Claudia Cardinale urodziła się 15 kwietnia 1938 r. wTunisie wefrancuskim protektoracie Tunezji[25] (istnieją źródła, które wskazują na inne miejsce urodzenia[a][26][27]). Jej rodzice mieszkali przy Avenue Jules-Ferry (obecnieAvenue Habib-Bourguiba) w centrum Tunisu. Następnie przenieśli się do dzielnicy „Mała Sycylia”, położonej w portowym mieście w aglomeracji Tunisu –La Goulette, zamieszkując w domu przy plaży. Ostatecznie rodzina przeprowadziła się do mieszkania znajdującego się przy rue de Marseille w Tunisie[25][28]. Najstarsza z czworga rodzeństwa – siostry Blanche oraz dwóch braci Brunona i Adriena[29]. Jej matka – Yolande Greco – przyszła na świat w Tunezji w rodziniesycylijskich emigrantów zTrapani[29]. Dziadkowie ze strony matki byli właścicielami niewielkiej stoczni w Trapani, później zaś osiedlili się w La Goulette, gdzie zamieszkiwała duża społeczność włoska[b][30]. Ojciec Claudii – François Cardinale – był inżynierem kolejowym (zatrudnionym wCompagnie des chemins de fer de Tunis; obecnie: Société nationale des chemins de fer tunisiens), urodzonym wGeli naSycylii[29]. Jej ojczystymi językami byłyfrancuski,tunezyjski arabski orazsycylijski – język jej rodziców. Nie mówiła powłosku, dopóki nie zaczęła występować w filmach włoskich[2].
Cardinale uczyła się w szkole św. Józefa od Objawieniafr.Saint-Joseph-de-l’Apparition w Kartaginie, do której uczęszczała wraz ze swoją młodszą siostrą, Blanche[31][32]. Następnie uczęszczała do Koledżu im. Paula Cambona (fr.Collège Paul Cambon) przy rue de Marseille w Tunisie, który ukończyła z zamiarem wykonywania zawodu nauczycielki[33][32]. Gdy była nastolatką, była określana jako „cicha, dziwna i dzika”. Podobnie jak inne dziewczyny z jej pokolenia była zafascynowanaBrigitte Bardot, która w tamtym okresie zyskała dużą popularność dzięki roli w filmieI Bóg stworzył kobietę z 1956 roku (w reżyseriiRogera Vadima)[34].
Pierwszym filmem Cardinale, w którym wystąpiła (wraz z kolegami z klasy) byłkrótkometrażowy (18-minutowy) obraz francuskiego reżyseraRené Vautiera,Anneaux d’or, z powodzeniem zaprezentowany podczas9. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Berlinie, gdzie został uhonorowany Nagrodą dla najlepszego krótkometrażowego filmu młodzieżowego (niem.Jugendfilmpreis – Kurzfilm)[35][36]. Film sprawił, że została małą lokalną celebrytką[37] i doprowadził do tego, że została zauważona przezJacques’a Baratiera, który zaproponował jej niewielką rolę wGoha. Propozycję zaakceptowała niechętnie po tym, jak Baratier wyjaśnił, że chce, aby w głównej roli u boku egipskiego aktora Omara Sharifa zagrała tunezyjska aktorka, a nie Włoszka. Pojawienie się Cardinale na planie zdjęciowym było jej debiutem w pełnometrażowym filmie fabularnym[38]. Film został zaprezentowany w konkursie na 11. Festiwalu Filmowym w Cannes[39]. Był nominowany do Złotej Palmy i zdobył Nagrodę Jury. Po wielu latach został przypomniany – jego odrestaurowaną wersję (wzbogaconą o stereofoniczny dźwięk) wyświetlono w ramach sekcji Cannes Classics na Festiwalu Filmowym w Cannes w 2013 roku[40].
Punkt zwrotny w rozwoju kariery Claudii Cardinale nastąpił w 1957 r. podczas Tygodnia Kina Włoskiego w Tunisie, kiedy wygrała konkurs na „Najpiękniejszą Włoszkę w Tunezji”[41]. Wydarzenie odbyło się w mieścieGammarth, ok. 15 km na półoc od Tunisu. Była to niewielka impreza charytatywna zorganizowana przez konsulat włoski. Claudia towarzyszyła matce, pomagając jej sprzedać koperty, w których znajdowały się losy na loterię. Wbrew swojej woli została wepchnięta na scenę i została wybrana, pomimo że nawet nie zdążyła się przedstawić. Pierwszą nagrodą był wyjazd naFestiwal Filmowy w Wenecji, na który pojechała w towarzystwie matki, ubrana w afrykańskim stylu – wdżellabę iburnus, ale po południu na plaży miała już na sobie skąpebikini, które w tamtym okresie było we Włoszech nowością. Zwróciła na siebie uwagępaparazzi, a kiedy wróciła do Tunisu, wielu producentów proponowało jej podpisanie kontraktu, kierując oferty za pośrednictwem ojca. Długo odmawiała[25]. Ostatecznie zdecydowała się skorzystać z propozycji podjęcia studiów wCentro sperimentale di cinematografia w Rzymie pod kierunkiemTiny Lattanzi. Przerwała je szybko, gdyż pomimo niezwykle fotogenicznego wyglądu miała problemy z realizowaniem zadań aktorskich, co było częściowo spowodowane trudnościami związanymi z biegłym opanowaniem języka włoskiego. Mówiła przede wszystkim po francusku, co było związane z tym, że język ten był językiem wykładowym w tunezyjskiej szkole, do której uczęszczała[2][42][43]. Wyjechała pod koniec pierwszego semestru, postanawiając powrócić do domu. Był to okres, w którym myślała nawet o porzuceniu aktorstwa[44]. Wkrótce jednak jej twarz znalazła się na okładce popularnego tygodnika „Epoca” – ten fakt pośrednio przywrócił jej wiarę we własne możliwości[c][45].
Po powrocie do Tunisu Cardinale odkryła niespodziewanie, że jest w ciąży. Była wówczas w związku ze starszym o około 10 latFrancuzem, który rozpoczął się, gdy miała zaledwie 17 lat i trwał około roku. Po tym jak jej chłopak dowiedział się o ciąży, namawiał ją, aby poddała się aborcji, ale zdecydowała się urodzić dziecko[46]. Aktorka nigdy nie ujawniła, kto był ojcem jej pierwszego dziecka. Wyjawiła natomiast, że została zgwałcona[47]. Zdarzenie miało miejsce w Tunisie – mieście, w którym się urodziła i spędziła najmłodsze lata.
„W tym czasie przeżywałam bardzo delikatny moment w moim życiu. Mężczyzna, którego nie znałam, znacznie starszy ode mnie, wepchnął mnie do samochodu i zgwałcił. To było straszne, ale najlepsze jest to, że mój cudowny Patrick narodził się z tej przemocy. W rzeczywistości, mimo że byłam w bardzo skomplikowanej sytuacji jako samotna matka, postanowiłam nie dokonywać aborcji. Kiedy ten mężczyzna dowiedział się o mojej ciąży, pojawił się, domagając się abym zdecydowała się na aborcję. Ani przez chwilę nie myślałam o pozbyciu się mojego stworzenia! Rozmawiałam o tym z moimi wspaniałymi rodzicami i moją siostrą Blanche i wszyscy zdecydowaliśmy, że moje dziecko będzie dorastać w rodzinie, jak młodszy brat.”
Claudia Cardinale
Po dramatycznych przejściach przyjmowała propozycje filmowe, aby być niezależną finansowo i wychowywać dziecko. „To dla niego to zrobiłam. Dla Patricka, tego dziecka, które chciałam zachować pomimo okoliczności i ogromnego skandalu, jaki mógł wtedy wywołać nieślubny poród” – wspominała po latach w wywiadzie udzielonym dziennikarzowi „Le Monde”[49].
Swoje problemy finansowe rozwiązała podpisując siedmioletni kontrakt na wyłączność z firmą producencką Vides, należącą do Franco Cristaldiego[d][50][51][52] Cristaldi, z którym była związana od 1966 do 1975 roku, w dużej mierze zarządzał jej wczesną karierą[2].
Zgodnie z umową, w 1958 roku Cardinale otrzymała niewielką rolę w komedii kryminalnejMario MonicieliegoSprawcy nieznani (wł.I soliti ignoti). Film, w którym wystąpili czołowi włoscy aktorzy –Vittorio Gassman,Totò,Marcello Mastroianni iRenato Salvatori – odniósł międzynarodowy sukces[53]. Młodziutka aktorka wcieliła się w Carmelitę, sycylijską dziewczynę de facto uwięzioną w swoim domu przez narzucającego swoją wolę brata. „To był w pewnym sensie mój debiut filmowy. Mario był niezwykłą osobą, z rzadko spotykaną inteligencją i pamięcią. W tamtym czasie nie mogłam zrozumieć wszystkiego, co mówił, a przez te wszystkie gesty i krzyki myślałam, że cały czas się kłócą.” – wspominała po latach. Komedia odniosła ogromny sukces, czyniąc z Cardinale osobę powszechnie rozpoznawalną. Niektóre gazety już nazywały ją „la fidanzata d’Italia” (wł.włoska ślicznotka)[54][55]. W tym samym roku zagrała główną rolę u bokuYvonne Monlaur w romantycznej komediiClaudio GoryTrzech obcych w Rzymie (wł.Tre starniere a Roma)[56].
„Nie chciała kina, ale ostatecznie przyjęła je jako azyl, a Włochy, których języka nie znała, były jej ucieczką. W Rzymie bierze lekcje aktorstwa dzięki stypendium, a wpływowy producent Franco Cristaldi, którego poślubi i który adoptuje jej syna, bierze ją pod swoje skrzydła i stawia na jej talent w oczekiwaniu na owocny zwrot z tej inwestycji.” – napisał po latach Olivier Horner w swojej recenzji filmu dokumentalnegoClaudia Cardinale, la créature du secret, opowiadającego o życiu aktorki[57].
Pomimo że pracowała jeszcze w siódmym miesiącu ciąży, jej stan był utrzymywany w ścisłej tajemnicy. Dręczona myślami o samobójstwie, wpadła wdepresję[58]. Kiedy pomyślała, że nie może już dłużej ukrywać swojego stanu, poprosiła Cristaldiego o rozwiązanie umowy. Partner aktorki, zdając sobie doskonale sprawę z jej trudnego położenia, zadecydował, aby urodziła dziecko w Londynie, z dala od prasy. Poinformował przy tym, że wyjechała do Anglii, aby uczyć się angielskiego[59]. Producent powiedział jej, aby nie ujawniała prawdy o dziecku, ponieważ byłoby to źle widziane przez opinię publiczną, co w konsekwencji położyłoby kres jej karierze. Sporządził szczegółowy kontrakt w amerykańskim stylu, obejmujący każdy najmniejszy szczegół jej życia, pozbawiając ją możliwości działania we własnym imieniu[60]. Na podstawie zapisów umowy nie mogła na przykład ściąć włosów ani przytyć. Ponadto musiała utrzymywać w tajemnicy, że ma małego synka, którego urodziła w wieku 19 lat[61] – miała mówić, że jest jej młodszym bratem[47]. Cardinale wyjaśniła: „Nie byłam już panem własnego ciała ani myśli. Nawet rozmowa z przyjacielem o czymkolwiek, co może sprawić, że będę wyglądać inaczej niż mój publiczny wizerunek, była ryzykowna – w przypadku gdyby to zostało nagłośnione, byłabym w tarapatach. Wszystko było w rękach Vides”[62]. Przez siedem lat zachowywała tajemnicę nie tylko przed opinią publiczną, ale także przed własnym synem Patrickiem, który przez pierwszych pięć lat dorastał pod opieką jej rodziców[63][4]. Taka sytuacja utrzymywała się do dnia, kiedy dziennikarzEnzo Biagi odkrył prawdę. Po tym, jak Cardinale postanowiła opowiedzieć mu wszystko, opublikował jej historię w magazynach „Oggi” i „L’Europeo”[64]. Po latach wspominała, że nienawidziła tego okresu życia – na mocy kontraktu, który podpisała z Cristaldim, była całkowicie odcięta od świata, a jej harmonogram dnia był ściśle określony[65].
W 1959 roku wystąpiła u bokuRenato Salvatoriego w mafijnym filmieWiatr z południa (wł.Vento del sud) oraz wcieliła się w rolę żony bezrobotnego mężczyzny, oskarżonego o napaść na kierownika firmy portowej, w koprodukcji włosko-francusko-hiszpańskiejCzłowiek zza biurka (wł.Il magistrato)Luigiego Zampy[66]. Zagrała także u bokuPietro Germiego w jego filmie kryminalnymW ślepej uliczce (wł.Un maledetto imbroglio), co było dla niej dużym wyzwaniem w zakresie opanowania sztuki aktorskiej. Jednocześnie uczyła się swobodnego występowania przed kamerą[67]. Uważała, że był to jej pierwszy prawdziwy test w zawodzie aktorki[68]. Następnie zagrała rolę Marii w brytyjskim filmieRalpha ThomasaW górę i na dół (ang.Upstairs and Downstairs), w którym wystąpiliMichael Craig iAnne Heywood[69]. We wczesnych rolach była zwykledubbingowana, ponieważ producenci uważali jej głos za zbyt ochrypły[70].
W 1960 roku zagrała u bokuMarcello Mastroianniego w nagrodzonymZłotym Lampartem filmieMauro BologniniegoPiękny Antonio (wł.Il bell’Antonio)[71]. Obraz ten zapoczątkował jej owocną współpracę z tym artystą. Aktorka stwierdziła, że jej filmy z Bologninim należały do najradośniejszych w jej karierze, uważając go za „wielkiego reżysera, człowieka o rzadkich umiejętnościach zawodowych, wspaniałym smaku i kulturze”. Poza tym ceniła go jako wrażliwego i oddanego przyjaciela[72]. W filmach Bologniniego wcielała się w role manipulujących kobiet, które prowadzą mężczyzn na zatracenie. Podczas kręceniaPięknego Antoniego zakochał się w niej jej filmowy partner, Marcello Mastroianni, ale odrzuciła jego zaloty, ponieważ nie traktowała jego miłości poważnie, uważając go za jednego z tych aktorów, którzy nie mogą oprzeć się uczuciom do partnerek z planu zdjęciowego[73]. Mastroianni nawet po wielu latach przekonywał, że jego miłość była autentyczna[74]. Claudia Cardinale wcieliła się następnie w rolęPauliny Bonaparte we francuskim filmieAbla Gance’aBitwa pod Austerlitz (fr.Austerlitz)[75], a po pojawieniu się u bokuGassmana iSalvatoriego w sequeluSprawców nieznanych,Skoku w Mediolanie (wł.Audace colpo dei soliti ignoti), zagrała Ginettę, narzeczoną Spirosa Focása, u boku Renato Salvatoriego iAlaina Delona w cenionym przez krytyków filmieLuchina ViscontiegoRocco i jego bracia[76]. Jednak jej główna rola wNastępcach tronów (wł.I Delfini)Francesco Maselliego przyciągnęła największą uwagę w tym okresie[53]. Włoski charakteryzatorFrancesco Freda, który pracował z wieloma gwiazdami kina, uważał, że film utorował jej drogę „do wielkiego sukcesu”, zauważając „słodycz jej uśmiechu”, który poruszył publiczność[77].
W 1961 roku Cardinale wcieliła się w zmysłową piosenkarkę z klubu nocnego i młodą matkę w filmieValerio ZurliniegoDziewczyna z walizką[78], który opowiada o miłości młodego chłopaka z dobrego domu do upadłej dziewczyny, artystki podrzędnych lokali rozrywkowych. Jak zauważył Aleksander Jackiewicz, aktorka zagrała bardzo przekonująco, przypominając „ostry rysunek realistycznych bohaterek: jest prostacka i zarazem delikatna; jest zmysłowa, ma trochę schrypnięty głos, który robi wrażenie namiętnego; potrafi być przy tym czuła jak dziecko”[79]. W efekcie własnego doświadczenia, związanego z wczesnym macierzyństwem, Cardinale w naturalny sposób przekazała obawy nastoletniej matki, w pełni utożsamiając się z postacią Aidy[78]. Jej zaangażowanie psychiczne było tak duże, że potrzebowała kilku miesięcy, aby przezwyciężyć swoje obawy i przygotować się do tej roli[80]. Reżyser był bardzo blisko i wspierał ją podczas produkcji, co więcej, rozwinęła się między nimi prawdziwa przyjaźń, oparta na głębokim wzajemnym zrozumieniu. Cardinale zauważyła: „Zurlini był jednym z tych, którzy naprawdę kochają kobiety: miał niemal kobiecą wrażliwość. W jednej chwili mógł mnie zrozumieć. Nauczył mnie wszystkiego, nigdy nie stawiając mi żadnych wymagań... Naprawdę bardzo mnie lubił”[78]. Jej rola wDziewczynie z walizką zdobyła gorące uznanie krytyków. Dennis Schwartz uznał, że była w tym okresie „najbardziej czarująca”[81].
Zurlini wybrał ją do tak trudnej roli wbrew radom wszystkich – nie była wówczas uważana za „prawdziwą” aktorkę, ani jedną z najbardziej uwielbianych włoskich piękności. Była natomiast samotną matką, która bardzo potrzebowała pieniędzy[46]. Swoje problemy finansowe rozwiązała podpisując siedmioletni kontrakt na wyłączność z firmą producencką Vides, należącą do Franco Cristaldiego[50][51][52][d], który od 1966 do 1975 roku był jej mężem, jednocześnie w dużej mierze zarządzał jej wczesną karierą[2].
W 1962 roku Cardinale zagrała u boku Jean-Paula Belmondo rolę Vénus w osadzonym w XVIII wieku francuskim filmie przygodowymCartouche-zbójca (wł.Cartouche). Ta rola sprawiła, że znalazła się w gronie głównych gwiazd filmowych we Francji[85]. WSamotności (wł.Senilità) Bologniniego wcieliła się w rolę młodziutkiej dziewczyny, Angioliny Zarri, która budzi zainteresowanie zbliżającego się do czterdziestki, żyjącego w świecie książek Emilio Brentaniego (w tej roli wystąpiłAnthony Franciosa). Scenarzysta filmowy Jacek Klinowski opisywał ją na planie filmowym jako „porywającą i uderzająco piękną dwudziestolatkę”[86]. W tym samym roku Cardinale udzieliła wywiadu pisarzowiAlberto Moravii, który w filmach skupił się wyłącznie na jej seksualności i obrazie ciała. Cardinale zwróciła mu uwagę: „Użyłam swojego ciała jako maski, jako wyobrażenia siebie”[87]. Rozmowa została opublikowana w amerykańskim magazynie „Esquire” pod tytułemThe Next Goddess of Love (pol.Nowa bogini miłości). Cardinale z rozbawieniem odkryła, że zainspirowała ona pisarza do opublikowania w następnym rokuLa dea dell’amore (pol.Bogini miłości), w której jedna z bohaterek, ze swoim pięknym wyglądem fizycznym i naturalnymi kształtami, bardzo przypominała Cardinale[87]. Zaledwie kilka lat później zagrała podobną postać w filmie opartym na innej powieści Moravii,Czas obojętności (wł.Gli Indifferenti)[88].
15 marca 1962 roku wzięła udział w sesji fotograficznej dla magazynuVogue. Zdjęcia wykonałBert Stern, który kilka miesięcy później zrealizowałsłynną sesję zdjęciowąMarilyn Monroe, fotografując ją zaledwie kilka tygodni przed śmiercią[89][90].
Najlepszym i najbardziej płodnym okresem w jej karierze był rok 1963, kiedy wystąpiła w wielu czołowych produkcjach[91]. Zagrała u bokuBurta Lancastera wLamparcie (wł.Il gattopardo)Luchino Viscontiego, wcielając się w wiejską dziewczynę, która poślubiła postępowego młodego arystokratę (Alain Delon). Zagrała również aktorkę filmową obsadzoną przez reżysera Guida Anselmiego (w postać tę wcielił się Marcello Mastroianni) wOsiem i półFederico Felliniego. Oba filmy zyskały duże uznanie i są często określane przez krytyków i badaczy jako jedne z najlepszych w historii kina[92][93].
Cardinale brała udział w obu filmach dokładnie w tym samym okresie, często przechodząc od jednego do drugiego i doświadczając ściśle planowego podejścia Viscontiego, które silnie kontrastowało ze znacznie bardziej zrelaksowanym stylem Felliniego i jego niemal całkowitym poleganiu na improwizacji[94]. Cardinale pamiętała, że plan filmowy Viscontiego miał niemal religijną atmosferę, wszystko skupiało się na kręconych zdjęciach, było odległe od świata zewnętrznego. Visconti potrzebował ciszy, podczas gdy Fellini wolał hałas i zamieszanie[95].
Akcja filmuLampart, w którym Cardinale wcieliła się w postać sycylijskiej szlachcianki Angeliki Sedary, toczy się w latach 60. XIX wieku. Obraz opowiada o zanikającymarystokratycznym stylu życia[96]. Aktorka na planie robiła wielkie wrażenie swoją urodą i wdziękiem. Jak zauważył Aleksander Jackiewicz, nigdy jeszcze nie była tak piękna[97]. Uroku dodawały jej zwiewne, obszerne sukniekrynolinowe oraz błyszczące klejnoty upięte we włosach. Do tych niezwykle bogatych kreacji po latach wielokrotnie odwoływali sięDomenico Dolce iStefano Gabbana, założyciele domu modyDolce & Gabbana[96] Film kończy się sekwencją balową trwającą 45 minut. Krytyk filmowyDerek Malcolm zauważył, że trudno porównać scenografię wykorzystaną w filmie do jakiejkolwiek innej[13]. Imponująca liczba postaci pojawiła się w najlepszych strojach – kobiety w sukniach wieczorowych, mężczyźni – w białych krawatach. Cardinale jest w filmie jedyną kobietą stosującą makijaż, co odróżnia ją od innych dam. Krytycy wskazują, że postać Angeliki, w którą się wcieliła aktorka, symbolizuje kształtowanie się nowej Italii, co można zaobserwować także podczas sceny balowej w sposobie, w jaki jej biała suknia wyróżnia się na tle sali pełnej kobiet w równie imponujących kreacjach. Carson Poplin zauważa, że „umieszczając Angelikę w bieli i pozwalając jej być stosunkowo pozbawioną ozdób, jeśli chodzi o akcesoria, symbolizuje ona zarówno zbliżające się małżeństwo, jak i nowy początek dla Włoch”[14].
BohateremOsiem i pół jest Guido Anselmi (Marcello Mastroianni), reżyser filmowy przeżywający okres niemocy twórczej, zwątpień i frustracji. Przebywa na leczeniu w sanatorium, a jednocześnie uczestniczy w przygotowaniach do realizacji nowego filmu. Pragnąć uciec od rzeczywistości oraz trapiących go lęków, artysta zagłębia się w świat wspomnień i imaginacji. Claudia Cardinale zagrała muzę reżysera, będącą wyobrażeniem jego ideału[15][97][98]. „I od czasu do czasu Guido wyobraża sobie swoją idealną kobietę, którą ucieleśnia Claudia Cardinale: chłodna, pocieszająca, piękna, pogodna, bezkrytyczna, ze wszystkimi odpowiedziami i bez pytań. Ta wizja, kiedy się pojawia, okazuje się rozczarowaniem (jest tak beznadziejna, jak wszyscy inni aktorzy), ale w swoim umyśle przekształca ją w Muzę i próbuje znaleźć pocieszenie w jej wyimaginowanym wsparciu” – napisał w swojej recenzji8½ Roger Ebert[16].
Claudia Cardinale, Burt Lancaster i Alain Delon w filmieLampart Luchino Viscontiego (1963)
Po przyjeździe do Włoch Claudia Cardinale zdecydowanie lepiej posługiwała sięjęzykiem francuskim aniżeliwłoskim. Wynikało to z tego, że urodziła się i dzieciństwo spędziła w Tunezji, która stanowiła w tym czasie (do 1956 roku)francuski protektorat[12] Współpraca z Federico Fellinim była dla aktorki przełomowa. Do tej pory we włoskich filmach, w których występowała, nie używano jej oryginalnego głosu, ponieważ uznano go za zbyt ochrypły, jak również zwracano uwagę na jej wyraźny, francuski akcent, który sprawiał, że jej język oceniano za niewystarczająco włoski[99][100]. Dopiero wOsiem i pół pozwolono jej używać własnego głosu[99][101]. Cardinale wyjaśniła: „Kiedy przyjechałam na mój pierwszy film, nie mogłam powiedzieć ani słowa. Myślałam, że jestem na Księżycu. Nie mogłam zrozumieć, o czym mówią i mówiłam po francusku; w rzeczywistości byłam dubbingowana, a Federico Fellini był pierwszym, który użył mojego głosu. Myślę, że miałam bardzo dziwny głos”. Po latach aktorka wspominała, że mimo usilnych starań, nawet w tym najsłynniejszym filmie Felliniego da się wyczuć jej francuski akcent[12]. Jej głos brzmiał co prawda obco dla części widzów, ale według samego reżysera był niezwykle kobiecy. Z czasem został uznany za bardzo uwodzicielski[102].
Dzięki wcieleniu się w postać Angeliki wLamparcie i krótkiemu pojawieniu się wOsiem i pół, gdzie zagrała „idealną kobietę”, Cardinale osiągnęła status gwiazdy najwyższego formatu[103].
W tym samym roku (1963) Cardinale zagrała rolę Mary w filmieJego dziewczyna (wł.La ragazza di Bube)[104], w którym użyła również własnego głosu. Za tę rolę w 1965 roku otrzymała nagrodęNastro d’argento w kategorii „Najlepsza aktorka pierwszoplanowa”[105]. W 1963 roku wystąpiła też w swoim pierwszym amerykańskim filmie (choć został wyprodukowany we Włoszech) – zagrała księżniczkę Dalę, zamożną arystokratkę, która jest miłością sir Charlesa Lyttona (w tej roli wystąpiłDavid Niven). Zdjęcia do filmu kręcono wCortinie d’Ampezzo,Rocca di Papa pod Rzymem, w Paryżu i Los Angeles. Głos Cardinale został zdubbingowany przez kanadyjską piosenkarkęGale Garnett, której nazwisko nie znalazło się napisach końcowych[106]. Niven zachwycał się współpracą z aktorką, mówiąc do niej: „Po spaghetti jesteś dającym największe szczęście wynalazkiem Włoch”[107].
W 1964 roku Cardinale zagrała u bokuRoda Steigera iShelley Winters we włoskim filmieCzas obojętności (wł.Gli Indifferenti)Francesco Maselliego. Następnie spędziła trzy lata w Stanach Zjednoczonych, gdzie wystąpiła w kilku hollywoodzkich filmach. Opowiedziała o tym, jak skorzystała z propozycji, wyjaśniając, że była to inicjatywa Amerykanów, którzy w tym czasie proponowali role filmowe wszystkim odnoszącym sukcesy europejskim aktorkom, mając nadzieję na stworzenie swoistego monopolu. Dla wielu było to niekorzystne doświadczenie, ale ona nie była stratna: „Zadbałam o własne interesy, kategorycznie odmawiając podpisania umowy na wyłączność zUniversal Studios. Podpisywałam jedynie kontrakty na pojedyncze filmy. Ostatecznie wszystko dobrze dla mnie się ułożyło”[108].
W 1964 roku znalazła się w obsadzie hollywoodzkiego filmuHenry’ego HathawayaŚwiat cyrku, gdzie wystąpiła u bokuJohna Wayne’a iRity Hayworth. Wcieliła się w postać Toni Alfredo – córki Lili Alfredo (tę rolę zagrałaRita Hayworth), która występuje z nią w duecie w cyrku[109]. Pod koniec dekady wróciła do kręcenia filmów przede wszystkim we Włoszech, akceptując cięcia płac i nie zważając na możliwości zrobienia wielkiej kariery w Hollywood. Po latach powiedziała: „Nie podoba mi się system z gwiazdami. Jestem normalną osobą. Lubię mieszkać w Europie. Mam na myśli, że wiele, wiele razy jeździłam do Hollywood, ale nie chciałam tam podpisać kontraktu”[110]. Scenarzysta filmowy David Simpson zauważył, że w rezultacie „Cardinale nigdy nie osiągnęła takiego samego poziomu sławy jak Sophia Loren i Gina Lollobrigida”, chociaż występowała w większej liczbie dobrych filmów[111].
Claudia Cardinale jako matka chrzestna 26. edycji konkursuMiss Włoch (1965)
W 1964 roku zagrała także główną rolę w filmieWspaniały rogacz (wł.Il magnifico cornuto), opartym na belgijskiej sztuceFernanda Crommelyncka podtym samym tytułem (fr.Le Cocu magnifique)[112]. Była wtedy u szczytu swojej zmysłowości, ale po czasie film przyniósł jej tylko nieprzyjemne wspomnienia, ponieważ doświadczyła niewielkiej empatii ze strony reżyseraAntonia Pietrangelego, podczas gdy aktorUgo Tognazzi próbował ją uwieść[113]. Rok później Cardinale wystąpiła w filmieBłędne gwiazdy Wielkiej Niedźwiedzicy w reżyserii Lucchino Viscontiego (wł.Vaghe stelle dell’Orsa). Wcieliła się w postać Sandry Dawdson – kobiety ocalałej z Holokaustu, której ojciec zginął w obozie koncentracyjnym. Na tym tle w filmie rysowały się jej skomplikowane relacje uczuciowe[114].Następnie, w tym samym roku, zagrała u bokuRocka Hudsona wBlindfold – produkcji wytwórni Universal Pictures, ostatnim filmie wyreżyserowanym przezPhilipa Dunne’a. Zdjęcia rozpoczęły się 22 lutego 1965 roku wOcala naFlorydzie[115].Dublerką Claudii Cardinale byłaDiane Bond[116]. Cardinale zaprzyjaźniła się na planie filmowym z Hudsonem, który okazał się wobec niej bardzo opiekuńczy, będąc świadomym, że aktorka odczuwa pewien dyskomfort grając poza granicami Włoch. Podczas pobytu w Hollywood aktorka zaprzyjaźniła się również zBarbrą Streisand,Elliottem Gouldem iSteve’em McQueenem, ale mimo wszystko nigdy nie udało jej się tam poczuć jak u siebie[117].
W 1966 roku Cardinale była określana mianem najpopularniejszej gwiazdy filmowej we Włoszech; cieszyła się wówczas nawet większą popularnością niż Marcello Mastroianni i Sophia Loren[100]. Amerykański magazyn „Life” stwierdził, że „urok osobisty Cardinale jest mieszanką solidnej prostoty i promiennej zmysłowości. To porusza mężczyzn na całym świecie, aby wyobrażali sobie ją zarówno jako ekscytującą kochankę, jak i żonę”[100]. Jednak po sukcesie, który odniosła w Hollywood, aktorka zaczęła wyrażać obawy, jeśli chodzi o kierunek rozwoju jej kariery. W wywiadzie dla magazynu „Life”, który udzieliła w lipcu 1966 roku wyznała, że obawia się być przesadnie wytworną i eksploatowaną, jak Sophia Loren i chociaż miała kilka kolejnych amerykańskich filmów w kolejce, stwierdziła: „Jeśli muszę zrezygnować z pieniędzy, rezygnuję. Nie chcę popadać w banał”[100].
Claudia Cardinale z partnerem, producentem i reżyserem Franco Cristaldim (1965)
W 1966 roku fotografia Cardinale znalazła się na okładce albumu Boba DylanaBlonde on Blonde (1966), ale została użyta bez zgody Cardinale i usunięta z uwagi na późniejsze naciski w tym przedmiocie[118]. W tym samym roku zagrała wfilmie wojennymWojna w Algierze (ang.Lost Command)Marka Robsona (Columbia Pictures), gdzie wystąpiła u bokuAnthony’ego Quinna,Alaina Delona iGeorge’a Segala. Quinn wyraził swoją miłość do pracy z Cardinale, stwierdzając, że chociaż uwielbia zarówno Cardinale, jak i Loren: „łatwiej utożsamiam się z Claudią. Sophia stwarza wrażenie czegoś większego niż życie, czegoś nieosiągalnego. Ale Claudia – choć nie jest łatwa, to wciąż jest w zasięgu ręki”[100]. Zagrała takżemeksykańskąmarkizę w westernieZawodowcy (ang.The Professionals), ponownie tworząc ekranowy duet z Burtem Lancasterem – obraz ten uznała później za swój najlepszy amerykański film[119]. Wiąże się z nim historia, którą wspominała po latach. ReżyserRichard Brooks pragnął zobaczyć jątopless w scenie, w której Burt Lancaster zdzierał jej koszulę. Zakładał, że w końcu ulegnie i zgodzi się na odrobinę nagości. Aktorka, która nie chciała się rozbierać przed kamerą, postawiła na swoim, udając się do projektanta kostiumówMarleny Dietrich z prośbą o zaprojektowanie dla niej specjalnegogorsetu, który ukryłby jej nagość. Ostatecznie scena wyszła bardzo dobrze[120].
Następnie zagrała wRóży dla każdego (wł.Una rosa per tutti) oraz w seksfarsieNie daj się usidlić (ang.Don’t Make Wawes)Alexandra Mackendricka – wystąpiła u bokuTonego Curtisa. Chociaż drugi z wymienionych filmów miał kilka zabawnych momentów, krytycy generalnie nie pozostawili na nim suchej nitki, podkreślając brak chemii na ekranie pomiędzy odtwórcami głównych ról – Cardinale a Curtisem[121]. Zdarzały się jednak odmienne opinie. PrzykładowoLeonard Maltin określił film jako „klejnot”[122].
Na początku 1967 rokuFranco Cristaldi dołączył do niej w Stanach Zjednoczonych. Kiedy przebywali wAtlancie, zaskoczył ją, zabierając na ceremonię ślubną, którą zorganizował bez jej wiedzy. Wzięła w niej udział, ale martwiła się utratą praw do opieki nad dzieckiem – Patrickiem. Zdała sobie również sprawę, że w coraz większym stopniu nie jest w stanie podejmować decyzji dotyczących własnego życia[3]. Małżeństwo nigdy nie zostało oficjalnie prawnie potwierdzone we Włoszech[123].
W 1968 roku Cardinale wystąpiła u bokuFranca Nero wDniu puszczyka (wł.Il giorno della civetta). Ta rola została uhonorowana nagrodąDavida di Donatello w kategorii „Najlepsza aktorka pierwszoplanowa”[19]. Ponownie spotkała się na planie z Rockiem Hudsonem, z którym wystąpiła we włoskiej komedii kryminalnejUkradnij następnemu (wł.Ruba al prossima tuo) w reżyseriiFrancesco Maselliego. W tym samym roku wystąpiła także u bokuRoda Taylora wPiekle z bohaterami (ang.The Hell with Heroes della civetta) oraz zagrała jedną ze swoich najbardziej znanych ról, wcielając się w postać byłej prostytutki Jill McBain w epickim westernieSergia LeonegoPewnego razu na Dzikim Zachodzie (ang.C’era una volta il West)[124]. Jej rola była tak wielka i przejmująca, że biograf Leone, Robert C. Cumbow, opisał ją jako „trwale wyrytą w historii kina” i zauważył, jak idealnie do niej pasowała: „Jej wygląd bogini seksu łączy się z jej bardziej mistycznymi skojarzeniami ikonograficznymi, aby ułatwić metamorfozę Jill od kobiety lekkich obyczajów do budowniczej miasta, od nierządnicy do matki ziemi, od grzesznicy do symbolu Ameryki –apoteozy nierządnicy o złotym sercu”[125]. Film odniósł wielki sukces kasowy w wielu państwach. Przykładowo ponad pół wieku po premierze, w lutym 2022 roku, znajdował się na 6. miejscu pod względem liczby widzów w Niemczech[126].
Claudia Cardinale w filmieKamoryści Pasquale’a Squitieriego (1965)
W następnym roku Cardinale wystąpiła u bokuFranca Nero w filmieKamoryści (fr.I guappi) Pasquale’a Squitieriego,dramacie historycznym z elementami „poliziotteschi” i „noir”[134]. Udział w zdjęciach do tego obrazu był dla aktorki przełomowy, gdyż poznała tam swojego przyszłego partnera życiowego. ReżyserPasquale Squitieri(inne języki) i Claudia Cardinale spotkali się po raz pierwszy na planie i wkrótce zostali parą. Ich namiętny związek trwał do 1999 roku. Mimo iż mieli wspólną córkę Claudine, nigdy nie zawarli małżeństwa[135]. W 1975 roku Claudia rzuciła dla Pasquale’a męża,Franca Cristaldiego[136].
W 1975 r. aktorka zagrała córkę emigranta politycznego – w rolę jej ojca w filmieMaura BologniniegoLibera – moja miłość (wł.Libera, amore mio!) wcielił sięAdolfo Cieli, który zagrał bohatera, który jest „coraz bardziej rozdrażnionyfaszystowskim rządem Włoch i czyni wobec niego wiele śmiałych i bardzo osobistych gestów”[137]. Jeszcze w tym samym roku wystąpiła w komediachIgraszki o północy (wł.A mezzanotte va la ronda del piacere; na planie partnerował jejVittorio Gassman) iTu zaczyna się przygoda (wł.Qui comincia l’avventura). W drugim z wymienionych filmów wystąpiła w duecie z inną gwiazdą ówczesnego kina,Moniką Vitti, której biograf zauważył, że obie aktorki wyraźnie wyróżniały się na tle obsady składającej się głównie z mężczyzn[138].
Po roli wSi salvi chi vuole (1980) i mniejszej roli wSalamandrzePetera Zinnera u bokuFranco Nero,Anthony’ego Quinna iChristophera Lee[146], Cardinale zagrała ukochaną Marcello Mastroianniego w filmie wojennymLiliany CavaniSkóra (wł.La pelle), który ponownie połączył ją na planie zBurtem Lancasterem[147]. W 1982 roku Claudia Cardinale za tę rolę została uhonorowana nagrodąNastro d’argento w kategorii „Najlepsza aktorka drugoplanowa”[148][149]. Ponadto film został zakwalifikowany do konkursu naFestiwalu Filmowym w Cannes w 1981 roku (Złotą Palmą został uhonorowany wówczasCzłowiek z żelazaAndrzeja Wajdy)[150]. W 1982 roku Cardinale pojawiła się wFitzcarraldoWernera Herzoga, wcielając się w rolę Molly – odnoszącej sukcesy właścicielkidomu publicznego, która finansuje swojemu tytułowemu kochankowi – przedsiębiorcy eksplorującemu nowe tereny wAmeryce Południowej (w tej roliKlaus Kinski) – zakup staregoparowca. Film, inspirowany prawdziwą historią peruwiańskiego baronakauczukowegoCarlosa Fermína Fitzcarralda, był kręcony wBrazylii iPeru. Obraz spotkał się z uznaniem krytyków.Vincent Canby zThe New York Times nazwał go „dobrym, ekscentrycznym, fascynującym filmem” i „oszałamiającym widowiskiem”, porównując dynamikę między Kinskim i Cardinale do tej, która istniała pomiędzyKatharine Hepburn iHumphreyem Bogartem w filmieJohna HustonaAfrykańska królowa. Zwrócił uwagę, że chociaż czas, w którym Cardinale pojawiała się ekranie w filmie, nie był niestety duży, to nadała mu humorystyczny wydźwięk; pochwalił sposób, w jaki udało jej się zmienić Kinskiego – znanego ze swojego zmiennego temperamentu i portretów megalomanów i przestępców – w jego „prawdziwie czarującą obecność na ekranie”, dodając nowy wymiar w jego karierze aktorskiej[151]. Następnie, jeszcze w tym samym roku, Cardinale zagrała u bokuPierre’a Mondy’ego we francusko-włoskiej seks farsiePrezent (fr.Le Cadeau), wcielając się w rolę Antonelli – żony francuskiego bankiera Grégoire’a Dufoura, któremu koledzy z pracy wręczają wyjątkowy prezent pożegnalny, zapewniając mu towarzystwo atrakcyjnej prostytutki Barbary (Clio Goldsmith), która towarzyszy mu w podróży do Włoch. Biografowie aktorki, Enrico Lancia i Fabio Minelli, zwrócili uwagę, że Cardinale zagrała swoją rolę w tym filmie z „dojrzałym wdziękiem i wyrazistością”[152].
W 1990 roku Claudia Cardinale zagrała u bokuBruno Cremera wAtto di dolore (reż.Pasquale Squitieri), wcielając się w postać Eleny, wdowy wychowującej dwoje dzieci, której życie wywraca się do góry nogami, gdy odkrywa, że jej syn Sandro jest uzależniony od narkotyków. Mimo prób podejmowanych przez matkę, chłopak nie jest w stanie wyjść z nałogu, a ona sama podejmuje dramatyczną decyzję[164]. Za rolę w tym filmie w 1992 roku Cardinale otrzymała nominację do nagrodyNastro d’argento w kategorii „Najlepsza aktorka pierwszoplanowa”[165]. W 1990 roku pojawiła się również w radziecko-włosko-hiszpańsko-marokańskiej produkcjiBitwa trzech królów (hiszp.La batalla de los tres reyes)[166].
W tym samym roku aktorka zgodziła się ponownie wystąpić na planie zdjęciowymSyna Różowej Pantery zBlakiem Edwardsem,Herbertem Lomem iBurtem Kwoukiem, aby uczcić 30. rocznicę premieryRóżowej Pantery. Był to ostatni film Edwardsa. Okazał się komercyjną porażką, jak również został surowo oceniony przez krytyków którzy rozpaczali nad „boleśnie nieśmiesznym scenariuszem” i roląRoberta Benigniego w roli nieślubnego syna inspektoraClouseau, za którą w1994 roku aktor otrzymał nominację doZłotej Maliny w kategorii „Najgorszy debiut aktorski”. Film na serwisieRotten Tomatoes ma ocenę zaledwie 6%, która została wystawiona na podstawie 34 recenzji (stan na 24 lutego 2022 r.)[168]. W 1994 roku zagrała we francuskiej komediiOne myślą tylko o tym (fr.Elles ne pensent qu'à ça...) w reżyseriiCharlotte Dubreuil), która powstała na podstawie komiksuGeorges’a Wolinskiego. Rok później pojawiła się w kanadyjskim (francuskojęzycznym) policyjnym serialu telewizyjnym10-07: L’affaire Zeus[169].
W 1997 roku zagrała w brytyjsko-włoskim miniserialu telewizyjnymNostromo, wyreżyserowanym przezAlastaira Reida i wyprodukowanym przezFernando Ghię z Pixit Productions,koprodukcjiRadiotelevisione italiana,Televisión Española iWGBH Boston[170]. Film jest opisywany jako „adaptacja epickiej powieściNostromoJosepha Conrada o politycznych wstrząsach, chciwości i romansie z przełomu XIX i XX wieku w Ameryce Południowej”[171]. Obsada filmu została nominowania do nagrodyALMA za „wybitną obsadę latynoską w filmie lub miniserialu stworzonym dla telewizji”. Jeszcze w tym samym roku (1997.) Cardinale pojawiła się w filmachSous les pieds des femmes iStupor Mundi. W ostatnim z wymienionych wcieliła się w histopryczną postaćKonstancji Aragońskiej[172]. W 1998 roku we francuskim obrazieRiches, belles, etc. zagrała rolę matkiLoli Naymark – zamożnej baronowej, która zostawia swój hotel córce, by zaopiekowała się nim podczas jej nieobecności[173]. W następnym roku w historycznym filmieBandyci (wł.Li chiamarono... briganti!)Cristaldiego zagrała chłopską matkę dwojga dzieci, które były członkami armiiCarmina Crocco (w tę rolę wcielił sięEnrico Lo Verso) w epoceGaribaldiego. Słabo przyjęty film, opowiadający o bandytyzmie (i jego najgłośniejszym przedstawicielu) szerzącym się porisorgimento, został zbojkotowany i w niewyjaśnionych okolicznościach wycofany z kin (producenci od tego czasu odmówili cesji praw do jego transmisji). Jedni wskazywali, iż przyczyną było niepowodzenie finansowe, inni zwracali uwagę na podłoże polityczne – oskarżenie o rewizjonizm[174][175].
Lata 2000. XXI wieku. Debiut na scenie teatralnej i Złoty Niedźwiedź
W marcu 2000 roku Claudia Cardinale została mianowanaambasadorem dobrej woli UNESCO – „z uwagi na jej zaangażowanie w poprawę statusu kobiet i dziewcząt poprzez edukację, a także promowanie i potwierdzanie ich praw”[176].
W maju 2000 roku w wieku 62 lat aktorka rozpoczęła karierę teatralną, występując na deskachparyskiegoThéâtre du Rond-Point w produkcjiMaurizio Scaparro, stanowiącej inscenizację XVI-wiecznej sztukiWenecjanka (wł.La Veniexiana) w adaptacjiRené de Ceccatty’ego[55][177][178][179]. „Tym razem Maurizio Scaparro zdołał mnie przekonać. W kinie kamera chroni... Jest wspólnikiem, bo pozwala przerobić scenę. Ona też upiększa. W teatrze nie ma żadnej maski, a kontakt z publicznością jest całkowity. W rzeczywistości uwielbiam podejmować ryzyko lub wyruszać na przygodę” – powiedziała aktorka, której głównymi partnerami na scenie byliMarcel Maréchal iCatherine Allégret. Jednocześnie przyznała, że mimo udziału w 120 filmach wciąż czuje tremę na planie filmowym, a tym bardziej na scenie teatralnej[180].
W sezonie 2006/2007 wystąpiła także w innej sztuce WilliamsaSzklanej menażerii w reżyseriiAndrei Liberoviciego, w której wcieliła się w rolę porzuconej przez męża Amandy Wingfield, kobiety mieszkającej z dziećmi – Tomem i Laurą, delikatną, odczuwającą samotność i kulawą dziewczynką. Opuszczona rodzina żyje w oczekiwaniu na wstrząsające wydarzenie: matka szuka go wytrwale, przekonana, że w ten sposób może walczyć z apatią dzieci, a przede wszystkim z kruchością Laury[189][190]. Amanda próbuje przeciwstawić tę kruchość wytrwałym witalizmem i przekonuje swojego syna Toma, by zaprosił jednego ze swoich przyjaciół na obiad, mając nadzieję, że ze spotkania z Laurą narodzi się związek, dialog, przyjaźń, coś, co w efekcie spowoduje zmianę[191].
Claudia Cardinale nie zaprzestała występów w filmie. W 2007 roku pojawiła się w komediiAline IssermannCherche fiancé tous frais payés u bokuAlexandry Lamy iBrunona Salomone’a[192], w roli, którąPatrick Besson określił jako „okropną”[193]. Po roli w filmie telewizyjnymHold-up à l’italienne (2008), w następnym roku Cardinale zagrała w chwalonej przez krytykówNici (fr.Le fil), wcielając się w postać tunezyjskiej matki, która ma burzliwe relacje ze swoim synem (gejem) Malikiem (w tej roli wystąpiłAntonin Stahly-Vishwanadan), wykształconym we Francji[194]. Michael D. Klemm z CinemaQueer.com rozważał, w jaki sposób film przełamał wiele tabu w kontekściemiędzyrasowej seksualności ihomoseksualizmu. Pochwalił „wspaniałą” grę Cardinale i nakreślony przez nią portret „apodyktycznej” matki, porównując jedną scenę, w której „przyprowadza do domu miłą dziewczynę na spotkanie z Malikiem”, do tej z kultowegoHarold i Maude (1971)[195].
W styczniu 2006 roku została przewodniczącą Komitetu Honorowego Międzynarodowych Spotkań Kina Dziedzictwa i Filmów Odrestaurowanych w Vincennes. 23 stycznia tegoż roku została jednocześnie uhonorowana nagrodą Henriego-Langloisa (fr.Prix Henri-Langlois) – podczas pierwszej edycji tego wydarzenia, dedykowanego twórczym wysiłkom organizacji zajmujących się konserwacją i restauracją filmów, wyróżniającym się aktorom i reżyserom oraz osobowościom filmowym, z uwzględnieniem kina autorskiego i dzieł dziedzictwa sztuki filmowej[196][197].
Lata 10. XXI wieku. Wciąż na planie filmowym. Kolejne nagrody
Rok później aktorka użyczyła swojego głosu wfilmie przyrodniczymAfrican Cats, dubbingując we włoskiej wersji językowej oryginalnego lektora (Samuela L. Jacksona)[200]. Obraz, który opowiada o życiu lwów i gepardów w ich naturalnym środowisku[201], okazał się wielkim sukcesem kasowym – film osiągnął przychód w wysokości 31 mlnUSD[202].
12 marca 2011 roku brytyjski dziennik „The Independent”, wymieniając 15 największych włoskich produktów eksportowych w dziedzinie kultury, pierwsze miejsce przyznał Claudii Cardinale, argumentując swój wybór: „Niektórzy mogą powiedzieć, żeLoren, niektórzyLollobrigida, niektórzyBellucci, ale ze wszystkich włoskich bogiń ekranu, które zdominowały powojenne kino Zachodu, to pani Cardinale była tą, która prześcignęłaGaribaldiego”[55] W tym samym roku aktorka została uhonorowana nagrodąZłotego Lamparta za całokształt twórczości naMiędzynarodowym Festiwalu Filmowym w Locarno (nagrodę wręczyłOlivier Père), a na jej cześć został wyświetlony filmOsiem i półFederico Felliniego[149][203].
Na początku kwietnia 2011 roku artystka była gościem specjalnym pierwszej edycji festiwalu filmowegoPhilips Cinema Mundi im. Zygmunta Kałużyńskiego, odbywającego się wŁodzi[204][205]. Odwiedziła wówczasłódzką szkołę filmową i spotkała się ze studentami[206].
W 2012 roku Cardinale wystąpiła u bokuJeanne Moreau iMichaela Lonsdale’a w ostatnim filmie fabularnym (ze zdjęciamioperatora filmowegoRenato Berty), który wyreżyserował portugalski reżyserManoel de Oliveira,Gebo i cień (port.O Gebo e a Sombra). Ceniony przez krytyków, ma ocenę 100% wRotten Tomatoes[207]. Został pokazany (poza konkursem głównym) na69. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji[208].The Hollywood Reporter opisał go jako „zespół znakomitych starszych wykonawców”, dodając, iż: „Berta uchwycił mglisty, miękki blask wewnętrznego oświetlenia z gazu i świec, a rezultaty przypominają nam, że Manoel de Oliveira jest jedynym filmowcem na świecie, który naprawdę pamięta, jak wyglądało to światło w 1910 roku[209].” Kolejnym filmem, w którym zagrała aktorka, był francuskojęzyczny hiszpański obrazArtysta i modelka (hiszp.El artista y la modelo), w którym wystąpiła u bokuJeana Rocheforta. W 2013 roku Cardinale zagrała u boku drugoplanowych aktorekPatricii Black iChloé Cunhy wJoy de V.Nadii Szold[210]. W 2014 roku wystąpiła w dramacie wojennymErnsta GossneraCicha góra (niem.Der stille Berg), historii miłosnej, której akcja rozgrywa się wDolomitach w momencie wybuchu wojny pomiędzy Włochami a Austro-Węgrami w 1915 roku (w czasieI wojny światowej). Gossner opisał ją jako „wymarzonego członka obsady” i wspominał, że Cardinale zgodziła się wziąć udział w filmie zaraz po tym, gdy otrzymała scenariusz[211]. W tym samym roku (2014) aktorka wcieliła się w postać „sympatycznej włoskiej przyzwoitki” w brytyjskim dramacieEffie Grey, napisanym przezEmmę Thompson (zDakotą Fanning w roli głównej)[212]. W wywiadzie, przeprowadzonym w ramach promocji filmu, Cardinale powiedziała: „Zwykle, gdy jesteś już stary, nie pracujesz, ale ja nadal pracuję, co jest dobre... Miałam dużo szczęścia, ponieważ miałam wielu fantastycznych reżyserów: Felliniego, Viscontiego, Blake’a Edwardsa, wielu, wielu...”[213].
W 2017 roku jej zdjęcie znalazło się na oficjalnym plakacie70. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Cannes. Wykorzystano przy tym oryginalną fotografię aktorki wykonaną w 1959 roku, na którym można podziwiać Cardinale tańczącą boso na tarasie w Rzymie. Za retusz fotografii odpowiadała paryska agencja Bronx[47].
W marcu tego samego roku w wywiadzie dla dziennika „Corriere della Sera” powiedziała: „Jestem kobietą, której nikt nie może zatrzymać. Nigdy nie przejdę na emeryturę”[136].
11 października 2018 roku otrzymała nagrodę Tabernas de Cine na Almería Western Film Festival[220].
14 lipca 2019 roku została uhonorowana jednym z najważniejszych francuskich odznaczeń państwowych, otrzymując tytuł Wielkiego Oficera Orderu Narodowego Legii Honorowej[221].
W 2020 roku Cardinale była główną gwiazdą szwajcarskiego miniserialuBulle. W tym samym roku zagrała rolę we francuskojęzycznym filmieNetflixaBronx. W debiutanckim weekendzie był to drugi najczęściej oglądany film na tym serwisie[222].
Claudia Cardinale miała 173 cm wzrostu i była naturalną szatynką[61][223]. Mówiła w językach: francuskim, włoskim, angielskim, hiszpańskim i arabskim[224].
Miała liczne, młodsze rodzeństwo – siostrę Blanche oraz dwóch braci: Brunona i Adriena[29]. Pochodziła z długowiecznej rodziny – jej ojciec (François) zmarł w wieku 94 lat, a matka (Yolanda) w wieku 88 lat. Rodzice w dzieciństwie zawsze ją wspierali, choć największą pięknością w rodzinie była jej rodzona siostra Blanche i to jej przepowiadano karierę aktorską. Tymczasem Claudia była chłopczycą, walczącą o udowodnienie, że dziewczynki są równie silne jak chłopcy[12].
W 1958 roku na Festiwalu Filmowym w Wenecji, będąc wówczas w ciąży i trudnej sytuacji finansowej, poznała znanego producenta filmowegoFranca Cristaldiego[4], z którym była formalnie związana od 1967 do 1975 roku[2][3]. Wykorzystał on trudną sytuację początkującej aktorki samotnie wychowującej dziecko, podpisując z nią wieloletni kontrakt na wyłączność[50][51]. Po latach źle wspominała ten związek, w którym, jak stwierdziła, „nie była kochanką ani ciała, ani umysłu” Cristaldiego. „Byłam Kopciuszkiem, całkowicie na łasce jego hojności” – napisała w swojej biografii wydanej w 1995 roku[136].
Z drugim partnerem, reżyseremPasqualem Squitierim(inne języki) połączyła ją wielka miłość. Poznali się w 1973 i byli razem do 1999 roku[5]. Mimo tego, że spędzili razem ponad 25 lat, nie zdecydowała się na małżeństwo, wskazując, że ciążyła na niej pamięć doznanej przemocy. Wspominała również, że nie chciała mieszać życia publicznego z prywatnym[48]. Nawet po rozstaniu Pasquale i Claudia utrzymywali ze sobą bardzo dobre kontakty[5].
Kilka dni po tym, jak aktorka dowiedziała się o śmierci Squitieriego (reżyser zmarł 18 lutego 2017 w wieku 78 lat), udzieliła wywiadu dziennikarzowiCorriere della Sera, w którym podkreślała wielkie uczucie, jakim go darzyła: „To była jedyna miłość w moim życiu. Z Pasquale zawsze byliśmy przyjaciółmi i stanowiliśmy jedność”[49].
Cardinale miała dwoje dzieci: Patricka Franka, który urodził się (19 października 1958 roku w Londynie) jakonieślubne dziecko, gdy miała 19 lat, a później został adoptowany przez Cristaldiego[225] i Claudię (Squitieri)[55].
W pierwszej połowie lat 60. XX wieku trzy lata spędziła w Stanach Zjednoczonych, występując w amerykańskich produkcjach filmowych. W tym okresie zaprzyjaźniła się zMarilyn Monroe, która pozwoliła jej mieszkać w swoim domu, gdy wyjechała w interesach. Cardinale przyznała, że śmierć amerykańskiej aktorki sprawiła jej wielki ból[12].
Przyjaźniła się zLuchino Viscontim, z którym spędzała dużo czasu. Po latach wspominała, że reżyser wprost zwariował na jej punkcie: „Często zapraszał mnie do swojego domu na obiad, po czym pod obrusem kazał mi znaleźć klejnoty Cartiera. Kiedy wychodził do pracy, błagał, żebym mu towarzyszyła, potrzebował mnie, a ja lubiłam być blisko niego”[12].
Od 1989 roku Claudia Cardinale mieszkała w swoimparyskim domu z widokiem naSekwanę[226].
W 2005 roku wydała autobiografię zatytułowaną „Mes étoiles”. Cztery lata później opublikowała album fotograficzny „Ma Tunisie”[227].
W 2023 roku artystka założyła fundację swojego imienia (wł.Fondazione Claudia Cardinale), która jest prowadzona przez córkę, Claudię Squitieri. Misją jest przyczynianie się do zmian społecznych poprzez produkcję, promocję i rozpowszechnianie sztuki, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet-artystek i świadomości ekologicznej, jak również pomoc młodym artystom z całego świata w zaistnieniu i odnalezieniu się w świecie rozrywki[228][229].
W maju 2022 roku uhonorowało ją miastoHalk al-Wadi (wcześniej –fr.La Goulette), w którym Claudia Cardinale spędziła znaczną część swojego dzieciństwa i młodości, nazywając jej imieniem jedną z ulic[28][230][231].
Zdjęcie Claudii Cardinale z autografem (ok. 1960)Claudia Cardinale na okładce włoskiego magazynu „Tempo” (1962)Claudia Cardinale z fantazyjną fryzurą ozdobioną lśniącym klejnotem na planie filmuRóżowa PanteraBlake’a Edwardsa, luty 1963
1962 – nominacja do nagrody Grolla d’oro w kategorii „Najlepsza aktorka” za rolę w filmieSamotność (wł.Senilità)[257]
1962 – nominacja do nagrody Grolla d’oro w kategorii „Najlepsza aktorka” za rolę w filmieSyn marnotrawny (wł.La viaccia)[257]
1963 – nominacja do nagrody Grolla d’oro w kategorii „Najlepsza aktorka” za rolę w filmieLampart (wł.Il gattopardo)[258]
1964 – nagroda Grolla d’oro w kategorii „Najlepsza aktorka” za rolę w filmieJego dziewczyna (wł.La ragazza di Bube)[259]
1968 – nominacja do nagrody Grolla d’oro w kategorii „Najlepsza aktorka” za rolę w filmieDzień puszczyka (wł.Il giorno della civetta)[260]
1972 – nominacja do nagrody Grolla d’oro w kategorii „Najlepsza aktorka” za rolę w filmieWłoch szuka żony (wł.Bello, onesto, emigrato Australia sposerebbe compaesana illibata)[261]
↑W 1868 roku w portowym mieście La Goulette (Halk al-Wadi) podpisano traktat tunezyjsko-włoski, który zachęcał do emigracji do Tunezji. W konsekwencji napływ Włochów do tego państwa znacznie się zwiększył, ostatecznie zmieniając oblicze tej nadmorskiej miejscowości. Był to okres, gdy emigracja do Stanów Zjednoczonych wiązała się z dużymi trudnościami dla pragnących odmienić swoje życie Sycylijczyków i Maltańczyków. Rozwój portu w La Goulette stwarzał natomiast możliwości zatrudnienia. Zdecydowana większość emigrantów – robotników dziennych, rzemieślników, górników i rybaków – była bardzo uboga. Jednak w ciągu zaledwie kilkudziesięciu lat Włosi wyszli z nędzy i stali się większością w mieście, dając nowe życie dzielnicy „Mała Sycylia” (nie mylić z homonimiczną dzielnicą Tunis). W międzyczasie w 1884 r. powstała włoska izba handlowa, dziennik L’Unione, jak również włoskie placówki edukacyjne, ośrodki zdrowia oraz kultury. Przybysze żyli w pokoju obok rdzennej ludności. Zdarzały się mieszane małżeństwa. W 1870 roku w Tunezji mieszkało już ok. 25 000 Włochów, a według spisu powszechnego z 1926 r. było ich już 89 216. La Goulette było w tym okresie znaczącym ośrodkiem włoskiego osadnictwa. Okres spokoju nie trwał wiecznie. W 1964 roku prezydentHabib Bourguiba zarządził przejęcie mienia należącego do cudzoziemców, w związku z czym ci ostatni udali się na wygnanie. Włosi z La Goulette, posiadając tylko francuskie dokumenty, byli zmuszeni szukać nowego życia we Francji.
↑Konkurs piękności miał na celu zebranie pieniędzy na cele charytatywne. Matka Cardinale była w komitecie charytatywnym. Aktorka wspominała, że została wepchnięta na scenę przez kogoś, gdy pomagała w organizacji, a następnie została ogłoszona zwycięzcą. W tym czasie Cardinale miała świadectwo nauczycielskie i miała nadzieję uczyć w jednej z tunezyjskich szkół położonych na pustyni. Ponieważ pragnęła zostać nauczycielką, nie interesowały jej liczne kontrakty filmowe oferowane jej podczas wizyty w Wenecji. Kolejne oferty pojawiły się po jej powrocie do Tunezji.
↑abCristaldi zaoferował Cardinale kontrakt bez testu umiejętności aktorskich. Umowa zawierała wiele postanowień. Oczekiwał, że Cardinale będzie się do nich stosować, podczas gdy jednocześnie przygotowywał ją do profesjonalnej gry aktorskiej.
Gian Piero Brunetta: Storia del cinema italiano. Volume quarto: Dal miracolo economico agli anni novanta 1960–1993. Rzym: Editori Riuniti, 1993.ISBN 88-359-3788-4.
Claudia Cardinale, Danièle Georget: Le stelle della mia vita. Casale Monferrato, Edizioni Piemme, 2006.ISBN 88-384-8646-8.
.png)
