Frakcja narodziła się w wyniku sporu międzyWłodzimierzem Leninem aJulijem Martowem. Martow twierdził, że członkowie partii powinni działać niezależnie od kierownictwa partii, Lenin nie zgodził się z tym i podkreślił potrzebę silnego przywództwa. Sprawę poddano pod głosowanie. Martow wygrał je, otrzymując 28 do 22 głosów[2]. Debata była kontynuowana po głosowaniu, przez co wielu działaczy Martowa opuściło Kongres w trakcie jego trwania na znak protestu. Lenin wykorzystał ten fakt w celach propagandowych i nazwał swoją frakcję bolszewikami, czyli większością. Oponentów popierających Martowa określił natomiast mienszewikami, czyli mniejszością. Niemniej w kolejnych latach bolszewicy rzeczywiście stali się w partii większością i cieszyli się większym poparciem społecznym[3]. W kolejnych latach część członków SdPRR próbowała zjednoczyć zwaśnione frakcje, co jednak nigdy się nie udało[4].
Frakcja wzięła aktywny udział wrewolucji 1905 roku. Szczególnie spektakularne, jak i krytykowane przez inne partie socjalistyczne, były przeprowadzane przez partię napady na banki i inne instytucje publiczne. Akcje te miały posłużyć zdobyciu finansów potrzebnych na prowadzenie działalności partyjnej[5].
Aleksandr Bogdanow, który opowiedział się po stronie bolszewickiej, niedługo potem wdał się w konflikt z założycielem frakcji, Włodzimierzem Leninem. Bogdanow wierzył, że kultura socjalistyczna musi być wypracowana przezproletariat, Lenin stał z kolei na stanowisku awangardy socjalistycznej inteligencji przewodzącej klasie robotniczej. Bogdanow przyjął też tezyErnsta Macha, które Lenin uważał za sprzeczne zmarksizmem[6]. Skonfliktowani działacze w kwietniu 1908 roku na krótko udali się na wspólne wakacje do wilii Gorkiego we włoskimCapri[7]. Po powrocie do Paryża konflikt odżył, a Lenin zachęcał bolszewików do wykluczenia Bogdanowa i jego stronników z ruchu, oskarżając go o odejście od doktryny marksistowskiej[8]. W maju 1908 roku Lenin napisałMaterializm i empiriokrytycyzm stanowiący atak na Bogdanowa[9]. Atak Lenina na Bogdanowa rozzłościł dużą liczbę bolszewików, w tym jego bliskich zwolenników:Aleksieja Rykowa iLwa Kamieniewa. Na skutek konfliktu Bogdanow pozostał w ruchu bolszewickim, jednak – jako konkurencja dla Włodzimierza Lenina – został zmarginalizowany[10].
W czasie wojny światowej bolszewicy przyjęli stanowiskopacyfistyczne. We wrześniu 1915 roku działacze frakcji uczestniczyli w antywojennejkonferencji w Zimmerwaldzie, a następnie w drugiej konferencji antywojennej, która odbyła się wKienta. Wojnę poparła jedynie moskiewska frakcja tzw. inteligentów. Duży wpływ na przekonanie ogółu bolszewików do przyjęcia postaw pacyfistycznych miałWłodzimierz Lenin. W listopadzie wydał w szwajcarskim piśmie "Socjaldemokrata" artykuł "Wojna a socjaldemokracja w Rosji", w którym przedstawił cele bolszewików w czasie wojny. Miały to być – prowadzenie propagandy, organizacja rewolucji socjalistycznej, budowa republik rosyjskiej, polskiej i niemieckiej, walka z caratem,szowinizmem wielkorosyjskim, walka o ośmiogodzinny dzień pracy oraz konfiskata ziem należących do obszarników. Działania antywojenne poważnie osłabiły frakcję bolszewicką. Rząd rozpoczął falę represji, które zmusiły działaczy do emigracji lub sprawiły, że trafili oni do więzień. Bolszewicy kontynuowali działalność w podziemiu, gdzie wydawali nielegalne pisma i prowadzili działania o charakterze propagandowym. W listopadzie 1914 roku podPiotrogrodem odbyła się narada bolszewicka z udziałem m.in. posłów do parlamentu, narada została zaatakowana przez siły rządowe, a jej uczestnicy zostali skazani na dożywotnie zesłanie naSyberii[11][12].
W 1917 na skutek upadku reżimu carskiego do kraju z emigracji lub zesłania powrócił szereg uchodźców politycznych. Z zesłania wrócili bolszewicy:Lew Kamieniew,Józef Stalin, Lenin[13][14]. Powrót Lenina umożliwili Niemcy, z którymi negocjowałFritz Platten, sekretarz Szwajcarskiej Partii Socjalistycznej[13]. Lider bolszewików powrócił pociągiem specjalnym poprzez okupowaną przezNiemcy Europę[15] 16 kwietnia.
Lenin tuż po przybyciu do stolicy Rosji wygłosił przemówienie, w którym potępiłRząd Tymczasowy, który uważał za burżuazyjny i zbliżony do administracji carskiej, ponownie wzywając przy tym do ogólnoeuropejskiej rewolucji proletariackiej[16]. 17 kwietnia Lenin przedstawił tzw.tezy kwietniowe, przedstawił w nich hipotezę jakoby w Rosji dokonała się wskutek rewolucji lutowej rewolucja burżuazyjno-demokratyczna, którą należy niezwłocznie przekształcić w rewolucję socjalistyczną, pozbawiając Rząd Tymczasowy władzy i przekazując ją w ręce robotników i ubogich chłopów[17][18], w formie systemu władzy rad[17]. Czując, że wśród zwolenników bolszewików rośnie frustracja i chęć wywołania zbrojnego powstania, Lenin zaproponował organizację zbrojnej demonstracji politycznej w Piotrogrodzie, mającej sprawdzić reakcję rządu[19].
Zbrojne wystąpienie bolszewików, znane jakodni lipcowe, odbyło się, gdy był on z dala od Piotrogrodu. Na wieść o walkach prędko wrócił do stolicy. Spotkał się z bolszewickim Komitetem Centralnym, a następnie widząc, że wystąpienie wyszło spod kontroli, wezwał walczących bolszewików do zachowania spokoju z balkonu rezydencji[20]. Apel nie pomógł, a rząd oskarżył Lenina ozdradę stanu i nakazał jego aresztowanie. Rząd przeprowadził akcję przeciwko bolszewikom. Przeciwko bolszewikom wystąpiły także pozostałe ugrupowania socjalistyczne. 400 działaczy zostało aresztowanych, a biura partii iPrawdy zostały zajęte. Rząd rozpoczął równocześnie akcję propagandową, oskarżając Lenina o bycie agentem-prowokatorem niemieckim (argumentem przemawiającym za tym miało być to, że wyjechał ze Szwajcarii, prosząc Niemców o przejazd przez teren ich państwa)[21].
W czerwcu powstała bliska bolszewikom frakcjalewicowych eserowców wewnątrz partii socjalistów-rewolucjonistów, przekształcona następnie w odrębną partię[22]. Siły bolszewickie zostały nadto wzmocnione przez przyłączenie się grupki niezależnych socjalistów[23] pod wodząLwa Trockiego (który również powrócił do Rosji z emigracji wStanach Zjednoczonych), co ożywiło akcję bolszewików, którzy (w przeciwieństwie do mienszewików ieserowców) występowali odtąd[24] za przerwaniem działań wojennych[25].
Pod koniec sierpnia generałŁawr Korniłow, Komendant Główny Armii Rosyjskiej, wysłał wojska z frontu wschodniego do Piotrogrodu. Sytuacja wyglądała na próbę wojskowego puczu (sprawa Korniłowa). Przerażony premierAleksander Kiereński zwrócił się do Rady Piotrogrodzkiej – w tym do bolszewików – o pomoc, pozwalając rewolucjonistom organizować robotników w ramachCzerwonej Gwardii w celu obrony Piotrogrodu przed wojskiem Korniłowa. Zamach zanikł, zanim Korniłow dotarł do miasta ze względu na rosnącą niechęć żołnierzy do oficerów. Beneficjentami całej sprawy byli głównie bolszewicy, którym pozwolono powrócić na scenę polityczną[26]. W obawie przed kontrrewolucją sił prawicowych wrogich socjalizmowi, eserowcy i mienszewicy oraz rząd znormalizowali swoje relacje z bolszewikami[27]. Umożliwiło to Leninowi ponowny powrót do Rosji. Pod jego kierownictwem frakcja rozpoczęła plany do zorganizowania antyrządowej akcji, a na posiedzeniu wInstytucie Smolnym datę puczu wyznaczono na 24 października[28]. Za przeprowadzenie puczu odpowiadać miałRewolucyjny Komitet Wojskowy. Komitet był uzbrojonąmilicją ustanowioną przez piotrogrodzki Sowiet przy wsparciu Rządu Tymczasowego podczas sprawy Korniłowa. Komitet składał się głównie z osób lojalnych wobec bolszewików[29].
Bolszewicy ze stolicy nawiązali kontakt z partią bolszewicką z Moskwy (70 tysięcy działaczy). Lenin spotkał się z reprezentantami Moskwy 10 października i przekonał ich do uczestnictwa w rewolucji. Bolszewicy zaktywizowali swoich agitatorów wśród wojsk naUkrainie,Białorusi,Uralu i na Syberii. Na wieść o działaniach bolszewików, Rząd Tymczasowy podjął się akcji antybolszewickich. 15 października komisarze dokonali wizytacji dzielnic robotników. Wzmocniono posterunki milicji w pobliżuPałacu Zimowego. Rząd Tymczasowy dysponował w Piotrogrodzie jedynie tysiącem lojalnych żołnierzy, podczas gdy bolszewicy dysponowali około 150 tysiącami wiernych im żołnierzy i kolejnymi dziesiątkami tysięcy marynarzy. Proporcja taka (na drastyczną korzyść bolszewików) istniała wyłącznie w stolicy, lecz właśnie to miasto, jak się miało okazać, odegrało znaczącą rolę wrewolucji październikowej[30].
W dniach 6-7 listopada 1917 roku bolszewicy opanowali Piotrogród. Aresztowali dotychczasowe władze i utworzyli nowy rząd na czele z Leninem. Odtąd zaczęli przejmowaćwładzę w Rosji. Wydarzenia te przeszły do historii jakorewolucja październikowa. Bolszewicy przeprowadzili wiele reform w duchu leninowskim[31]. Powołano Ogólnorosyjski Centralny Komitet Wykonawczy składający się z 101 członków (62 bolszewików i 39 eserowców lewicowych)[32].
Na VII Kongresie bolszewików w marcu 1918 roku, grupa przyjęła nową oficjalną nazwę:Rosyjska Komunistyczna Partia. Lenin uznał, że terminsocjaldemokracja zbyt ściśle wiąże się z reformistycznąSocjaldemokratyczną Partią Niemiec, która rozgniewała go w trakcie wojny za poparcie w niej własnego rządu[33]. Zmieniając nazwę partii Lenin podkreślił ostateczny cel bolszewizmu: utworzenie w przyszłości społeczeństwa komunistycznego[34].
3 marca 1918 wBrześciu podpisano traktat pokojowy międzypaństwami centralnymi a Rosją[35]. Podpisanietraktatu brzeskiego przez rząd odbyło się w sprzeczności ze stanowiskiem większej części bolszewików, którzy liczyli, że wojna przerodzi się w wojnę rewolucyjną[36].
Rząd bolszewicki prześladował przeciwników partii bolszewickiej. Rozpoczęto represje przeciwkoarystokratom,szlachcie, bogatym mieszczanom i chłopom, a także członkom innych partii. Represje i radykalne przemiany społeczno-gospodarcze w kraju doprowadziły do wybuchuwojny domowej, z której zwycięsko wyszli bolszewicy.
↑Fischer 1964, s. 64–67; Rice 1990, s. 110; Service 2000, s. 192–193.
↑Fischer 1964, s. 69; Rice 1990, s. 111; Service 2000, s. 195.
↑Paweł Chmielewski, Marian WilkZarys dziejów ZSRR s. 10-13
↑Fischer 1964, s. 94; Rice 1990, s. 130–131; Pipes 1990, s. 382–383; Service 2000, s. 245.
↑abPaweł Chmielewski, Marian WilkZarys dziejów ZSRR s. 29-35
↑Fischer 1964, s. 109–110; Rice 1990, s. 139; Pipes 1990, s. 386, 389–391; Service 2000, s. 255–256.
↑trasa podróży pociągu z emigrantami rosyjskimi w słynnym tak zwanym zaplombowanym wagonie wiodła ze Szwajcarii przez Berlin, dalej statkiem doneutralnej Szwecji, pociągiem do granicy należącej wówczas do Rosji Finlandii
↑Fischer 1964, s. 113, 124; Rice 1990, s. 144; Pipes 1990, s. 392; Service 2000, s. 261.
↑abMarples D.: Historia ZSRR. Od rewolucji do rozpadu. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2011, s. 45-46.ISBN 978830405052.
↑Riasanovsky N. V., Steinberg M. D.: Historia Rosji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 488.ISBN 978-83-233-2615-1.
.jpg)
