Dominikanie,Zakon Kaznodziejski[4] (łac.Ordo Praedicatorum) –katolickizakon męski założony w 1216 r. przezśw. Dominika Guzmána „szczególnie dla kaznodziejstwa i zbawiania dusz”[5]. Według księgiVitae fratrum (Życie braci), opracowanej przez Gerarda de Frachet OP, opisującej życie pierwszego pokolenia braci, spisanej jeszcze za ich życia, zakon został „założony przez św. Dominika w Tuluzie przede wszystkim dla zwalczania herezji i schizmy”. Stąd dosyć wcześnie papieżGrzegorz IX powierzył imUrząd Inkwizycji[6]. W Prowansji istniał wówczasruch katarów (Albigensów)
Zakon Kaznodziejski dał Kościołowi 4 papieży, 68 kardynałów, 13 patriarchów, 242 arcybiskupów i 1201 biskupów oraz 54 świętych i 246 błogosławionych[7].
Początki zakonu dominikanów wiążą się zlangwedocką misją nawróceniakatarów. Dolegatów imisjonarzycysterskich przyłączyli się w 1206 dwaj kapłani zKastylii:biskup OsmyDiego z Acebes i podprzeor jegokapitułyśw. Dominik Guzman. Przychylnie przyjęci przezpapieża wRzymie, spotkali się z jego legatami i uzyskali od nich poparcie dla akcji nawracania katarów. Obrana przez nich metoda różniła się od cysterskiej programowym eksponowaniem ubóstwa misjonarzy, którzy żebrząc uprawiali wędrowne kaznodziejstwo na wzórapostolski. Obok apostolskich wędrówek od domu do domu nowi misjonarze, mający odpowiednie przygotowanieteologiczne ioratorskie, organizowali uczone dysputy zkatarami iwaldensami (np. na zamku wPamiers w 1207), starając się przy pomocyargumentów wykazać fałsz ich nauki. PapieżInnocenty III w pełni zaakceptował ich metody.
Dośw. Dominika przyłączali się kandydaci nakaznodziejów. Rozszerzał się zakres działalności: nie ograniczali się już do nawracania katarów, ale podjęliewangelizację wśród miejscowej ludności. Powierzenie zadań kaznodziejskich przez biskupaTuluzy nadało grupie charakter instytucjonalny i powiększyło jej wiarygodność. Powstała silna, dynamicznawspólnota, która znacznie szybciej niż „ubodzy z Asyżu” została przekształcona w oficjalny zakon. Wstępną aprobatę papieską otrzymali podczas czwartegosoboru laterańskiego, w którymśw. Dominik uczestniczył osobiście. 22 grudnia 1216 papieżHonoriusz III wydałbullę zatwierdzającą nowy zakon wKościele. Dominik przy ustalaniu zasad funkcjonowania nowego zgromadzenia wykorzystałregułę św. Augustyna, omijając przepis soboru laterańskiego, zakazujący tworzenia nowych zakonów. Mimo iż przyjęliregułę kanoniczą,bracia wyrzekli się wszelkich form własności i stali sięzakonem żebrzącym. Żebrzący charakterklasztorów kształtował się stopniowo, przesądziło o nim dopiero postanowienie pierwszejkapituły generalnej w 1220. Zachowały się pierwsze Konstytucje Zakonu, obowiązujące przed poprawionym wydaniem dokonanym przez św.Rajmunda z Penyafort, które weszło w życie w 1241 roku. Część pierwsza zaczerpnęła wiele z konstytucjiPremonstratensów (Norbertanie) i pochodzi z pierwszej kapituły odbytej w 1216 roku, na której Zakon został uformowany[8].
Zakon nazywa się oficjalnie po łacinieOrdo Praedicatorum (pol. „Zakon Kaznodziejów”), stąd skrót przy nazwisku „OP”, czasem w wersji spolszczonej „ZK”. Dominikanie to nazwa bardziej potoczna pochodząca od imienia założycielaDominika, po łacinieDominicus. Podobnie jak nazwafranciszkanie pochodzi od św. Franciszka. Przypadkowo, przywołuje ona dwa słowa łacińskieDomini canes (dosłownie „psy Pana”). Stąd czasem czarno-biały pies jest używany jako symbol graficzny Zakonu. Biel i czerń – odhabitów takich kolorów[9].
Dominikanie w Warszawie. Od lewej Martin Stanislas Gillet,Jacek Woroniecki i Henryk Jakubiec (1933)
Zakon wyrósł ze spotkania Dominika zneo-manichejskimi ruchamialbigensów,katarów iwaldensów na południuFrancji. Dominik toczył z nimi skuteczne dysputy teologiczne – nie z pozycji władzy, lecz przekonując mocą prawdy. Z tego powodu papieże, począwszy odGrzegorza IX, zaczęli powierzać dominikanom zadaniainkwizytorów. Jednym z pierwszych kaznodziejów-inkwizytorów był św.Piotr z Werony, sam nawrócony katar, zabity 6 kwietnia 1252 w trakcie misji kaznodziejskiej. Cel dominikanów wyraził papieżHonoriusz III we fragmencie listu do Dominika i jego braci, zawartym także we współczesnej, obowiązującej dziś tzw. Konstytucji Podstawowej:
Objąwszy ubóstwo i życie zakonne, jesteście wolni dla zachęty przepowiadania słowa Bożego, rozgłaszając (dosł. ewangelizując) po świecie imię Pana Naszego Jezusa Chrystusa” (amplexi paupertatem et regularem vitam professi verbi Dei exhortationi vacetis, evangelizantes per orbem nomen Domini nostri Iesu Christi)
Klasztor Dominikanów w Lublinie
Sami dominikanie zapisali w swych pierwotnych konstytucjach, że od początku zostali powołani jako zakon ustanowiony „szczególnie dla przepowiadania i zbawiania dusz” (specialiter ob praedicationem et animarum salutem ab initio noscitur institutus fuisse)[10][11]. Według Konstytucji głównym zadaniem Zakonu jest głoszenieEwangelii „wszędzie, wszystkim i na wszystkie sposoby”. Charakterystycznym rysem dominikanów jest duży nacisk kładziony na studiumteologii ifilozofii. Poznawaniewiary, treściObjawienia jest u dominikanów nierozłącznie związane z kontemplacją czyli osobistym spotkaniem, osobistą relacją z Bogiem. Z relacji czerpią duchową moc swojego nauczania, zgodnie z zasadącontemplare et contemplata aliis tradere (kontemplować i dzielić się owocami kontemplacji z innymi)[12].
Podobnie jak uminorytów (franciszkanów) podstawą służenia Bogu było i jest ubóstwo. Ubóstwo dominikańskie jest wyraźnie związane z apostolskimi celami zakonu. Konstytucja zakonu mówi, że jeśli zakonnicy pragną naśladować Apostołów, muszą żyć podobnie jak oni. Każdy z braci przed złożeniem profesji pozbywał się tego, co posiadał i tego, co mógłby otrzymać z dziedzictwa lub darowizny; od tego momentu wszystko, co miał, należało do całego zakonu. Celem ubóstwa było naśladowanie Chrystusa, który także nic nie posiadał. Sądzono, iż pozbycie się wszelkich dóbr materialnych pozwoli lepiej słyszeć głos Pana.
Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz,rozbuduj ją.
Aleksander IV, papież, poleca arcybiskupowi i biskupom polskim, aby przestrzegali konstytucji zakonu dominikanów, 1256
Powstanie polskiej prowincji dominikanów nastąpiło w maju 1228 roku i wiązało się z działalnościąJacka Odrowąża i jego kuzynaCzesława, założycieli licznych klasztorów wCzechach i w Polsce.
Jarosław (zał. 1777) – konwent Matki Bożej Bolesnej, parafia Matki Bożej Bolesnej, sanktuarium Matki Bożej Bolesnej
Warszawa –Służew (zał. 1934) – konwent św. Józefa, parafia św. Dominika, sanktuarium Matki Bożej Różańcowej
Korbielów (zał. 1958) – dom Najświętszej Maryi Panny Królowej Aniołów, parafia Najświętszej Maryi Panny Królowej Aniołów, dom rekolekcyjny im. o. Jacka Woronieckiego
Małe Ciche (zał. 1975) – dom św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny, ośrodek duszpasterstwa parafii św. Marii Magdaleny wPoroninie
Ustroń –Hermanice (zał. 1987) – dom Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski, parafia Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski
Szczecin (zał. 1995) – konwent św. Dominika, parafia św. Dominika
Rzeszów (zał. 1997) – konwent św. Jacka, parafia św. Jacka
↑Jean Puyo, Y. Congar: Życie dla prawdy. Jean Puyo rozmawia z ojcem Y. Congarem. Adam Paygert (przekład). Warszawa: IW Pax, 1982, s. 34.ISBN 83-211-0326-X.
↑Tak już w Pierwszych Konstytucjach: „Specialiter ob praedicationem et animarum salutem ab initio noscitur institutus fuisse”. por. Liber Constitutionum et Ordinationum, Constitutio fundamentalis § II, Rzym 2010, s. 35.
↑Por.Lives of the brethren of the Order of Preachers, 1206-1259. Newcastle-on-Tyne – Londyn: 1955, s. 199-200.
