Berberowie (Berberzy[1], Amazygowie[2]) – rdzenna ludnośćBerberii w północnejAfryce.
Stanowią w większości odrębny typ somatyczny w ramachrasy białej, nazywany w nauce berberyjskim[potrzebny przypis]. Wielu ma do dziś niebieskie oczy, rude bądź jasne włosy. Wyróżnić można kilka grup Berberów, m.in.:
Berberowie są uważani za rdzenną ludność PółnocnejAfryki. Obecnie plemiona i związki berberyjskie występują na obszarach odOazy Siwa wEgipcie aż po wybrzeżaOceanu Atlantyckiego i od brzegówMorza Śródziemnego po południowe graniceSahary. Szacuje się, żejęzykami berberyjskimi mówi dzisiaj jeszcze od 6 do 7 mln ludzi; najwięcej wMaroku iAlgierii. Najdalej stwierdzony zasięg Berberów dotyczyWysp Kanaryjskich, gdzie byli znani pod nazwąGuanczów.
NazwaBerber pochodzi odłacińskiegobarbarus –barbarzyńca. Do języków europejskich weszło za pośrednictwem arabskiegobarbar (بربر), choćArabowie nie zdawali sobie sprawy z jego pogardliwego znaczenia –Ibn Chaldun uważał słowobarbar za imię praojca tego ludu. Sami siebie Berberowie nazywająAmazigh (l.mn.Imazighen) – „ludzie wolni”, co bywa spolszczane do formy „Amazygowie”[2].
Prawdopodobnie Berberowie na wspomnianych wyżej terytoriach byli obecni odstarożytności. Spotykali ich jużstarożytni Grecy iKartagińczycy, kolonizując południowe wybrzeża Morza Śródziemnego. Powszechnie uznaje się, że przodkami Berberów są twórcycywilizacji kapskiej. Starożytni pisarze i geografowie nazywali Berberów różnie, w zależności od miejsc zamieszkiwania. MieszkańcówCyrenajki nazywali Nasamonami i Psyllami, z Fezzanu – Garamantami, z Tunezji – Makalami, Getulami z Sahary,Maurami z obecnych terenów Algierii i Maroka, Numidami ze wsch. części płn. Afryki. Wstarożytnym Egipcie określano ich mianem Libijczyków, którzy najeżdżali ten kraj od zachodu. Ich wizerunki utrwalone na starożytnych obrazach istelach egipskich prezentują ich jako jasnowłosych bądź rudowłosych ludzi. Wielu służyło w armii faraonów jako najemnicy. Zajmowali się wówczaspasterstwem, łowiectwem oraz rolnictwem. Terytoria, które zamieszkiwali określały charakter mieszkańców. Byli twardzi, nieustępliwi, wojowniczy. Berberowie przez stulecia ulegali wpływom punickim (starożytna Kartagina), a później wpływom rzymskim. W okresiewojen punickich powstały pierwsze państwa berberyjskie Massylów i Masalesylów (pierwsze znane państwo berberyjskie –Numidia istniało już w III wieku p.n.e.), które wsparły Rzymian w walce z Kartagińczykami. Później zostały one włączone przez Rzymian do północno-afrykańskich prowincji Cesarstwa rzymskiego. Zostało ono zwasalizowane przez antycznyRzym a jego mieszkańcy poddani zostali romanizacji, wzmacniając Imperium.
W V–VI wieku n.e. tereny zamieszkiwane przez Berberów stały się obiektemwędrówki ludów. Na terytorium dzisiejszej Tunezji osiedlili sięWandalowie, których resztki niewyniszczone przezbizantyjskiego wodzaBelizariusza w VI wieku n.e. schroniły się w górachDżabal al-Auras, wzmacniając istniejące tam skupiska ludności o silnym procencie jasnych oczu i włosów, określanych dzisiaj mianemKabylów.
Do VII wieku większość Berberów wyznawałachrześcijaństwo lubpoliteizm. W VII wieku, po ekspansji arabskiej, zaczęło się to stopniowo zmieniać, gdyż większość ludności przyjęłaislam, mimo prób oporu (utworzenie państwaBerghuata i założenie własnej religii przezSaliha ibn Tarifa). Pozostały jednakże wyraźne różnice w obyczajowości. Między innymi charakterystyczny stosunek do kobiet wyrażający sięmonogamią oraz prawem współdecydowania o ważniejszych sprawach rodziny wspólnie z mężem.
Część Berberów, mieszkańców Wysp Kanaryjskich, pozostała poganami do XIV wieku, do czasu kiedy przybyli tamHiszpanie iPortugalczycy. Hiszpanie dokonali aneksji wysp, połączonej z podbojem miejscowej ludności, która w większej części zginęła w walce, a częściowo się zasymilowała. Pozostały po niej tylko stare miejsca grzebalne, gdzie odkrywa się rudowłose mumie o szkieletach przypominających typy śródziemnomorskieCorded lubkromaniońskie, charakteryzujące się jasną pigmentacją. Plemiona berberyjskie miały w przypadku terenów dzisiejszej Algierii i Maroka sporą autonomię i poczucie własnej odrębności, której nie mogli wykorzenić Arabowie.
W latach 1921–26 na terenie obecnegoMaroka istniała berberyjskaRepublika Rifu. Po procesie dekolonizacji wielu Berberów migrowało do Francji. W nowych krajach po dekolonizacji z trudem odnajdywali się w nowej rzeczywistości stając się obywatelami drugiej kategorii po Arabach. Na emigracji wnieśli szczególnie ważny wkład w kulturę francuską. Przykładem jest tu cała plejada aktorów, piosenkarzy, na przykładIsabelle Adjani, piłkarzZinédine Zidane.
Współcześnie w krajach istniejących na ojczystych ziemiach Berberów, szczególnie w Algierii (17% Berberów) czy Maroku (25%), arabskie władze prowadzą politykę ich wynaradawiania i asymilacji.
