard Pyrka
• 2009:Ojciec Mateusz jako Andrzej, uczestnik wycieczki (odc. 16)
• 2009:Na dobre i na złe jako chirurg Edward Zander (odc. 384 i 387)
• 2010:Klub szalonych dziewic jako Roman Załuski, ojciec Edyty (odc. 3)
• 2012:Prawo Agaty jako sędzia Michałowski (odc. 15)
• 2016:Artyści jako portier Marek Popieł
• 2017:Belle Epoque jako Orest Edigey-Korycki, ojciec Jana
• 2017:Miasto skarbów jako Nathan Sharon, brat Moryca
• 2021:Receptura jako Krzysztof Mazur

• 2011:Killzone 3 jako Jorhan Stahl

• Kopciuszek (spektakl telewizyjny, 1987) jako narrator
• Encyklopedia duszy rosyjskiej (2010) jako Edward Nikołajewicz, robotnik „Gazpromu”
• Moskwa – Pietuszki (2013)
• Wysocki. Powrót do ZSRR(Teatr Nowy w Krakowie) jako ojciec Wysockiego (2014)

• Elżbieta Dolińska. Odrzucanie pokus?. „Film”. nr 17 (1586/XXXIV), s. 16–17, 29 kwietnia 1979. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X. 
• Krzysztof Demidowicz. „Luzacy” z charakterem. „Film”. nr 23 (2290/XLVIII), s. 18–19, 13 czerwca 1993. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X. 
• Krzysztof Demidowicz. Gdzie są chłopcy z tamtych lat? Piłkarski poker. „Film”. nr 6 (2405), s. 64–65, czerwiec 2002. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X. 

• Edward Linde-Lubaszenko w bazieFilmweb
• Edward Linde-Lubaszenko w bazie filmpolski.pl
• Edward Linde-Lubaszenko w bazieIMDb(ang.)
• Edward Lubaszenko-Linde (osoba), [w:]Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] .
• Edward Linde-Lubaszenko na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”

• Absolwenci Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie
• Aktorzy filmowi związani z Białymstokiem
• Aktorzy związani z Wrocławiem
• Ludzie urodzeni w Białymstoku
• Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
• Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej
• Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
• Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa)
• Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”
• Odznaczeni odznaką „Honoris Gratia”
• Polacy pochodzenia niemieckiego
• Polacy pochodzenia szwedzkiego
• Polscy aktorzy filmowi
• Polscy aktorzy teatralni
• Polscy aktorzy telewizyjni
• Rektorzy uczelni w Warszawie
• Nauczyciele akademiccy Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie
• Wykładowcy Wyższej Szkoły Komunikowania i Mediów Społecznych im. Jerzego Giedroycia w Warszawie
• Działacze polskich partii politycznych
• Urodzeni w 1939
• Zmarli w 2026