| Wojna polsko-bolszewicka | |||
| Czas | 27 lipca–5 sierpnia 1920 | ||
|---|---|---|---|
| Miejsce | podMikulińcami | ||
| Terytorium | |||
| Przyczyna | ofensywaFrontu Płd.-Zach. | ||
| Wynik | taktyczne zwycięstwo Polaków | ||
| Strony konfliktu | |||
| |||
| Dowódcy | |||
| |||
| Siły | |||
| |||
| brak współrzędnych | |||
Bitwa pod Mikulińcami –walki polskiego53 pułku piechoty Strzelców Kresowych ppłk. Aleksandra Zörnera z sowiecką60 Dywizją Strzelców komdiwa Iwanowa w okresie ofensywyFrontu Południowo-Zachodniego w czasiewojny polsko-bolszewickiej.
26 maja naUkrainie wojska sowieckiegoFrontu Południowo-Zachodniego przeszły do ofensywy, a już 5 czerwca trzy dywizje sowieckiej1 Armii KonnejSiemiona Budionnego przełamały trwale polski frontpod Samhorodkiem na odcinku obrony grupy gen.Jana Sawickiego[4][5]. W ostatnich dniach czerwca poszczególne związki operacyjneFrontu Ukraińskiego, dowodzonego już przez gen.Edwarda Rydza-Śmigłego,ugrupowane były w następujący sposób:Armia Ukraińska gen.Omelianowicza-Pawlenki skupiona była nadDniestrem, w kierunku granicy zRumunią,6 Armia gen.Wacława Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego zajmowała odcinek frontuDniestr–Chmielnik–Lubar, nowo sformowana2 Armia gen.Kazimierza Raszewskiego znajdowała się na linii rzekSłucz iHoryń, a3 Armia gen. Edwarda Rydza-Śmigłego rozlokowana była nadUborcią[6][7].
27 czerwca 1 Armia Konna przełamała polską obronę naSłuczy na południe odZwiahla, na odcinku bronionym przezI Brygadę Piechoty (rez.). Kawaleria Budionnego wdarła się w lukę między lewym skrzydłem 6 Armii a grupą gen.Leona Berbeckiego z 2 Armii[8]. 29 czerwca dowództwo polskiegoFrontu Ukraińskiego przygotowało plan uderzenia na sowiecką1 Armię Konną. Polski plan pobicia1 Armii Konnej podKorcem nie powiódł się i 2 lipca strona polska zaniechaładziałań ofensywnych w tym rejonie[9]. 3 lipca 1 Armia Konna sforsowałaHoryń i rozpoczęła się kilkudniowa bitwa podRównem, zakończona porażką 2 Armii gen.Kazimierza Raszewskiego. Nie zdołano rozbić 1 Armii Konnej ani zadać takich strat, które wyraźnie obniżyłyby jej wartość bojową[10][11].Wobec niepomyślnego przebiegu walk 2 Armii, dowódca Frontu Ukraińskiego gen. Edward Rydz-Śmigły wydał 5 lipca rozkaz, w którym nakazywał 6 Armii (12,13,18 DP) i podlegającym jej sprzymierzonym oddziałom ukraińskim wycofanie się na linięZbrucza[12].Od 11 lipca 12 Dywizja Piechoty toczyła zacięte walkipod Wołoczyskami. Jej porażka i utrataprzyczółka uniemożliwiła utrzymanie frontu na Zbruczu i zmusiła do wycofania się nadSeret oddziały6 Armii[13].
| Jednostka | Dowódca | Podporządkowanie |
 Wojsko Polskie | ||
|---|---|---|
| dowództwo 6 Armii | gen.Wacław Iwaszkiewicz | Front Płd. Wsch. |
| ⇒12 Dywizja Piechoty | płkMarian Januszajtis-Żegota | 6 Armia |
| →53 pułk piechoty | ppłkAleksander Zörner | 12 Dywizja Piechoty |
 Armia Czerwona | ||
| dowództwo 14 Armii | Michaił Mołkoczanow | Front Płd. Zach. |
| ⇒60 Dywizja Strzelców | P. Iwanow | 14 Armia |
Po zakończeniu odwrotu znad Zbrucza, oddziały12 Dywizji Piechoty płk.Mariana Żegoty-Januszajtisa obsadziły front nad Seretem, odProniatynia doJanowa. 26 lipca 53 pułku piechoty Strzelców Kresowych osiągnął linię Seretu. Jego II batalion obsadziłŁuczki Małe iBucniów, zaś I i III bataliony, jako odwodowe, stanęły wNastasowie. Korzystając z chwilowego spokoju, rozpoczęto kopanie rowów strzeleckich.
Będąca wpościgu sowiecka60 Dywizja Strzelców na kierunkuMikuliniec wyprzedziła jednostki polskie i 27 lipca opanowała miejscowość. Następnego dnia pod Mikulińce podszedł I batalion53 pułku piechoty Strzelców Kresowych i wyparł Sowietów z miasta[14][15]. Już 29 lipca po raz kolejny na Mikulińce uderzyła 60 Dywizja Strzelców i zdobyła je ponownie. Miejscowość stała się dla niej bazą wypadową do wyprowadzenia natarcia naCzartorię. Jednak strona polska nie pogodziła się z utratą miejscowości. Kontratakujący 53 pułk piechoty po całodziennych walkach ulicznych odzyskał ją, a oddziały sowieckie wyparte zostały za Seret. Wieczorem 30 lipca III batalion obsadził odcinekKrzywki – Mikulińce – Łuczki Małe, II batalion odcinek Czartoria – Bucniów, a I batalion pozostał w odwodzie wNastasowie[16].
Kolejne natarcie sowiecka 60 DS wyprowadziła 31 lipca wieczorem. Uderzenia nie wytrzymał III batalion 53 pułku piechoty i cofnął się na wzgórza na zachodnim skraju miasteczka. Interweniował dowódca dywizji i osobiście stanął na czelekontrataku wyprowadzanego siłami I a potem i III batalionu 53 pp.
Komunikat prasowy Sztabu Generalnego z 3 sierpnia 1920 tak opisywał ten kontratak[17][16]:
Na Serecie w okręgu Mikuliniec oddziały nasze toczą bitwę z nieprzyjacielem, który za w szelką cenę dąży do przerwania się na zachód. Brawurowa kontrakcja, osobiście prowadzona przez pułkownika Januszajtisa, rozwija się nadał pomyślnie. W ciągu dnia wczorajszego oddziały nasze zdobyły tam 23 karabiny maszynowe i wzięły znaczną liczbę jeńców.
Polacy odbili Mikulińce, 1 sierpnia odparli dwa kolejne natarcia przeciwnika, ale trzecie odrzuciło 53 pp znad Seretu[14]. DowództwoFrontu Południowo-Wschodniego nakazało dowódcy 12 Dywizji Piechoty odtworzyć rubież obrony na linii Seretu. W tym celu zorganizowana została grupa uderzeniowa w składzie 53. i51 pułki piechoty oraz 3 kompania1 pułku czołgów. Natarcie piechoty wzmocnioneczołgami przyniosło zamierzony skutek i 3 sierpnia dywizja odzyskała utracone pozycje nad Seretem.
Komunikat prasowy Sztabu Generalnego z 4 sierpnia 1920 donosił[18]:
Bohaterskie oddziały 12-ej dywizji piechoty, pod dowództwem rannego pułkownika Januszajtisa, brawurowym szturmem zdobyły Mikulińce, wyrzucając ostatecznie w tym rejonie bolszewików za Seret. W akcji tej wybitną rolę z naszej strony odegrały czołgi. O rozmiarach klęski bolszewickiej w tym rejonie sądzić można z faktu, że na pobojowisku znaleziono przeszło 1600 trupów.
Jednak 5 sierpnia sowiecka kawaleria sforsowała Seret i wyszła na tyły 12 Dywizji Piechoty. W tej sytuacji dowództwo 6 Armii nakazało płk. Januszajtisowi odwrót zaStrypę[14].
.png)
.png)