Ten artykuł dotyczy miasta Brok. Zobacz też:inne znaczenia tej nazwy.| miasto wgminie miejsko-wiejskiej | |||
.jpg) Fragment miasta z ratuszem | |||
| |||
| Państwo | |||
|---|---|---|---|
| Województwo | |||
| Powiat | |||
| Gmina | |||
| Prawa miejskie | 1501–1870, 1922[1] | ||
| Burmistrz | Sebastian Oczkowski[2] | ||
| Powierzchnia | 28,06[3] km² | ||
| Populacja (2024) • liczba ludności • gęstość |
| ||
| Strefa numeracyjna | +48 29 | ||
| Kod pocztowy | 07-306 | ||
| Tablice rejestracyjne | WOR | ||
Położenie na mapie gminy Brok  | |||
Położenie na mapie Polski  | |||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego  | |||
Położenie na mapie powiatu ostrowskiego  | |||
 52°41′54″N 21°51′27″E/52,698333 21,857500[5] | |||
| TERC (TERYT) | 1416044 | ||
| SIMC | 0966151 | ||
Urząd miejski Pl. Kościelny 607-306 Brok | |||
| |||
| |||
| Strona internetowa | |||
| BIP | |||
Brok –miasto w Polsce, wwojewództwie mazowieckim, wpowiecie ostrowskim, siedzibagminy miejsko-wiejskiej Brok.
Uzyskałlokację miejską w 1501 roku, zdegradowany w 1870 roku, ponowne nadaniepraw miejskich w 1922 roku[6]. Miasto rządoweKrólestwa Kongresowego, położone było w 1827 roku w powiecie ostrołęckim, obwodzie ostrołęckimwojewództwa płockiego[7].W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało dowojewództwa ostrołęckiego.
Brok leży w dawnejziemi nurskiej historycznegoMazowsza[8]. Miasto położone jest wDolinie Dolnego Bugu, nad rzekamiBug iBrok.
W czasachI Rzeczypospolitej był prywatnym miastem duchownym[9].
Według danychGUS z 31 grudnia 2019 miasto miało 1924 mieszkańców[10]. Z kolei raport o stanie gminy Brok z 31 grudnia 2024, wskazuje na spadek, bo miasto miało 1791 mieszkańców[4].
Pierwsza wzmianka o Broku pojawia się w 1203 r. Wewczesnym średniowieczu powstała tu osada, na szlaku handlowym łączącymPomorze zRusią Kijowską. Osada uzyskałaprawa miejskie z nadania biskupa płockiegoWincentego Przerębskiego w 1501 r.
Wiek XVI i XVII,, to okres wyjątkowo pomyślnego rozwoju miasta. W 1578 w ponad 450 domach, w większości murowanych zamieszkiwało około 2700 osób, a ponadto odnotowano 2 piece hutnicze, obecność rzemieślników, rybaków, kupców itp. Brok byłportem naBugu, centrum tzw. „Klucza złotoryjskiego”, ośrodkiem handlowym i rzemieślniczym, miejscem urzędowania Zgromadzenia Bartników oraz Starosty Bartnego, których „obowiązkiem było zawiadywaniebarciami całejpuszczy biskupiej”. Rozwój Broku trwał aż do 1657, tj. dopotopu szwedzkiego.
Miejscowość była letnią siedzibą biskupówdiecezji płockiej, którzy wznieślipałac przy ujściuTurki do Bugu.
W 1854 r. Brok liczył 175 domów. Miasto zamieszkiwało wówczas 1755 osób, w tym 1068 (60,9%) chrześcijan i 687 Żydów (39,1%)[11].
.jpg)
W połowie XIX wieku prof.Wojciech Jastrzębowski stworzył w pobliskimFeliksowie Zakład Leśno-Praktyczny ze szkołą leśników i leśnym gospodarstwem doświadczalnym. Jednym z uczniów szkoły byłLudomir Benedyktowicz – leśnik, polski malarz, uczestnikpowstania styczniowego.
1 marca 1922 roku Brok odzyskał prawa miejskie utracone po powstaniu styczniowym[12]. W 1935 roku powstało Towarzystwo Przyjaciół Broku, którego działacze wysunęli program rozwoju Broku jako miejscowości letniskowej. Powstały liczne pensjonaty, kwatery prywatne, ratusz, szkoła, przystań wodna, kilka zakładów drobnego przemysłu, sieć elektryczna. Brok stał się znanym i popularnym wśród mieszkańcówWarszawy letniskiem. Kwitło życie kulturalne miejscowości: działały amatorskie zespoły artystyczne, teatralne, chór, orkiestra dętaOchotniczej Straży Pożarnej (komendantem w 1929 był Antoni Rowiński)[13].
W latach 30. XX wieku w Broku mieszkał wraz z rodzinąTomasz Janiszewski – polskilekarz, minister zdrowia publicznego w rządzieIgnacego Jana Paderewskiego (1919).
Po zakończeniu II wojny światowej zniszczony w 80% Brok dźwigał się do życia przez długi czas. Dopiero w końcu lat 50. zaczął się szybszy rozwój, związany z budową na terenie miejscowości ośrodków wypoczynkowych przez zakłady pracy oraz ożywionym ruchem turystyczno-wypoczynkowym. Ogólnokrajowy kryzys społeczno-gospodarczy, który wystąpił w końcu lat 80. dotknął w szczególny sposób Brok. Zakłady pracy zmuszone były do likwidacji ośrodków wypoczynkowych, a co za tym idzie zaczęło powoli zamierać życie turystyczne na terenie miejscowości.
.jpg)
Na trasie Brok –Poręba znajduje się odrestaurowany w roku 2008 tzw. cmentarzyk przy przesiece. W zbiorowej mogile spoczywają szczątki żołnierzy różnych narodowości poległych w latach 1914–1918.W 2010 r. w ramach programu „Katyń ocalić od zapomnienia” na terenie cmentarza została odsłonięta tablica poświęcona pamięci leśników: por. Juliana Doboszyńskiego, por. Stefana Kowalewskiego, por. Witolda Mackiewicza oraz por. Stanisława Podgórskiego zamordowanych przez NKWD w Charkowie i Katyniu w 1940 roku. Dla uczczenia ich pamięci posadzono również cztery dęby.
Kurhan grzebalny zwany dawniejżydowską górką położony jest obok cmentarza żydowskiego. Kiedyś kurhan był znacznie wyższy i znajdował się na nim drewniany tzw. „krzyż choleryczny”.Pochowano w nim około 1500 zmarłych podczas epidemiidżumy (według starszych okolicznych mieszkańców byli to zmarli na cholerę) na przełomie XVII i XVIII wieku. Obecnie na kurhanie ustawione jest pięć krzyży, a przed nim umieszczono tablicę pamiątkową.
.jpg)
W mieście krzyżuje siędroga krajowa nr 50 orazdroga wojewódzka nr 694.
Burmistrzowie:
Z tym tematem związana jest kategoria:Ludzie związani z Brokiem.
Legenda: (1) w nawiasach podano okres praw miejskich; (2) wytłuszczono miasta trwale restytuowane; (3) tekstem prostym opisano miasta nierestytuowane, miasta restytuowane przejściowo (ponownie zdegradowane) oraz miasta niesamodzielne, włączone do innych miast (wyjątek: miasta połączone na równych prawach, które wytłuszczono); (4) gwiazdki odnoszą się do terytorialnych zmian administracyjnych: (*) – miasto restytuowane połączone z innym miastem (**) – miasto restytuowane włączone do innego miasta (***) – miasto nierestytuowane włączone do innego miasta (****) – miasto nierestytuowane włączone do innej wsi; (5) (#) – miasto zdegradowane w ramach korekty reformy (w 1883 i 1888); (6) zastosowane nazewnictwo oddaje formy obecne, mogące się różnić od nazw/pisowni historycznych.
|
Źródła: Ukaz do rządzącego senatu z 1 (13) czerwca 1869, ogłoszony 1 (13 lipca) 1869. Listy miast poddanych do degradacji wydano w 20 postanowieniach między 29 października 1869 a 12 listopada 1870. Weszły one w życie: 13 stycznia 1870, 31 maja 1870, 28 sierpnia 1870, 13 października 1870 oraz 1 lutego 1871 (Stawiski).
