Bank –osoba prawna wykonująca na podstawie odpowiednich zezwoleń działalność gospodarczą, polegającą na przyjmowaniudepozytów, udzielaniukredytów oraz wykonywaniu innych czynności określonych przepisami prawa (w Polsce ustawyPrawo bankowe) i wymienionych w statucie banku.
Bank jest instytucją pośredniczącą, umożliwiającą wykorzystanie środków pieniężnych klientów, którzy mają nadwyżki kapitałowe przez klientów, którzy mają niedostatek środków kapitałowych. Ze względu na rodzaj świadczonych usług oraz dysponowanie środkami powierzonymi przez klientów (najczęściej w postaci depozytów), banki zaliczane są do tak zwanych instytucji zaufania publicznego[1].
Banki razem z bankiem centralnym tworzą dwuszczeblowysystem bankowy.Bank centralny pełni trzy istotne funkcje w systemie bankowym – realizuje funkcje banku państwa,banku emisyjnego oraz banku banków. Nie świadczy natomiast usług finansowych dla osób prywatnych[2].
Jedną z cech odróżniających sektor bankowy od innych elementów systemu finansowego jestsystem gwarancji depozytów. Celem działalności gwarancyjnej jest zapewnienie deponentom wypłaty, do wysokości określonej przepisami prawa, środków gwarantowanych w razie ich niedostępności (np. w sytuacji upadłości banku). W Polsce instytucją gwarantującą depozyty zgromadzone w polskich bankach jestBankowy Fundusz Gwarancyjny.
W większości krajów funkcjonuje tzw.system rezerw cząstkowych, w którym banki posiadają zwykle w swych zasobach tylko niewielką rezerwę funduszy zdeponowanych przez klientów, a pozostałą część wykorzystują do udzielania kredytów (mówi się często o tym, że dzięki rezerwom cząstkowym banki komercyjne kreująpieniądz). Na ogół minimalna wielkość rezerw jest regulowana prawnie.
Bankowość w nowoczesnym sensie zaczęła rozwijać się od XIV wieku, na początkurenesansu, głównie w bogatych miastach północnych Włoch (Wenecja, Genua, Florencja, Siena). Pod wieloma względami była to kontynuacja idei i koncepcji kredytów i pożyczek mających swe korzenie w starożytnym świecie (zwłaszcza wBabilonii). Najstarszym obecnie istniejącym bankiem jest powstały w 1472 rokuMonte dei Paschi di Siena.
Nazwa „bank” pochodzi od francuskiego słowabanque oraz od włoskiego słowabanco[3], oznaczającychławę (stół) lubkontuar, przy której pracowali włoscy handlarze (zwłaszcza złotnicy) zajmujący się przekazywaniemmonet kruszcowych od jednych klientów do drugich.
Na gruncie obowiązujących przepisów używanie nazwy „bank” (oraz „kasa”) jest zastrzeżone. W art. 2Prawa bankowego dopuszczono używanie tych określeń w nazwie tylko przez podmioty, spełniające kryteria zdefiniowane w ustawie. Z kolei w art. 3 określono dwa przypadki, w których podmiot niemający statusu banku w rozumieniu Prawa bankowego, może legalnie posługiwać się oznaczeniem „bank” lub „kasa”. Po pierwsze mogą tak robić podmioty, z których działalności jednoznacznie wynika, że nie wykonują czynności bankowych. Drugi wyjątek odnosi się do działalności lub reklamy podmiotów, które na podstawie odrębnej ustawy gromadzą oszczędności lub udzielają pożyczek pieniężnych osobom fizycznym zrzeszonym w tym podmiocie. Ten ostatni odnosi się w szczególności do działalnościspółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych[4].
wykonywanie innych czynności przewidzianych wyłącznie dla banku w odrębnych ustawach
Zastrzeżenie czynności bankowych sensu stricto tylko dla podmiotów o statusie prawnym banków oznacza, że inne podmioty nie mogą wykonywać tych czynności tylko, jeżeli mają one przybrać formę działalności gospodarczej. Przepisy ustawowe mogą jednak upoważnić inne jednostki organizacyjne do wykonywania czynności bankowych sensu stricto (np. spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe upoważnione są do przyjmowania wkładów pieniężnych i udzielania kredytów).
czynności dozwolone także niektórym podmiotom niebankowym (tzw. czynności bankowe sensu largo)[5]:
udzielanie pożyczek pieniężnych;
operacjeczekowe i wekslowe oraz operacje, których przedmiotem sąwarranty;
świadczenie usług płatniczych oraz wydawanie pieniądza elektronicznego;
terminowe operacje finansowe;
nabywanie i zbywanie wierzytelności pieniężnych;
przechowywanie przedmiotów i papierów wartościowych oraz udostępnianie skrytek sejfowych;
prowadzenie skupu i sprzedaży wartości dewizowych;
wykonywanie czynności zleconych, związanych z emisją papierów wartościowych;
pośrednictwo w dokonywaniu przekazów pieniężnych oraz rozliczeń w obrocie dewizowym.
Oprócz tego ustawa dozwala bankom na wykonywanie innych czynności, niezwiązanych z istotą ich działalności (np. usługi w zakresie doradztwa finansowego, usługi certyfikacyjne związane zpodpisem elektronicznym, nabywanie akcji i udziałów, obrót papierami wartościowymi etc.).
Bankami nie sąspółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (SKOK), choć mogą być z nimi (a zwłaszcza z bankami spółdzielczymi) mylone, ze względu na charakter działalności i zakres świadczonych usług finansowych[6].
Poniższe zestawienie prezentuje listę największych banków na świecie, uszeregowanych według wielkości posiadanychaktywów. Liczby wUSD, według stanu na 23 grudnia 2024 r.[7]:
W zestawieniu wzięto pod uwagę wartość posiadanych aktywów ogółem zgodnie z wynikami finansowymi prezentowanymi przez banki[9] Stan na dzień 15.11.2025 r. (dane za III kwartał 2025 r.)
↑Z. Ofiarski,Prawo bankowe: komentarz, Wolters Kluwer, 2013, s. 49–51.
↑abZ. Ofiarski,Prawo bankowe: komentarz, Wolters Kluwer, 2013, s. 104–105 oraz ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 2439).
↑Od 29 listopada 2013 r. depozyty zgromadzone w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych są chronione przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny.
System finansowy w Polsce. Bogusław Pietrzak, Zbigniew Polański, Barbara Woźniak (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012.ISBN 978-83-01-15236-9. Brak numerów stron w książce
Bankowość. Podręcznik akademicki. Z. Zawadzka, W.L. Jaworski (red.). Warszawa: Poltext, 2008.ISBN 978-83-88840-11-1. Brak numerów stron w książce
M. Iwanicz-Drozdowska, W.L. Jaworski, Z. Zawadzka: Bankowość. Zagadnienia podstawowe. Warszawa: Poltext, 2010.ISBN 978-83-7561-072-7. Brak numerów stron w książce
Makroekonomia. Podręcznik europejski. Michael Burda, Charles Wyplosz. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2013.ISBN 978-83-208-2032-4. Brak numerów stron w książce
