Dereń (Cornus L.) –rodzajkrzewów z rodzinydereniowatych (Cornaceae). Obejmuje 50 gatunków[3]. Rośliny te występują głównie w strefie umiarkowanej półkuli północnej z nielicznymi przedstawicielami sięgającymi obszaru okołobiegunowego oraz strefy tropikalnej. Do polskiej flory należą cztery gatunki, w tym jeden wymarły (dereń szwedzkiC. suecica), dwa introdukowane (białyC. alba irozłogowyC. sericea) oraz jeden rodzimy dziko rosnący –dereń świdwaC. sanguinea. Derenie rosną w różnych formacjach i siedliskach – natorfowiskach, w lasach i zaroślach, na terenach suchych, na nizinach i w górach[5].
Liczne gatunki z tego rodzaju uprawiane są jako rośliny ozdobne. Ze względu na efektowne kwiatostany (przy czymkwiaty są w nich drobne, a okazałe sąpodsadki) uprawia się zwłaszczaderenia kousaC. kousa ikwiecistegoC. florida[6], ale też niskiegoderenia kanadyjskiegoC. canadensis[7]. Z powodu wczesnowiosennego kwitnienia uprawiane sądereń jadalnyC. mas ilekarskiC. officinalis. Walorem niektórych gatunków (np.derenia białegoC. alba) są efektownie wybarwione, bezlistne pędy w okresie zimowym. Niektóre gatunki zdobione są przez owoce, np.dereń pomarszczonyC. rugosa iCornus racemosa. Oryginalny, pagodowy pokrój jest głównym waloremderenia pagodowegoC. controversa iskrętolistnegoC. alternifolia. W przypadku różnych gatunków wyhodowano także oryginalneodmiany o liściach pstrych. Jadalnych owoców wykorzystywanych do wyrobu przetworów dostarczają wielkoowocowe gatunki, takie jakdereń jadalnyC. mas ilekarskiC. officinalis[6][5].
Dereń świdwa dostarcza bardzo twardego drewna wykorzystywanego m.in. do wyrobu szpul i patyków do szaszłyków. Drewnoderenia NuttallaC. nuttallii służy do wyrobu narzędzi i mebli. Niektóre gatunki wykorzystywane są także jako rośliny lecznicze[7].
Rodzaj szeroko rozprzestrzeniony wstrefie umiarkowanej na półkuli północnej, sięgający także obszarów okołoarktycznych na północy i do strefy tropikalnej na południu, przy czym wstrefie równikowej rośliny te reprezentowane są przez pojedyncze gatunki występujące na obszarach górskichAfryki i północno-zachodniejAmeryki Południowej. Najwięcej jest ich wAzji – tylko wChinach 25 rośnie gatunków[8]. W Ameryce Północnej obecnych jest 20 gatunków[9], a wEuropie 4[7], z czego wPolsce były dwa, ale wymarłdereń szwedzkiC. suecica i został tylkodereń świdwaC. sanguinea. Introdukowane i dziczejące są dwa gatunki:dereń białyC. alba irozłogowyC. sericea. Inne spotykane są tylko w uprawie[10].
Drzewa ikrzewy, rzadkorośliny zielne[8] (opisywane też jakokłączowepółkrzewy[2]). Największe rozmiary (do 25 m wysokości) osiągadereń NuttallaC. nuttallii[6]. Młode pędy są na przekroju okrągłe lub słabo czworoboczne, często nieco zgrubiałe wwęzłach[8], u niektórych gatunków lub odmian jaskrawoczerwone, żółte lub zielone, z rdzeniem białym, rzadziej brązowym[6]. Starsze pędy są okrągłe na przekroju, zwykle z okazałymiprzetchlinkami i śladami po opadłych liściach[8]. Różne części roślin, zwłaszcza młode, są owłosione, włoski są przylegające i często dwuramienne lub odstające[6].
Sezonowe i zimozielone, naprzeciwległe, rzadziej skrętoległe[5], są bezprzylistków, zwykle ogonkowe, rzadko siedzące[8]. Liście są pojedyncze i całobrzegie, o blaszce okrągłej do lancetowatej, najczęściej eliptycznej do jajowatej, na wierzchołku zaostrzonej i nasadzie zaokrąglonej lub klinowatej. Długość liści wynosi zwykle od ok. 4 do 12 cm, największe mają 16 cm (uC. macrophylla iC. florida).Użyłkowanie liścia jest charakterystycznie łukowate[6].
Obupłciowe, 4-krotne. Zebrane są w kwiatostany zwykle szczytowe, rzadziej tworzące się w kątach liści –wierzchotki,wiechy,baldachy,baldachogrona igłówki. Wsparte są one 4, rzadziej 6podsadkami, w części gatunków drobnymi i szybko odpadającymi, u innych okazałymi i trwałymi.Kielich jest rurkowaty, przylegający dozalążni, z ząbkami drobnymi lub uciętymi. Płatkikorony niezbyt okazałe, białe, żółte do czerwonych.Pręciki cztery, międzyległe względem płatków.Zalążnia dolna, powstaje z dwóch, rzadziej trzech lub czterechowocolistków zawierających pojedynczezalążki. Szyjkasłupka zwykle krótka, walcowata lub maczugowata, zwieńczonaznamieniem uciętym, dyskowatym lub główkowatym, rzadko dwułatkowym[8].
Pestkowce różnej barwy (białe, czerwone, niebieskie do czarnych), oowocni mięsistej lub soczystej, pojedyncze lub złączone wowocostan, zwykle z jednym lub dwomanasionami[8][6]. Owoce są kuliste lub eliptycznie wydłużone, osiągają zwykle do 1 cm średnicy, największe osiągają do 2–3 cm długości[6].
Rodzajsiostrzany dla rodzajualangiumAlangium, wraz z którym wchodzi w skład podrodzinyCornoideae w rodziniedereniowatychCornaceae z rzędudereniowcówCornales[11][2]. W różnych systemach klasyfikacyjnych pozycja systematyczna jest zgodna, zmienia się tylko klasyfikacja blisko spokrewnionych rodzajów, albo klasyfikacja w obrębie rodzaju, z którego np. wsystemie Takhtajana z 2009 wyodrębniano pozaCornus jeszcze trzy inne rodzaje –Swida,Afrocrania iCynoxylon[12]. W sumie różni autorzy na podstawie różnic morfologicznych dzielili derenie na takie rodzaje jak:Arctocrania(Endlicher) Nakai,BenthamiaLindley,BenthamidiaSpach,ChamaepericlymenumHill,Cynoxylon(Rafinesque) Small,EukraniaRafinesque,Macrocarpium(Spach) Nakai,SwidaOpiz iThelycrania(Dumortier) Fourreau[9].
↑abCornus Linnaeus. [w:]Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-01-24].
↑ZbigniewZ.MirekZbigniewZ.,HalinaH.Piękoś-MirkowaHalinaH.,AdamA.ZającAdamA.,MariaM.ZającMariaM.,Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 62-63,ISBN 978-83-62975-45-7.
_clean.jpg)
_(35032751955).jpg)
.jpg)
.jpg)