Data narodzin Jezusa Chrystusa –Jezus Chrystus urodził się między rokiem8 p.n.e. a4 p.n.e., najprawdopodobniej w5 p.n.e.[1][2][3]
Jedyne źródła, jakie pozwalają w przybliżeniu datować narodziny Jezusa, to dwie spośródewangeliiNowego Testamentu:Ewangelia Mateusza iŁukasza, które podają nieliczne informacje na temat narodzin Jezusa. Pozostałe ewangelie nowotestamentowe nie wspominają nic na ten temat, pozakanoniczne zaś ewangelieapokryficzne, zwłaszczaEwangelie dzieciństwa, uważane są przez historyków za niewiarygodne jako źródła dla rekonstrukcji historycznej. Problemem, na jaki napotykają historycy badający oba źródła, są rozbieżności w przekładach poszczególnych wersji. WedleEwangelii Mateusza 2,1 Jezus urodził się jeszcze za życiakróla Heroda, podczas gdy wedleEwangelii Łukasza 2,1 Jezus urodził się w czasie trwania spisu ludności, kiedy władcąSyrii byłKwiryniusz. Z innych źródeł epoki wiadomo, że Herod zmarł w 4 roku p.n.e., Kwiryniusz przeprowadził spis ludności na przełomie roku 6 i 7 n.e.
WedleEwangelii Mateusza 2,1 Jezus urodził się „w Betlejem w Judei za panowania króla Heroda”. Zgodnie z danymi historykaJózefa Flawiusza (por. „Dawne dzieje Izraela” XVII, 6,4 i 9,3)Herod Wielki zmarł przed świętemPaschy, poprzedzonymzaćmieniem Księżyca (wedle wyliczeń Keplera: między 12 marca a 11 kwietnia 4 p.n.e.). Dalej Ewangelista pisze, że Herod zmarł, kiedy Jezus jako dziecię wraz z rodziną przebywał w Egipcie. Tak więc na podstawie tego świadectwa można przyjąć, iż narodziny Jezusa miały miejsce tuż przed bądź w roku 4 p.n.e.
Ewangelia Łukasza podaje, że Jezus Chrystus narodził się wBetlejem za czasów panowania królaHeroda Wielkiego w Judei, podczas trwania pierwszego spisu ludności, gdySyrią zarządzałKwiryniusz. Większość historyków uważa, żeŁukasz odnosi się dospisu z roku6 n.e., błędnie umieszczając je za życia Heroda[4]. Opis tego spisu przedstawił Józef Flawiusz. Część zaś historyków uważa, że Łukasz nie pomylił się, lecz wspomniał o wcześniejszym spisie, nie zanotowanym u Józefa Flawiusza[5]. O spisie ludności z roku 6 n.e. wspomniał natomiast wDziejach Apostolskich (Dz 5,37). Według Johna Thorleya dwa pierwsze wersy drugiego rozdziału Ewangelii św. Łukasza mówiące o spisie należą do najbardziej kontrowersyjnych wBiblii z historycznego punktu widzenia[6].
O Kwiryniuszu wiadomo, że był konsulem w 12 r. p.n.e., a jako były konsul mógł po 5 latach zostać namiestnikiem prowincji (por. Kasjusz DioHistoria rzymska ks. 53). Józef Flawiusz podaje, że Kwiryniusz był legatem Syrii w latach 6–10 n.e. (por.Dawne dzieje Izraela XVII, 3,5 i XIX, 1). Tak więc wedle autora Ewangelii Łukasza Jezus miałby się urodzić w roku 6 n.e. bądź 7 n.e., czyli 10–11 lat po dacie proponowanej przezEwangelię Mateusza.
W 1764 odnaleziono wTivolikamień tyburtyński, przechowywany dziś wMuzeum Laterańskim, z którego inskrypcji zdaje się wynikać, że Kwiryniusz dwa razy był legatem Syrii. Autor Encyklopedii (loc.cit. s. 570) uważa, że po raz pierwszy w latach oznaczonych na liście cyfrą cztery, zaś sir William Ramsay (podręczna Encyklopedia Biblijna Poznań 1960 t. I str.232) na podstawieinskrypcji na dwóch kamieniach pochodzących zAntiochii Pizydyjskiej (odkrytych w 1912 i 1913 r.) że w 10–8 p.n.e.
Chrześcijański autorTertulian (160–230 n.e.) utrzymywał, że spisu dokonałSencjusz Saturninus (8–6 p.n.e.). Ponieważ kolejny namiestnikWarus zastąpił go w 25 roku ery Augusta, liczonej odbitwy pod Akcjum, daje to jesień 6 p.n.e. jako najpóźniejszy termin końca spisu. Możliwe jest również, że w zdaniu Łk 2,2; (grec.Aute he apographe prote egeneto hegemoneuontos tes Syrias Kyreniu) – greckie „prote” nie odnosi się do „apographe” („pierwszy spis”), lecz oznacza „proton” (odpowiednik łac.prius): „wpierw”. Zdanie znaczyło by: „Spis ten odbył się zanim namiestnikiem Syrii był Kwiryniusz”.
Kwiryniusz znany był z lokalnego spisu w 6 n.e., kiedy w Palestynie wybuchł na tym tle bunt; ewangelista Łukasz być może zaznaczał, że nie o ten spis chodzi. Taka interpretacja czyni zbędnymi poszukiwania okresu namiestnictwa Kwiryniusza za życia Heroda.
Za powyższą teorią przemawia również to, co św. Łukasz napisał w trzecim rozdziale swojej Ewangelii, gdy opisuje początek działalności Jezusa Chrystusa:
Było to w piętnastym roku rządów Tyberiusza Cezara. Gdy Poncjusz Piłat był namiestnikiem Judei, Herod tetrarchą Galilei, brat jego Filip tetrarchą Iturei i Trachonitydy, Lizaniasz tetrarchą Abileny; 2 za najwyższych kapłanów Annasza i Kajfasza skierowane zostało słowo Boże do Jana, syna Zachariasza, na pustyni. (Łk, 3, 1) (...) Sam zaś Jezus rozpoczynając swoją działalność miał lat około trzydziestu. 3, 23a
Piętnasty rok rządówTyberiusza przypada na rok 28 n.e. Gdyby Jezus narodził się podczas spisu Kwiryniusza, miałby około 21–22 lat, zatem można sądzić, iż Łukaszowi chodziło o spis dokonany 10–12 lat wcześniej.
Autor Ewangelii Łukasza wspomina postać Jezusa Chrystusa w związku z narodzinamiJana Chrzciciela. Jan Chrzciciel był synemZachariasza, kapłana żydowskiego. Podczas pełnienia służby w świątyni w Jerozolimie Zachariasz dowiedział się, że zostanie ojcem[7]. Jednocześnie Łukasz informuje, że Jezus został poczęty pół roku po Janie[8]. Od momentu zwiastowania Zachariaszowi do narodzin Jana minęło około 9 miesięcy, następnie 6 miesięcy do narodzin Jezusa.
Zachariasz pełnił służbę w oddziale Abijasza, ósmym z kolei[9]. Przy obliczaniu czasu służby uwzględniane są 3 pielgrzymieświęta żydowskie:Pesach,Szawuot iSukkot, podczas których służbę w świątyni pełniły wszystkie 24 oddziały[a]. Oddziały pełniły służbę od szabatu do szabatu, 1 tydzień, 2 razy w roku[b] rozpoczynając od jesieni[c] (miesiącTiszri). Pierwsza służba oddziału Abijasza przypadała na 8 tydzień po Sukkot, tj. pod koniec9 miesiąca żydowskiego, druga służba – na 24 tygodnie służb oddziałów + ok. 2 tygodnie świąt + 7 tygodni służb oddziałów (II kolejka), co daje4 miesiąc żydowski. Nie ma informacji, podczas której służby ukazał mu się anioł, wobec tego możliwe są dwie daty. Różnica 15 miesięcy (ciąża Elżbiety i różnica wieku między Jezusem a Janem) przypada na7 miesiąc żydowski lub1 miesiąc żydowski, tj. marzec/kwiecień lub wrzesień/październik.
Ponieważ Jan jest w Ewangeliach uważany za spełnienie obietnicy ponownego przyjścia proroka Eliasza, a judaizm oczekuje tego podczas Pesach, w tradycjijudaizmu mesjańskiego uważa się, że Mesjasz miał urodzić się podczas Sukkot - 15. dnia 7. miesiąca, który w roku spisu zarządzonego przez cesarza [Oktawiana] Augusta czyli w 8 p.n.e. przypadał na przełom juliańskich dat 19/20 września[10].
Teoretycznie data 25 grudnia też jest możliwa do uzasadnienia[11], aczkolwiek większość biblistów wątpi w datę zimową ze względu na opowieść o pasterzach nocujących w polu[2].
Współcześnie proponowane są m.in. daty:
Według brytyjskiego profesora Colina Humphreysa z Cambridge „Gwiazda betlejemska” to widoczna w roku 5 p.n.e.kometa[1]. Według chronologii wydarzeń Nowego Testamentu, którą zaproponował Kenneth Frank Doig, „gwiazdy betlejemskie” były dwie – pierwsza tonova widoczna na Wschodzie wiosną roku 5 p.n.e., zaś druga to widzialna nad Palestyną 24 kwietnia 4 p.n.e.supernowa[11][3].
Najstarsza identyfikacja dnia 25 grudnia z dniemBożego Narodzenia zawarta jest we fragmencie dzieła przypisywanegoTeofilowi z Antiochii (około180 n.e.), być może interpolowanym (nieautentycznym), zachowanym wCenturiach Magdeburskich (XVI w.). Istnieją świadectwa, że wRzymie po raz pierwszy obchodzono święto Bożego Narodzenia dopiero w roku354 n.e., zaś na wschodzie Cesarstwa Rzymskiego za dzień narodzin Jezusa uznawano6 stycznia[12]. Do tej pory chrześcijanie ormiańscy uznają tę drugą datę.
Hipolit z Rzymu około202 n.e. pisał w komentarzu doKs. Daniela 4,23:
Chrystus narodził się w środę 25 grudnia, w 42 roku panowania Augusta[12].
Nie wiadomo czy panowanie to liczyć należało od przyznaniaOktawianowi tytułu Augusta co nastąpiło 16 stycznia27 p.n.e., czy odzwycięskiej bitwy pod Akcjum (2 września31 p.n.e.). W pierwszym wypadku byłoby to ok. roku14 n.e., w drugim jeszcze wcześniej. 25 grudnia przypada w środę w latach:9 p.n.e., 3 p.n.e. i9 n.e. Trudno jednak ocenić, skąd Hipolit czerpał swoje informacje.
Inny chrześcijański pisarz,Klemens z Aleksandrii, około200 n.e. wskazywał, w ślad za wcześniejszymi autorami, datę 25 egipskiego miesiącaPachons[d] 28 roku panowania Augusta lub 24 czy 25 egipskiego miesiącaPharmuti[e] (19 lub 20 kwietnia tegoż roku). Sam opowiadał się za datą (według późniejszych przeliczeń)17 listopada3 p.n.e. (środa).
Erę „od narodzenia Chrystusa” (Anno Domini), a co za tym idzie, rok1 (jako pierwszy rok po narodzinach Jezusa z Nazaretu) wprowadził w 525 zakonnikDionizjusz Mniejszy, pracujący na polecenie papieżaJana I. Przyjął on 25 grudnia 753 rokuaUc (Ab Urbe condita – od założenia Rzymu) za datę narodzin, a rok 754 aUc za rok 1 n.e. Ponieważ nie wprowadził roku zerowego, rok narodzin stał się rokiem 1 p.n.e.
| Chrześcijaństwo |
| ||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Postacie folklorystyczne | |||||||||||||||||||||
| Zwyczaje | |||||||||||||||||||||
| Atrybuty |
| ||||||||||||||||||||
| Kuchnia |
| ||||||||||||||||||||
| Muzyka | |||||||||||||||||||||
| Zobacz też | |||||||||||||||||||||
| Według państw |
