Ten artykuł dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też:inne znaczenia słowa „bor”.Pierwiastkabor (l.a. 5) nie należy mylić z pierwiastkiembohr (l.a. 107).
krystaliczne – czarne, bardzo twarde (ponad 9 wskali Mohsa) i odporne chemicznie kryształy. Zawierają one w swej strukturze dwudziestościenne grupy atomów boru, tzn. B12[4].
Poza tym otrzymano, lub analizowano teoretycznie, liczne borowe nanostruktury, z których niektóre mogą stanowić kolejne odmiany alotropowe. Wśród nich są struktury płaskie („dwuwymiarowe”borofeny)[5][6][7][8], liniowe („jednowymiarowe”)[9] oraz niewielkie cząsteczki („zerowymiarowe”borosfereny)[10].
W technice jądrowej stosowany w produkcji szkła ochronnego, liczników borowych i prętów regulacyjnychreaktorów jądrowych (z uwagi na dużyprzekrój czynny na pochłanianie neutronów – ok. 75 000 fm²).
Stabilneizotopy to10B (19%) oraz11B (81%). W naturze nigdy nie występuje jako wolny pierwiastek, jego głównym źródłem jest boraks.
Źródłem boru we Wszechświecie jest głównie processpalacji[12], w którym jądra innych pierwiastków ulegają reakcjom jądrowym w wyniku zderzeń z promieniowaniem kosmicznym.
Związki boru wykryto naMarsie, w kraterze Gale’a. Osadziły się one tam prawdopodobnie w obecności wody[13].
Z punktu widzenia odżywiania, bogatym źródłem boru są świeżewarzywa iowoce, a wśród tych ostatnich przede wszystkimorzechy.
Z tym tematem związana jest kategoria:związki boru.
Chemia nieorganiczna boru bywa określana jako najbardziej złożona spośród wszystkich pierwiastków[15]. Najczęściej przyjmuje onstopień utlenienia III[16]. W zdecydowanej większości związków jest on trójwiązalny, ma przy tym zdolność do tworzenia związków związaniami wielocentrowymi[15] (jednym z przykładów jestdiboran,B 2H 6, zawierającytrójcentrowe-dwuelektronowe wiązaniaB−H−B). Znana jest bardzo duża liczba jego związków, zwłaszczaborków metali, o bardzo zróżnicowanej stechiometrii, odM 5B doMB 66 (a nawet >100)[15], które nie są zgodne ze standardowymi koncepcjamiwiązania chemicznego[17]. Przykłady tego typu związków toB 4C, FeB, Mn 4B, Pd 5B 2 i wiele innych[15][17]. Atomy boru w takich związkach mogą być izolowane lub tworzyć rozmaite układy zawierające wiązaniaB−B: pary, łańcuchy proste, rozgałęzione i podwójne, warstwy i sieci trójwymiarowe[18]. Znanych jest też wiele układów niestechiometrycznych o zmiennym składzie[15].
Związki boru wykazują zróżnicowaną rozpuszczalność w wodzie[19].Oksoborany są w większości słabo rozpuszczalne (poza solami potasowców)[20], jednak żaden ze związków boru nie strąca się w sposób ilościowy, co stanowi problem w oczyszczaniu ścieków[19].
↑ Podana wartość stanowi przybliżoną standardową względną masę atomową (ang.abridged standard atomic weight) publikowaną wraz ze standardową względną masą atomową, która wynosi [10,806; 10,821]. Z uwagi na zmiennośćabundancji izotopów pierwiastka w naturze, wartości w nawiasach klamrowych stanowią zakres wartości względnej masy atomowej dla naturalnych źródeł tego pierwiastka. W dostępnych komercyjnie produktach mogą występować znaczne odchylenia masy atomowej od podanej, z uwagi na zmianę składu izotopowego w rezultacie nieznanego bądź niezamierzonego frakcjonowania izotopowego. Zob.Prohaska i in. 2021 ↓, s. 584.
↑Artem R.A.R.OganovArtem R.A.R. i inni,Ionic high-pressure form of elemental boron, „Nature”, 457,2009, s. 863–867,DOI: 10.1038/nature07736(ang.).
↑IhsanI.BoustaniIhsanI.,New quasi-planar surfaces of bare boron, „Surface Science”, 370 (2-3),1997, s. 355–363,DOI: 10.1016/S0039-6028(96)00969-7 [dostęp 2024-06-03](ang.).
↑GuoanG.TaiGuoanG. i inni,Synthesis of Atomically Thin Boron Films on Copper Foils, „Angewandte Chemie International Edition”, 54 (51),2015, s. 15473-15477,DOI: 10.1002/anie.201509285(ang.).
↑Andrew J.A.J.MannixAndrew J.A.J. i inni,Synthesis of borophenes: Anisotropic, two-dimensional boron polymorphs, „Science”, 350 (6267),2015, s. 1513–1516,DOI: 10.1126/science.aad1080 [dostęp 2024-06-03](ang.).
↑BaojieB.FengBaojieB. i inni,Experimental realization of two-dimensional boron sheets, „Nature Chemistry”, 8 (6),2016, s. 563–568,DOI: 10.1038/nchem.2491,arXiv:1512.05029 [dostęp 2024-06-03](ang.).
↑Hua-JinH.J.ZhaiHua-JinH.J. i inni,Observation of an all-boron fullerene, „Nature Chemistry”, 6 (8),2014, s. 727–731,DOI: 10.1038/nchem.1999 [dostęp 2024-06-03](ang.).
↑Ignacy Eichstaedt: Księga pierwiastków. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973, s. 96.OCLC839118859.
↑Brian D.B.D.FieldsBrian D.B.D.,Keith A.K.A.OliveKeith A.K.A.,ElisabethE.Vangioni-FlamElisabethE.,MichelM.CasséMichelM.,Testing Spallation Processes with Beryllium and Boron, „The Astrophysical Journal”, 540 (2),2000, s. 930-945,DOI: 10.1086/309356(ang.).
↑Patrick J.P.J.GasdaPatrick J.P.J. i inni,In situ detection of boron by ChemCam on Mars, „Geophysical Research Letters”, 44,2017, s. 8739–8748,DOI: 10.1002/2017GL074480(ang.).
↑Growth of Boron Crystals by the Czochralski and Floating-Zone Methods. W: R. J. Starks, W. E. Medcalf: Boron Synthesis, Structure, and Properties. J. A. Kohn, W. F. Nye, G. K. Gaulé (eds). Springer, Boston, MA, USA, 1960, s. 59.DOI:10.1007/978-1-4899-6572-1_8. (ang.).
↑abcdeN.N. Greenwood, A. Earnshaw: Chemistry of the elements. Oxford; New York: Pergamon Press, 1984, s. 144–151.ISBN 0-08-022057-6.
↑PradyotP.PatnaikPradyotP.,Handbook of Inorganic Chemicals, London: McGraw-Hill, 2003, s. 122–124,ISBN 0-07-049439-8(ang.).
↑abPatriciaP.RemyPatriciaP.,HervéH.MuhrHervéH.,EdouardE.PlasariEdouardE.,ImenI.OuerdianeImenI.,Removal of boron from wastewater by precipitation of a sparingly soluble salt, „Environmental Progress”, 24 (1),2005, s. 105–110,DOI: 10.1002/ep.10058 [dostęp 2024-06-03](ang.).
↑abJ. Minczewski, Z. Marczenko: Chemia analityczna. T. 1: Podstawy teoretyczne i analiza jakościowa. Warszawa: PWN, 2001, s. 356–357.ISBN 83-01-13499-2.
↑C. Chambers, A.K. Holliday: Modern Inorganic Chemistry. Butterworths, 1975, s. 158.
↑bor, [w:]EugeniuszE.PijanowskiEugeniuszE. (red.),Encyklopedia Techniki, Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1978, s. 78.
Jerzy Zdzisław Minczewski, Zygmunt Marczenko: Chemia analityczna. 1, Podstawy teoretyczne i analiza jakościowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001.ISBN 83-01-13499-2 (t. 1). Brak numerów stron w książce
Witold Mizerski, Piotr Bernatowicz: Tablice chemiczne. Warszawa: Adamantan, 2004.ISBN 83-7350-040-5 (opr. miękka). Brak numerów stron w książce
Ryszard Szepke: 1000 słów o atomie i technice jądrowej. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982.ISBN 83-11-06723-6. (pol.). Brak numerów stron w książce
