| Wojna polsko-bolszewicka | |||
| Czas | 19 sierpnia – 9 września 1920 | ||
|---|---|---|---|
| Miejsce | podChodorowem | ||
| Terytorium | |||
| Przyczyna | |||
| Wynik | zwycięstwo Polaków | ||
| Strony konfliktu | |||
| |||
| Dowódcy | |||
| |||
| Siły | |||
| |||
| brak współrzędnych | |||
Bitwa pod Chodorowem –walki polskiej6 Armii gen.Władysława Jędrzejewskiego iArmii URL gen.Mychajła Omelianowicza-Pawlenki z oddziałami sowieckiej14 Armii komarma Michaiła Mołkoczanowa toczone w czasiewojny polsko-bolszewickiej.
Na przełomie lipca i sierpnia na ukraińskim teatrze działań wojennych toczyły się walki podBrodami iBeresteczkiem. Stanowiły one fazę wstępną wielkiej operacji nazwanej w polskiej historiografii Bitwą Lwowską[1]
Osobny artykuł:bitwa pod Brodami i Beresteczkiem.Po pięciu dniach bitwy, szala zwycięstwa zaczęła przechylać się na stronę polską. Jednak sytuacja naFroncie Północnym, a szczególnieupadek Brześcia, zmusiłaNaczelne Dowództwo Wojska Polskiego do przerwania bitwy[2].
W tym czasie dowódca sowieckiegoFrontu Południowo-ZachodniegoAleksander Jegorow nakazał 1 Armii Konnej Budionnego zdobyćLwów. Jej dywizje wdarły się w słabo obsadzoną lukę między polskimi2 i6 Armią, a 7 sierpnia podSzczurowicami sforsowałyStyr.6 i14 Dywizja Kawalerii z45 Dywizją Strzelców miały działaćzaczepnie w kierunku naRadziechów–Chołojów–Dobrotwór–Kamionkę Strumiłową, zaś4 i11 Dywizja Kawalerii naBusk[3]. Północne skrzydło 1 Armii Konnej osłaniała walcząca podŁuckiem24 Dywizja Strzelców, a południowe45 Dywizja Strzelców[4].
Działania opóźniające na tym kierunku prowadziłaGrupa Operacyjna Jazdy generałaJana Sawickiego[5], a3 Armia gen.Zygmunta Zielińskiego pozostawała jeszcze nadStyrem do 5 sierpnia; następnie rozpoczęła odwrót.
Po nieudanych próbach zatrzymania 1 Armii Konnej na wschód od Bugu, dowódcaFrontu Południowego, gen.Wacław Iwaszkiewicz, wydał 14 sierpnia rozkaz zajęcia nowej linii obrony, przebiegającej wzdłuż górnego bieguBugu iStrypy[6][7]. 6 Armia gen.Władysława Jędrzejewskiego rozpoczęła odwrót, którego celem była osłona Lwowa[8].
W efekcie prowadzenia przez oddziały 6 Armiidziałań opóźniających i osłonowych, na prawym skrzydle armii, między12 Dywizją Piechoty gen.Mariana Januszajtisa-Żegoty broniącą rejonuZborowa, a walczącą nadKoropcem sojuszniczą ukraińską armią gen.Mychajła Omelianowicza-Pawlenki, powstała luka. Wdarła się w nią sowiecka8 Dywizja Kawalerii Czerwonych Kozaków komdywaWitalija Primakowa i 19 sierpnia opanowałaChodorów[10]. Tu zagroziła zagłębiu naftowemu osłanianemu jedynie przez słabeoddziały etapowe rozmieszczone wStryju iMikołajowie. 8 Dywizja Kawalerii nie kontynuowała jużnatarcia w tym kierunku, ograniczając się tylko od wsparcia60 Dywizji Strzelców komdywa Iwanowadziałającej w kierunkuBóbrki.
Po ustabilizowaniu położenia pod Lwowem, dowódca 6 Armii gen. Władysław Jędrzejewski nakazał zorganizować natarcie na Chodorów siłami1 Brygady Jazdy z rejonu Bóbrki, dwubatalionowej grupy kpt. Wilhelma Todta z rejonu Mikołajowa, a dywizji kawalerii gen. Pawlenki zHalicza naRohatyn. 28 sierpnia 1 Brygada Jazdy uderzyła podSokołówką i następnego dnia, wspólnie z batalionami kpt. Todta, zajęła bez walki Chodorów. Jednak na skutek opóźnienia w działaniach dywizji ukraińskiej, sowiecka 8 Dywizja Kawalerii uniknęłaokrążenia i wycofała się na wschód[8]. Pościg oddziałów polskich trwał do osiągnięcia liniiGniłej Lipy. Tutaj 8 Dywizja Kawalerii, wsparta przez oddziały41 Dywizji Strzelców komdywa Żana Zonberga, przeszła dokontrataku, rozbiła grupę kpt. Todta oraz przerwała łączność między oddziałami polskimi i Armią gen. Pawlenki. 1 Brygada Jazdy wycofała się do Chodorowa i prowadziła działania opóźniające nadŚwirzem, pod Hrehorowem,Knihininem i Wasiutynem[9].
Od 5 do 6 września 1 Brygada Jazdy płk. Janusza Głuchowskiego w składzie5.,11 pułk ułanów i1 dywizjon artylerii konnej nadal osłaniała Chodorów, broniąc przedmościa na Ługu przed atakami 8 Dywizji Kawalerii[8][11]. 6 września w godzinach popołudniowych, pomimo ognia dwóch polskichbaterii artylerii konnej, „czerwoni kozacy” zajęli stanowiska w pobliżu mostu, a kiedyartylerzystom zabrakłoamunicji, przystąpili do natarcia.Szarża 5 pułku ułanów płk.Stanisława Sochaczewskiego powstrzymała chwilowo tyraliery kozackie, umożliwiając wycofanie się groblą do Chodorowa 3/1 dak. W ślad za baterią na groblę wpadli Kozacy, a cała 1 Brygada Jazdy w dużym nieładzie uchodziła za Ług[8]. Wtedy to rozpoczęły się walki o most. Oficer 5 pułku ułanów por.Stanisław Udymowski zebrał grupę ułanów z rozproszonych szwadronów i stworzył z nich obsługi kilkuciężkich karabinów maszynowych. Grupa zajęła stanowiska u wylotu grobli na most i celnym ogniem odrzuciła kilka szarż kozackich. Wywiązała się walka ogniowa, w wyniku której zarówno obrońcy jak i atakujący ponosili znaczne straty. Śmiertelnie ranny został między innymi por. Udymowski. Mimo to Polacy wytrwali na stanowiskach, a Kozacy o zmroku wycofali się z grobli. W wyniku walk stoczonych o most na Ługu 5 pułk ułanów stracił większość obsług ckm-ów, a jego 1 szwadron utracił wszystkich oficerów. 1 Brygada Jazdy musiała wycofać się z przedmościa, ale most i wylot grobli został utrzymany[8][12].
W tym czasie do Chodorowa zaczęły przybywać koleją transporty4 Dywizji Piechoty płk.Ferdynanda Zarzyckiego. Dywizja ta 8 września ruszyła do natarcia w kierunkuGniłej Lipy. Sformowana grupa uderzeniowa pod dowództwem płk. Zarzyckiego w składzie: 1 Brygada Jazdy,37 pułk piechoty, grupa kpt. Todta i 2 bateria2 pułku artylerii polowej już pierwszego dnia walksforsowała Świrz, 9 września11 pułk ułanów nawiązał łączność z sojuszniczymi oddziałami ukraińskimi, a 10 września oddziały polskie obsadziły front na linii Gniłej Lipiy[8][13].
Komunikaty prasowe Sztabu Generalnego donosiły[14]:
- 31 VIII –Jazda nasza obsadziła Chodorów, ścigając wycofującego się nieprzyjaciela na Rohatyn
- 7 IX –Pomiędzy Chodorowem i Rohatynem trwają ciężkie walki. Oddziały nasze, które przejściowo zmuszone były wycofać się na linję rzeczki Świrz, przeszły do kontrakcji
- 8 IX –Na wschód odPrzemyślan nieprzyjaciel ponownie atakował nasze pozycje. Ataki odparto. Kontrakcja zarządzona w rejonie Chodorowa, doprowadziła do zajęciaKnihinicz i przekroczenia rzeki Świrz. Oddziały nasze posuwają się w kierunku Gniłej Lipy.
