Deksametazon –organiczny związek chemiczny, syntetycznyglikokortykosteroid o silnym i długotrwałym działaniu przeciwzapalnym, przeciwalergicznym (około 30-krotnie przewyższającymhydrokortyzon) i immunosupresyjnym. Ma silne działanie przeciwobrzękowe w obrzęku mózgu pochodzenia naczynioruchowego, w nowotworach mózgu, po urazach głowy, a także po zabiegach neurochirurgicznych. Bywa stosowany doraźnie w celu profilaktyki i łagodzenia objawówchoroby wysokościowej[4][5]. W czerwcu 2020 rokuUniwersytet Oksfordzki ogłosił wyniki badań wskazujące na jego skuteczność w łagodzeniu ciężkich komplikacji oddechowych związanych zCOVID-19, wynikającą z hamowania szkodliwej nadaktywnościukładu odpornościowego[a][6][7].
Zmniejsza gromadzenie sięleukocytów i ichadhezję do śródbłonka, hamuje procesfagocytozy i rozpadlizosomów, zmniejsza liczbęlimfocytów,eozynofili, monocytów, blokuje zależne od IgE wydzielaniehistaminy ileukotrienów. Hamuje syntezę i uwalnianiecytokin: interferonu g, interleukin IL-1, IL-2, IL-3, IL-6, TNF-a, GM-CSF. Hamując aktywność fosfolipazy A2 poprzez lipokortynę, nie dopuszcza do uwalnianiakwasu arachidonowego, a w konsekwencji do syntezy mediatorów zapalenia (leukotrienów iprostaglandyn). Hamuje przepuszczalność naczyń kapilarnych, zmniejsza obrzęk. Praktycznie nie wykazuje działania mineralokortykosteroidowego, dlatego może być stosowany, gdy w przewlekłym leczeniuprednizonem występujenadciśnienie tętnicze lubobrzęki. Wpływa na gospodarkę węglowodanową, białkową (zwiększa katabolizm, stężenie glukozy,mocznika ikwasu moczowego we krwi), nasilalipolizę i wpływa naredystrybucję tłuszczu w ustroju. Stosowany długotrwale prowadzi do centralnego rozmieszczenia tkanki tłuszczowej. Zmniejsza wchłanianiewapnia z przewodu pokarmowego oraz zwiększa wydalanie zmoczem jonów wapnia. Nasilaresorpcję i upośledza tworzenie kości[potrzebny przypis].Wykorzystywany w diagnostyce endokrynologicznej z uwagi na specyficzną zdolność hamowania czynnościkory nadnerczy. Po podaniu p.o. jego dostępność biologiczna wynosi 78%. Po podaniu i.v. osiąga stężenie maksymalne w surowicy po 10–30 min, a po podaniu i.m. po 60 min. Wiąże się z białkami osocza w 68%. t1/2 wynosi ok. 190 min. Stosowany miejscowo prawie nie wchłania się do krwi[potrzebny przypis].
Preparat prosty dostępny jest w Polsce jest w postaci tabletek,iniekcji dożylnych i domięśniowych, aerozolu do rozpylania na skórę, kropli do oczu, implantu dociała szklistego. Dostępne w Polsce preparaty złożone produkowane są w formie maści, kropli do oczu i aerozolu[13].
Nocny test hamowania deksametazonem – test polega na podaniu 1 mg deksametazonu o godzinie 24 i zbadanie porannego poziomukortyzolu, którego stężenie w wyniku testu powinno wynosić poniżej 5 μg/dL (140 nmol/l)
Deksametazon osłabia działanie leków przeciwzakrzepowych i hipoglikemizujących. Nasila działanie toksyczne glikozydów naparstnicy, w skojarzeniu z lekami moczopędnymi zwiększa utratępotasu z moczem. Równoczesne stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych powoduje zwiększenie ryzyka wystąpienia krwawień z przewodu pokarmowego.Barbiturany, glutetimid, leki przeciwpadaczkowe i przeciwhistaminowe,ryfampicyna orazefedryna osłabiają działanie deksametazonu, aestrogeny je nasilają[potrzebny przypis].
Dawkowanie deksametazonu jest indywidualne, zależy od schorzenia i stanu pacjenta. U dorosłych stosuje się dawki 0,5–16 mg na dobę w kilku dawkach podzielonych, stosując się do dobowego rytmu wydzielania kortykosterydów[13].
↑Badanie randomizowane na grupie 6425 brytyjskich pacjentów wykazało, że zastosowanie deksametazonu zmniejsza śmiertelność o jedną trzecią w przypadkach najcięższego, wymagającego zastosowaniarespiratora, przebiegu choroby (przywartości p wynoszącej 0,0003) i o jedną piątą u pozostałych pacjentów poddanychtlenoterapii (p = 0,0021), nie wpływając natomiast w sposóbistotny statystycznie na przeżywalność osób, których stan nie wymuszał zastosowania tej metody[6][7].
↑Paul B.P.B.RockPaul B.P.B. i inni,Dexamethasone as prophylaxis for acute mountain sickness. Effect of dose level, „Chest”, 95 (3), 1989, s. 568–573,DOI: 10.1378/chest.95.3.568,PMID: 2920585(ang.).
↑RajanR.KapoorRajanR.,A.S.A.S.NarulaA.S.A.S.,A.C.A.C.AnandA.C.A.C.,Treatment of Acute Mountain Sickness and High Altitude Pulmonary Oedema, „Medical Journal Armed Forces India”, 60 (4), 2004, s. 384–387,DOI: 10.1016/S0377-1237(04)80018-2,PMID: 27407680,PMCID: PMC4923381(ang.).
Osobny artykuł:Test hamowania deksametazonem.
