Danina publiczna – świadczenie (bezzwrotne lub zwrotne) na rzecz państwa lub innego związku publicznoprawnego (np. gminy, funduszyubezpieczeń społecznych), ustalane jednostronnie na mocy określonegoaktu prawnego, którego realizacja jest zabezpieczona możliwością zastosowania przymusu państwowego[1]. Świadczenie to może mieć formę:
- daniny osobistej (np. obowiązeksłużby wojskowej),
- daniny rzeczowej (np. obowiązek dostarczaniakontyngentów żywnościowych),
- daniny pieniężnej – będące obecnie najpowszechniejszą stosowaną formą danin publicznych.
W ustawie o finansach publicznych[2] pojęcie daniny publicznej, odnosi się do świadczeń pieniężnych, wśród których wymienione zostały:
- podatki,
- składki (tj. naubezpieczenia społeczne, zdrowotne, składki naFundusz Pracy, orazFundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych),
- opłaty,
- wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych ijednoosobowych spółek skarbu państwa,
- inne świadczenia pieniężne, których obowiązek ponoszenia na rzecz państwa, jednosteksamorządu terytorialnego, państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych wynika z odrębnych ustaw (niemające np. cła, wpłaty naPFRON).
W literaturze wśród danin pieniężnych wyróżnia się:
- podatki,
- cła (niekiedy zaliczane do kategorii podatków),
- składki,
- opłaty,
- dopłaty (pobierane tytułem korzyści, związanych z działaniami jednostek państwowych lub samorządowych, np.opłata melioracyjna,opłata inwestycyjna),
- inne świadczenia pieniężne niemające funkcji represyjnej.
Powyższy podział nie jest podziałem rozłącznym, bowiem niektóre daniny publiczne mają charakter mieszany.
Daniny pieniężne mogą być:
- nieodpłatne (nieekwiwalentnee) – np. podatek, cło, lub
- odpłatne (ekwiwalentne; przysługuje za nią świadczenie wzajemne, np. wykonanie czynności administracyjnej, skorzystanie z usługi) – np. opłata, dopłata, składki.
- ↑B. Brzeziński (red.): Prawo finansów publicznych. Tow. Naukowe Organizacji i Kierownictwa „Dom Organizatora”, Toruń 2012, s. 223.
- ↑Por. art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634).
- B. Brzeziński (red.): Prawo finansów publicznych. Tow. Naukowe Organizacji i Kierownictwa „Dom Organizatora”, Toruń 2012, s. 223-265.
- L. Etel, B. Brzeziński (red.),System prawa finansowego. Tom III – Prawo daninowe, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010, s. 13-24, 131-340, 855-928.
- L. Lipiec-Warzecha,Ustawa o finansach publicznych: komentarz, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2011, s. 47-53.
- W. Misiąg, A. Nowak-Far, M. Bitner (red.),Ustawa o finansach publicznych: komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 13-24, 131-340, 855-928.
- A. Wernik,Finanse publiczne, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2007, s. 46-49.
- L. Etel, B. Brzeziński (red.),System prawa finansowego. Tom III – Prawo daninowe, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010, s. 16-22.
