| wieś | |||
 Rynek chodelski | |||
| Państwo | |||
|---|---|---|---|
| Województwo | |||
| Powiat | |||
| Gmina | |||
| Wysokość | 163 m n.p.m. | ||
| Liczba ludności (2021) | |||
| Strefa numeracyjna | 81 | ||
| Kod pocztowy | 24-350[4] | ||
| Tablice rejestracyjne | LOP | ||
| SIMC | 0379850[5] | ||
Położenie na mapie gminy Chodel  | |||
Położenie na mapie Polski  | |||
Położenie na mapie województwa lubelskiego  | |||
Położenie na mapie powiatu opolskiego  | |||
 51°06′42″N 22°07′59″E/51,111667 22,133056[1] | |||
| |||
| |||
 | Zobacz w indeksieSłownika geograficznego Królestwa Polskiego hasłoChodel |
.jpg)
.jpg)
Chodel –wieś wPolsce, położona wwojewództwie lubelskim, wpowiecie opolskim, wgminie Chodel[5][6]. Leży nad rzekąChodelką, wKotlinie Chodelskiej.
Wieś jestsołectwem, siedzibą gminyChodel[7]. Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła 1461 mieszkańców[8].
Historycznie położona jest wMałopolsce, wziemi lubelskiej. Dawniejmiasto; uzyskał prawa miejskie w roku 1517, stracił je 16 listopada 1824[9][10] i ponownie uzyskał w 1838[11] i stracił je 13 stycznia 1870[12]. W drugiej połowie XVI wieku prywatne miasto szlacheckie położone było w powiecie lubelskimwojewództwa lubelskiego[13].
W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromadyChodel.W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do ówczesnegowojewództwa lubelskiego.
Wieś jest siedzibąrzymskokatolickiej parafiiTrójcy Świętej i Narodzenia Najświętszej Maryi Panny[14].
Chodel w roku 1465 nazywane „Chodel”, zaś w 1517 „Nova Clodnycza”. Nazwa Kłodnica nie przyjęła się lokalnie i od 1529 występuje wyłącznie nazwa Chodel, w XVI–XVIII w. miasto.
Własność szlachecka w roku 1465 graniczy zKłodnicą Kościelną[15].
W roku 1517Zygmunt I Stary w mieście lokowanym naprawie magdeburskim we wsi Kłodnica, należącym do braci Maciejowskich – Bernarda sędziego i Kaspra stolnika lubelskiego - ustanawia targi co środę oraz coroczne jarmarki 22 czerwca i 4 grudnia. W 1541 przeniesiono parafię z Kłodnicy do Chodla[16].
W 1529 dziesięciny z pewnych ról należne opatowi świętokrzyskiemu wypłacane były nawyderkaf aż do supresji klasztoru to jest do roku 1819. Plebanowi dziesięciny Chodla, Wronowa, Poniatowej, Chrzeńca, Chrzanowa, Świdna, Komaszyc, Godowa, Kłodnicy, ogółem 46grzywien, 3fertony[17].
Z powodu zarazy zebrał się tu w grudniu 1625 rokusejmik lubelski[18].
W czasie I wojny światowej w okolicach miasta dwukrotnie toczyły się ciężkie walki. Z 5 na 6 września 1914 rozegrał się tu (między Borowem a Grądami) ciężki bój, w wyniku którego oddziały krakowskiej 12 Dywizji Piechoty austriackiej uniemożliwiły koncentrację sił rosyjskich. Akcją dowodził gen.Tadeusz Jordan Rozwadowski odznaczony za ten wyczynOrderem Marii Teresy. Walki 12 DP w okolicach Chodla opisał szerzej Rozwadowski w swych wspomnieniach[19] Polegli żołnierze rosyjscy, austro-węgierscy oraz niemieccy spoczywają nacmentarzu wojennym na wzgórzu na południe od miasta. We wrześniu 2024 odbyła się uroczystość nadania im. gen. Tadeusza Rozwadowskiego rondu zlokalizowanemu wGodowie oraz odsłonięcia tablicy pamiątkowej poświęconej generałowi, przycmentarzu wojennym w Chodlu[20]. Upamiętnienie to nawiązuje również do wydarzeń z 1914 roku, kiedy to Tadeusz Jordan Rozwadowski, stacjonując w regionie, osobiście interweniował w obronie proboszcza parafii w Chodlu, ks. Piotra Ozimińskiego. Duchowny został niesłusznie oskarżony przez dowództwo austriackie o szpiegostwo na rzecz Rosjan, co w warunkach wojennych groziło natychmiastową egzekucją. Dzięki stanowczej postawie Rozwadowskiego, który ryzykując własną karierę przeprowadził dowód niewinności, ks. Ozimiński uniknął śmierci.[21]
16 września 1939 roku Chodel zajęły wojska niemieckie. Podczas okupacji hitlerowskiej, 19 września 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 2000 Żydów. 21 września 1942 roku zostali wywiezieni do obzów zagłady w Bełżcu i Sobiborze[22].
Z parafii Chodel pochodzą przodkowie Karola Wojtyły –Jana Pawła II, ze strony matki: prababka Urszula Malinowska urodziła się 22 października 1818 w pobliskiej wsi Komaszyce. Była ona córką Jana Malinowskiego i Agaty Migory, pochodzącej również z pobliskiej wsi - Godów.[23]
W latach 30. XX wieku urzędnikiem pocztowym w Chodlu byłJózef Ziemba.
.jpg)
Z tym tematem związana jest kategoria:Ludzie związani z Chodlem. Z tym tematem związana jest kategoria:Ludzie urodzeni w Chodlu.| Wsie | |
|---|---|
| Kolonia | |
| Integralne części wsi |
|
| Przynależność wojewódzka |
|
|---|---|
| Miasta | |
| Gminy wiejskie (1867–1954 i 1973–75) |
|
| Gromady (1954–72) |
|
Legenda: (1) w nawiasach podano okres praw miejskich; (2) wytłuszczono miasta trwale restytuowane; (3) tekstem prostym opisano miasta nierestytuowane, miasta restytuowane przejściowo (ponownie zdegradowane) oraz miasta niesamodzielne, włączone do innych miast (wyjątek: miasta połączone na równych prawach, które wytłuszczono); (4) gwiazdki odnoszą się do terytorialnych zmian administracyjnych: (*) – miasto restytuowane połączone z innym miastem (**) – miasto restytuowane włączone do innego miasta (***) – miasto nierestytuowane włączone do innego miasta (****) – miasto nierestytuowane włączone do innej wsi; (5) (#) – miasto zdegradowane w ramach korekty reformy (w 1883 i 1888); (6) zastosowane nazewnictwo oddaje formy obecne, mogące się różnić od nazw/pisowni historycznych.
|
Źródła: Ukaz do rządzącego senatu z 1 (13) czerwca 1869, ogłoszony 1 (13 lipca) 1869. Listy miast poddanych do degradacji wydano w 20 postanowieniach między 29 października 1869 a 12 listopada 1870. Weszły one w życie: 13 stycznia 1870, 31 maja 1870, 28 sierpnia 1870, 13 października 1870 oraz 1 lutego 1871 (Stawiski).
