 Bronisław Geremek (2004) | |||
| Imię i nazwisko po urodzeniu | Beniamin Lewertow | ||
|---|---|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | 6 marca 1932 | ||
| Data i miejsce śmierci | 13 lipca 2008 | ||
| Minister spraw zagranicznych | |||
| Okres | od 31 października 1997 | ||
| Przynależność polityczna | |||
| Poprzednik | |||
| Następca | |||
| Przewodniczący OBWE | |||
| Okres | od 1 stycznia 1998 | ||
| Poprzednik | |||
| Następca | |||
| Przewodniczący Unii Wolności | |||
| Okres | od 18 grudnia 2000 | ||
| Przynależność polityczna | |||
| Poprzednik | |||
| Następca | |||
.JPG) | |||
| Odznaczenia | |||
        | |||
| |||
| |||
Bronisław Geremekⓘ (ur.6 marca1932 wWarszawie jakoBeniamin Lewertow, zm.13 lipca2008 wLubieniu) –polskihistorykmediewista ipolityk,profesornauk humanistycznych.
Działaczopozycji politycznej w okresiePRL. Uczestnik obradOkrągłego Stołu. Poseł naSejmX,I,II iIII kadencji (1989–2001),minister spraw zagranicznych (1997–2000), przewodniczącyUnii Wolności (2000–2001), deputowany doParlamentu Europejskiego VI kadencji (2004–2008). KawalerOrderu Orła Białego.
Urodził się jako Beniamin Lewertow[1][2] wżydowskiej rodzinie Borucha i Szarcy z domu Wallenstein[1][3]. Jego ojciec prowadził wytwórnięfuter w Warszawie. Miał starszego brata Israela, który poII wojnie światowejwyjechał doIzraela, a w 1951 wyemigrował doStanów Zjednoczonych, gdzie przyjął imię i nazwisko Jerry Lewart[1]. Jeden z jego dziadków, Israel, byłmagidem[1].
Nie wypowiadał się wprost o swoim pochodzeniu i dzieciństwie, które uważał zazamknięty kajet, jednak w wywiadzie-rzece udzielonymJackowi Żakowskiemu wspominał oświadomości żydowskiej, którą w sobie wciąż nosi. W 1940 trafił wraz z rodzicami i bratem dogetta warszawskiego[4]. W 1942, jak relacjonował jego brat, rodzina została przeznaczona do wywózki doobozu zagłady i trafiła naUmschlagplatz, lecz ojciec zdołał ich wykupić[1]. W drugiej połowie tegoż roku Bronisław Geremek uciekł z getta, podobnie jak jego brat, ojciec i matka[1][5]. Jego ojciec został jednak później schwytany i zginął w 1943 lub 1944 wKL Auschwitz[1].
Po opuszczeniu getta przez miesiąc ukrywał się w Warszawie u znajomego Polaka, po czym wraz z matką wyjechał doZawichostu, gdzie pod przybranym nazwiskiem Wachlewscy ukrywali się u Stefana Gieremka, prowadząc jego sklep[1][5]. Przybrał imię Bronisław, zaś jego matka przyjęła imię Maria[5]. Po wojnie Stefan Gieremek ożenił się z matką Bronisława. Cała rodzina przeniosła się doWschowy, gdzie jego ojczym był urzędnikiem państwowym, a do 1947starostą[1][5]. We Wschowie Bronisław Geremek (pod nazwiskiem w brzmieniu Gieremek) zdałmałą maturę[5]. W 1948 przeprowadził się na warszawskiŻoliborz.
W życiu dorosłym nie uważał się za Żyda. O swoich korzeniach przypominał, gdy stawał wobec zjawiskaantysemityzmu[6].
W 1955 ukończył studia naWydziale HistorycznymUniwersytetu Warszawskiego, w tym samym roku wyjechał doStanów Zjednoczonych na stypendiumSmithsonian Institution[1], w latach 1956–1958 odbył studia podyplomowe wÉcole pratique des hautes études wParyżu. W 1960 uzyskałstopień naukowy doktora, a w 1972habilitował się wPolskiej Akademii Nauk. W 1989 otrzymał tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych.
W pracy naukowej zajmował się badaniami nad historią kultury i społeczeństwawieków średnich[7]. Publikował artykuły, odbywał wykłady i odczyty, napisał (niektóre jako współautor) 10 książek, z czego część została przetłumaczona na języki obce. Rozprawa doktorska z 1960 dotyczyła rynku pracy w średniowiecznym rzemiośle paryskim oraz problematykiprostytucji w tym mieście, natomiast praca habilitacyjna z 1972 grup marginesu społecznego w średniowiecznymParyżu (Ludzie marginesu w średniowiecznym Paryżu. XIV–XV wiek). W kolejnych latach wielokrotnie powracał do tematu Paryża i ludzi marginesu (Życie codzienne w Paryżu Franciszka Villona z 1972,Świat „opery żebraczej”. Obraz włóczęgów i nędzarzy w literaturach europejskich XV–XVII wieku z 1989,Litość i szubienica. Dzieje nędzy i miłosierdzia z 1989). Przyczynił się do rozwoju polskich badań nadexemplami średniowiecznymi. Był redaktorem i współautorem dotykającego tej tematyki tomuKultura elitarna a kultura masowa w Polsce późnego średniowiecza (1978).
Jako naukowiec w latach 1955–1985 pracował wInstytucie Historii Polskiej Akademii Nauk wWarszawie. W latach 1960–1965 był wykładowcą naUniwersytecie Paryskim i kierownikiem tamtejszego Centrum Kultury Polskiej. Uhonorowany został ponad dwudziestoma tytułamidoktora honoris causa, m.in. przezUniwersytet Boloński,Uniwersytet w Utrechcie,Columbia University wNowym Jorku,Uniwersytet Jagielloński iEuropejski Uniwersytet Viadrina weFrankfurcie nad Odrą. W 1992 został mianowany profesorem wizytującym wCollège de France. Był członkiemAcademia Europaea,Pen Clubu, Société Européenne de Culture,Collegium Invisibile[8] oraz licznych towarzystw i stowarzyszeń.
W latach 60. prowadził wTVP cykl programów o tematyce historycznej[9]. W latach 1962–1965 był dyrektorem Centrum (Ośrodka) Kultury Polskiej w Paryżu.
W latach 1948–1950 należał doZwiązku Walki Młodych. W 1950 został członkiemPolskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej[10], pełnił funkcję II sekretarzaPOP PZPR na UW[11]. Z partii wystąpił w 1968 w ramach protestu wobecinwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację[12].
W grudniu 1975 był współautorem wyrażającego potrzebę reformy ustrojowejListu 7, skierowanego do delegatów na VII Zjazd PZPR i I sekretarza KC PZPREdwarda Gierka[11]. W 1977 współautor listu do władz w obronie represjonowanych działaczyKomitetu Obrony Robotników. 22 stycznia 1978 podpisał deklarację założycielskąTowarzystwa Kursów Naukowych. Był członkiem i wykładowcą TKN, a także członkiem jego rady programowej[11]. W okresiewydarzeń sierpniowych w 1980 był sygnatariuszem skierowanego do władz komunistycznychapelu 64 naukowców, literatów i publicystów o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami[13]. Związał się wówczas z ruchem społecznego protestu robotników zGdańska, był członkiemKomisji Ekspertów przy MKS w Gdańsku. Następnie został jednym z doradców powstającegoNiezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. W 1981 na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „S” przewodniczył Komisji Programowej, stając się głównym autorem programuSamorządna Rzeczpospolita[14].
Po wprowadzeniustanu wojennego zostałinternowany, zwolnienie uzyskał w grudniu 1982. Pełnił następnie funkcję doradcy zdelegalizowanej „Solidarności”, blisko współpracował zLechem Wałęsą. 17 maja 1983 został aresztowany pod zarzutem organizowania nielegalnych zebrań, w lipcu tego samego roku zwolniony na mocy amnestii. 10 października 1986 sygnatariusz apelu do władz USA o zniesienie sankcji gospodarczych wobec Polski.
Brał udział w rozmowach plenarnych w czasie obrad tzw.Okrągłego Stołu z władzamiPRL w 1989, które doprowadziły do wyborów parlamentarnych w Polsce i powstania tzw.Sejmu kontraktowego. Wwyborach tych po raz pierwszy zdobył mandat poselski, później był wybierany posłem naSejm w1991,1993 i1997. W Sejmie kontraktowym przez część kadencji kierowałObywatelskim Klubem Parlamentarnym.
Należał do założycieliRuchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna,Unii Demokratycznej iUnii Wolności. Był przewodniczącym klubu parlamentarnego UD i UW w okresie 1990–1997. Od 2000 do 2001 pełnił funkcję przewodniczącego Unii Wolności. Od 2005 do śmierci należał doPartii Demokratycznej – demokraci.pl.
W latach 1989–2001 zasiadał wSejmie. WX kadencji Sejmu PRL, a także wI iII kadencji Sejmu RP przewodniczyłKomisji Spraw Zagranicznych, kierował też Komisją Konstytucyjną (1989–1991) i Komisją Prawa Europejskiego (2000–2001). W2001 ubiegał się o reelekcję, jednak kierowana przez niego UW w tychwyborach parlamentarnych nie przekroczyła wyborczego progu.
Powyborach parlamentarnych w 1991Lech Wałęsa nieformalnie powierzył mu sformowanie nowegorządu, jednak misja ta zakończyła się niepowodzeniem[15].
Po utworzeniukoalicji AWS-UW, 31 października 1997 objął stanowiskoministra spraw zagranicznych. W 1998 pełnił funkcję przewodniczącegoOBWE[16]. 12 marca 1999 w imieniu rządu polskiego złożył dokumenty ratyfikacyjnePaktu Północnoatlantyckiego (NATO) w depozycie rządu Stanów Zjednoczonych[17]. W 2000 stworzył nową strategię polityki RP wobec Federacji Rosyjskiej. Polegała ona na jednoczesnym wspieraniu demokratycznych dążeń krajów postkomunistycznych oraz pokojowym rozwiązaniu kwestii spornych na linii Warszawa-Moskwa[18].
Złożył dymisję z zajmowanego stanowiska po rozpadzie koalicji rządowej AWS-UW, urząd ministra sprawował do 30 czerwca 2000[19].
W wyborach doParlamentu Europejskiego13 czerwca 2004 został wybrany europosłem z komitetuUnii Wolności, zdobywając wokręgu warszawskim największą liczbę głosów (również wśródPolonii). W Parlamencie Europejskim wchodził w skład frakcjiPorozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy. W 2007 odmówił złożenia oświadczenia lustracyjnego, tłumacząc, że zrobił to w 2004[20].
Był jednym ze współautorów listu otwartego[21] z 5 lipca 2006, w którym byli ministrowie spraw zagranicznych w rządach III RP protestowali wobec odwołania przez prezydentaLecha Kaczyńskiego szczytu weimarskiego w czerwcu 2006 i krytykowali charakter polityki zagranicznej w relacjach polsko-niemieckich.
Zginął 13 lipca 2008 w wypadku drogowym wLubieniu wpowiecie nowotomyskim[22]. Prowadzony przez niego samochód osobowyMercedes-Benz W202 zjechał na przeciwległy pas jezdni i zderzył się z nadjeżdżającym z przeciwka samochodem dostawczymFiat Ducato[23]. Kierujący samochodem dostawczym i pasażer tego pojazdu w wyniku wypadku doznali poważnych obrażeń ciała[24][25]. Pasażerka pojazdu kierowanego przez Bronisława Geremka, którą byłaHanna Zaremska, także doznała obrażeń[26]. Prokurator Prokuratury Rejonowej w Nowym Tomyślu umorzył śledztwo w tej sprawie w związku z ustaleniem, że sprawcą wypadku był Bronisław Geremek, który zasnął za kierownicą[27].
Pogrzeb Bronisława Geremka odbył się 21 lipca 2008, miał charakter państwowy. Został pochowany nacmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A2-Aleja Zasłużonych-7)[28].
Od 1952[29] jego żoną byłaHanna Geremek z domu Büttner, historyk i pracownik naukowy UW[30]; miał z nią syna Marcina. Ze związku z mediewistkąHanną Zaremską miał syna Macieja[31]. Obaj synowie zostali lekarzami.
Znał cztery języki obce:francuski,angielski,włoski iniemiecki. Kolekcjonowałfajki[32].
W 2002 został odznaczony przezprezydentaAleksandra KwaśniewskiegoOrderem Orła Białego. Był członkiem Kapituły Orderu Orła Białego do 2007, kiedy odmówił ponownego złożenia oświadczenia lustracyjnego[33].
Został uhonorowany m.in. chilijskim Krzyżem WielkimOrderu Zasługi[34] oraz niemieckimOrderem Zasługi RFN w klasie Wielkiego Oficera. Był też oficerem francuskiejLegii Honorowej. W 1997 otrzymał litewski Krzyż KomandorskiOrderu Wielkiego Księcia Giedymina[35]. W 2000 został odznaczonyOrderem Zasługi Republiki Włoskiej I klasy[36], w 2002 estońskimOrderem Krzyża Ziemi Maryjnej I klasy[37], a w 2004Orderem Trzech Gwiazd II klasy[38]
Otrzymał odznakęZAiKS-u (1993)[39],Nagrodę Karola Wielkiego (1998) oraz tytułCzłowieka Roku tygodnika „Wprost” (1999). Był laureatem nagrody „Politique Internationale”, przyznawanej przezStowarzyszenie Polityki Zagranicznej Sorbony, a także Europrize 1999 Forum Izb Gospodarczych Unii Europejskiej. Został też nagrodzony przez Roosevelt Institute wNowym Jorku[40]. W 2000 otrzymał tytuł honorowego obywatelaWschowy[41].
W 2004 redakcja„Gazety Wyborczej” przyznała mu tytuł„Człowieka Roku”. Laudację na cześć laureata wygłosił jej redaktor naczelnyAdam Michnik.
W 2008 sala sejmowa nr 14 w budynku „G” wykorzystywana przezKomisję Spraw Zagranicznych została nazwana imieniem Bronisława Geremka. W tym samym roku XVIII promocjaKrajowej Szkoły Administracji Publicznej obrała Bronisława Geremka na swojego patrona. W 2009 owalnydziedziniec w budynku Parlamentu Europejskiego wStrasburgu otrzymał nazwęAgora Bronisław Geremek[42]. W pierwszą rocznicę śmierci polityka na kamienicy przyul. Piwnej 25, w której w latach 1952–2000 mieszkał, odsłonięto tablicę pamiątkową[43]. W 2010 na bramie wjazdowejpałacyku Cukrowników (siedzibieInstytutu Adama Mickiewicza) odsłonięto tablicę upamiętniającą Bronisława Geremka iAndrzeja Zakrzewskiego[44].
Imieniem Bronisława Geremka nazwano ulice wSwarzędzu (2008)[45] iKrakowie (2014)[46], a także skwer położony po północno-zachodniej stronie skrzyżowania ulicMarszałkowskiej iKrólewskiej w Warszawie (2017)[47], na którym w 2018 odsłonięto tablicę pamiątkową[48]. W 2021uchwałąSenatu RPX kadencji następny rok ustanowiono Rokiem Bronisława Geremka[49].
| W dniu zaprzysiężenia |
|
|---|---|
| Późniejsi członkowie rządu |
|
.png)
|
|
|
| XX wiek |
|
|---|---|
| XXI wiek |
|
