| Wojna polsko-bolszewicka | |||
 | |||
| Czas | 22 sierpnia 1920 | ||
|---|---|---|---|
| Miejsce | podŁomżą | ||
| Terytorium | |||
| Przyczyna | operacja warszawska (pościg) | ||
| Wynik | zwycięstwo Polaków | ||
| Strony konfliktu | |||
| |||
| Dowódcy | |||
| |||
| Siły | |||
| |||
| brak współrzędnych | |||
.png)
Bitwa pod Łomżą –walki oddziałów polskiej15 Dywizji Piechoty gen.Władysława Junga z oddziałami sowieckiej15 ArmiiAugusta Korka w czasiepościgu prowadzonego w ramachoperacji warszawskiej.
4 lipca 1920 ruszyła II ofensywa sowieckiegoFrontu Zachodniego pod hasłem:Na zachodzie ważą się losy wszechświatowej rewolucji – po trupie Polski wiedzie droga do wszechświatowego pożaru... Na Wilno – Mińsk – Warszawę – marsz![3][4]. W pierwszej dekadzie lipca przełamany został front polskinad Autą, a wojskaFrontu Północno-Wschodniego gen.Stanisława Szeptyckiego cofały się pod naporem ofensywy czerwonoarmistówMichaiła Tuchaczewskiego[5][6].Kolejne próby zatrzymania wojsk sowieckich prących na zachód nie przynosiły spodziewanych rezultatów. Obchodzący ugrupowanie obronne od północyIII Korpus Kawalerii Gaja wymuszał dalszy odwrót wojsk polskich[7]. Temponatarcia wojsk sowieckich, jak na owe czasy, wydawało się oszałamiające i wynosiło ok. 20–30 km na dobę[8].Wojsko Polskie traciło kolejno „linię dawnych okopów niemieckich”,linię Niemna i Szczary[9], czy wreszcielinię Bugu[10][11][12]. Wojska polskiecofały się nadal, a kolejną naturalną przeszkodą terenową dogodną do powstrzymania sowieckiej ofensywy byłaWisła[13]. W godzinach wieczornych 6 sierpniaNaczelne Dowództwo Wojska Polskiego wydało rozkaz do przegrupowania i reorganizacji wojsk[14].
16 sierpnia ruszyłakontrofensywa znad Wieprza[15]. Zmieniło to radykalnie losy wojny. Od tego momentu Wojsko Polskie było w permanentnej ofensywie[16].15 Wielkopolska Dywizja Piechoty przeszła do ofensywyz położenia obronnego naPrzedmościu Warszawskim.
Po przegranych bojach z polską5 Armią gen.Władysława Sikorskiego, sowiecka15 ArmiaAugusta Korka wycofywała się naOstrołękę iŁomżę.W tym samym czasie od południamaszerowała polska4 Armia z zadaniem odcięcia nieprzyjacielowi dróg odwrotu na wschód. Tocząc zwycięskie walki, jej15 Wielkopolska Dywizja Piechoty kierowała się na północ, kugranicy Prus Wschodnich[17].
Osobny artykuł:bitwa pod Prosienicą.Jako pierwsza pod Łomżę podeszła sowiecka 15 Armia i 21 sierpnia zajęła miasto. Tu August Kork zamierzał przeprowadzić koncentrację swoich rozbitych wojsk. Rejon koncentracjiubezpieczała pod Śniadowem11 Dywizja Strzelców. Główne siły 15 Dywizji Piechoty gen. Junga jeszcze tego samego dnia uderzyły naŚniadowo. Pięciogodzinna walka zakończyła się sukcesem Polaków iczerwonoarmiści zaczęli wycofywać się w kierunkuŁomży. Wywołało topanikę kolejnych sowieckich oddziałów, a wielu żołnierzy na własną rękę opuszczało rejony koncentracji i kierowało się kugranicy pruskiej[17].
22 sierpnia Łomżę zaatakował idący wawangardzie II batalion59 pułku piechoty i po krótkiej walce ze zdemoralizowanym przeciwnikiem opanował miasto[18]. Sowieci wycofali się na wschodni brzegNarwi. Utrzymali jednak silnie obsadzonyprzyczółek na zachodnim brzegu i uporczywie bronili dwóch mostów na rzece.Celem likwidacji przyczółka, kpt.Marceli Cerklewicz skierował do ataku na żelazny most I batalion, a na drewniany most II batalion[17].
Dla zdobycia mostu żelaznego dowódca I batalionu wyznaczył 1 i 2 kompanię. Miały one energicznie uderzyć, przejść most i zająć pozycje na przeciwległym brzegu. Natarcie wspierać miały trzy karabiny maszynowe ciężkie i pięć lekkich z 3 kompanii. 4 kompania miała ubezpieczyć odOstrołęki iŚniadowa, a 3. pozostawała wodwodzie.7 i 8 kompania II batalionu miałysforsować rzekę obok palącego się mostu drewnianego, a 5 i 6 kompania stanowiły odwód batalionu. III/59 pp pozostawał na pozycjach przy szosie Łomża –Podgórze[18].
Po krótkimprzygotowaniu ogniowym kompanie ruszyły do natarcia wyrzucając załogę przedmościa za most. Moment cofania się Sowietów wykorzystały 1 i 2 kompania, przechodząc na drugi brzeg, gdzie brawurowym szturmem wzięły fort nr I, aobchodząc fort nr III, zmusiły jego załogę do poddania się.W tym czasie zaciętą walkę toczył II batalion. Z powodu pożaru mostu i silnego natężenia ognia broni maszynowej, przeprawa przez rzekę była niemożliwa. Jeden pluton 7 kompanii, mimo chwilowego sukcesu, pod wpływem sowieckiegokontrataku musiał się wycofać.Dopiero po zdobyciu mostu żelaznego II batalion przeprawił sięczółnami i zajął fort nr II. Przed wieczorem okrążona sowiecka załoga przyczółka skapitulowała[19]. Ludność cywilna miasta z bronią w ręku jeszcze przez wiele godzin wyłapywała sowieckich rozbitków[17].
W okresie walk pod Łomżą oddziały polskie wzięły do niewoli około 2000 jeńców, zdobyto 9 dział, 23 ckm-y,samochód pancerny i 7 wagonówamunicji. Okupiono to stratami 60 poległych i rannych[20].
Przegrana pod Łomżą zmusiła sowiecką15 ArmięAugusta Korka do odwrotu naGrajewo, a sukces polskiej15 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty gen. Junga pozwolił jej wyjść nad granicę pruską i tym samym przeciąć drogę odwrotu sowieckiej4 ArmiiAleksandra Szuwajewa[20].
Komunikat prasowy polskiego Sztabu Generalnego z 23 sierpnia 1920 donosił[21]:
Oddziały 15-ej dywizji prawie w 5-ciogodzinnej walce pod Śniadowem rozbiły 11-tą dywizję sowiecką; bolszewicy walczyli rozpaczliwie, przechodząc parokrotnie do ataków na bagnety; wzięto około 400 jeńców, 7 armat, dużo materiału technicznego, tabory i 7 wielbłądów. Pułk 59-ty piechoty zajął po zaciętych w alkach w dniu 22 b. m. Łomżę, biorąc parę tysięcy jeńców z 4-ej, 5-ej, 6-ej, 11-ej i 56-ej dywizyj sowieckich i ogromną zdobycz, dotychczas niezliczoną. Dowódcy w dalszym ciągu meldują jednogłośnie o dzielnej postawie ludności cywilnej, która chwyta za broń i walczy obok żołnierza. W walkach pod Łomżą ponownie okrył się chwałą jeden z kapelanów,xiądz Zabłocki, który dając przykład męstwa, szedł w pierwszym szeregu do ataku.
Dzień 22 sierpnia, jako dzień zwycięstwa pod Łomżą, był datą corocznego święta59 pułku piechoty wielkopolskiej[19].
