 Zachowany dom wsi | |||
| Państwo | |||
|---|---|---|---|
| Dystrykt | Dystrykt Hajfa | ||
| Wysokość | 75 m n.p.m. | ||
| Populacja (1945) • liczba ludności |
| ||
| Data zniszczenia | 25 kwietnia 1948 | ||
| Powód zniszczenia | atakHagany | ||
| Obecnie | |||
.jpg) | |||
Położenie na mapie Mandatu Palestyny  | |||
 32°46′18″N 35°02′32″E/32,771667 35,042222 | |||
| |||
| Strona internetowa | |||
Balad asz-Szajch (arab. بلد الشيخ) – nieistniejąca jużarabskawieś, która była położona w Dystrykcie Hajfy wMandacie Palestyny. Wyludniona podczaswojny domowej w Mandacie Palestyny w wyniku atakuHagany w dniu 25 kwietnia 1948.
Balad asz-Szajch leżała na północno-wschodnim krańcu masywu górskiegoKarmel, powyżejEmek Zewulun. Według danych z 1945 do wsi należały ziemie o powierzchni 984,9 ha. We wsi mieszkało wówczas 4120 osób[1].
| Własność gruntów | Powierzchnia gruntów [ha] |
|---|---|
| Arabowie | 584,4 |
| Żydzi | 28,5 |
| publiczne | 372 |
| Razem | 984,9 |
| Rodzaj użytkowanych gruntów | Arabowie [ha] | Żydzi [ha] |
|---|---|---|
| uprawy nawadniane | 36,8 | 0 |
| uprawy zbóż | 456,3 | 7,8 |
| uprawy oliwek | 41,8 | 0 |
| nieużytki | 439,2 | 20,7 |
| zabudowane | 24,1 | 0 |
Według lokalnej tradycji, wieś została założona przez szejka Abdullaha asz-Szajch, który pobierał podatki na rzecz osmańskiego sułtanaSelima II. Na miejscowym cmentarzu znajduje się jego grobowiec, a wieś nazwano na jego cześć[2]. W 1887 roku we wsi otworzono szkołę podstawową dla chłopców[1]. W latach 1903–1905 nastąpiło ożywienie gospodarcze całego regionu związane z budową odnogilinii kolejowejHidżaz, która prowadziła do portowego miastaHajfa. Linia kolejowa przechodziła w odległości około 0,5 km na północny wschód od wsi. W wynikuI wojny światowej w 1918 roku Balad asz-Szajch wraz z całąPalestyną przeszła podpanowanie Brytyjczyków, którzy utworzyliMandat Palestyny. Podczaszamieszek w Palestynie w 1929 roku, mieszkańcy Balad asz-Szajch zaatakowali miejscową fabrykę cementu i spalili sąsiednieżydowskie gospodarstwo rolnicze[3][4]. W 1934 roku w pobliżu wsi założono nowy cmentarz dlamuzułmańskich mieszkańców Hajfy[5]. Rok później pochowano na nimIzz ad-Din al-Kassama, przywódcę arabskiej organizacji paramilitarnejCzarna Ręka[2]. Podczasarabskiego powstania w Palestynie (1936–1939) w rejonie wsi Balad asz-Szajch doszło do licznych ataków na żydowskie pojazdy[6]. W październiku 1936 roku w pobliżu wsi doszło do bitwy arabskich powstańców z brytyjskimi żołnierzami, których wspierały samoloty[7]. W dniu 22 lutego 1937 roku we wsi dwóch brytyjskich policjantów prowadziło dochodzenie w sprawie zabójstwa trzech Żydów z kibucuJagur. Jeden z tych policjantów został wówczas zabity[8]. Po kolejnych licznych atakach na żydowskie pojazdy, w dniu 18 kwietnia 1939 roku do wsi wkroczyły duże siły policji i wojska. Aresztowano 10 osób podejrzanych o udział w zabójstwach[9].
W poszukiwaniu skutecznego rozwiązania narastającegokonfliktu izraelsko-arabskiego w dniu 29 listopada 1947 roku została przyjętaRezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 181. Zakładała ona między innymi, że obszar ten miał znaleźć się w granicach nowo utworzonego państwa żydowskiego[10]. Arabowie odrzucili tę rezolucję i dzień później doprowadzili do wybuchuwojny domowej w Mandacie Palestyny. W trakcie jej trwania siłyArabskiej Armii Wyzwoleńczej paraliżowały żydowską komunikację w rejonie całejGalilei. W dniu 2 grudnia 1947 roku we wsi Balad asz-Szajch ostrzelano żydowski autobus jadący z robotnikami do cementowni Neszer[11]. 8 grudnia w pobliżu wsi zamordowanych zostało 2 Żydów[12]. Dwa dni później do wsi razem z konwojem żydowskich autobusów wjechał patrol umundurowanych żydowskich policjantówPolicji Żydowskich Osiedli. Otworzyli oni ogień do Arabów blokujących przejazd. W obawie przed możliwą masakrą, wieś opuściło wtedy kilka rodzin[13]. Po tym incydencie żydowskie konwoje zaczęły unikać wsi Balad asz-Szajch, wybierając okrężną drogę z Hajfy przezKefar Chasidim Alef i Jagur do Doliny Jezreel.
W dniu 30 grudnia 1947 roku członkowie żydowskiej organizacjiIrgun rzucili granaty w tłum arabskich robotników przed bramą wejściową doRafinerii w Hajfie. Rozwścieczeni Arabowie wtargnęli wówczas do rafinerii, gdzie doszło dopogromu żydowskich robotników. Wmasakrze w rafinerii w Hajfie zginęło 6 Arabów i 39 Żydów, natomiast rannych było 42 Arabów i 49 Żydów. Była to największa i najbardziej brutalna masakra ludności cywilnej do jakiej doszło w Mandacie Palestyny od czasu wybuchu wojny domowej[14].
Osobny artykuł:masakra w Balad asz-Szajch.W ramach działań odwetowych, 31 grudnia kompanie szturmowePalmach wkroczyła do wiosek Balad asz-Szajch iHausza. Żydowscy żołnierze byli przebrani za Arabów, dzięki czemu zmylili czujność arabskich obrońców i do walki doszło bezpośrednio w obrębie wsi oraz w domach. W masakrze w Balad asz-Szajch zginęło 14 mieszkańców, w tym 10 kobiet i dzieci (niektóre źródła mówią o 60 zabitych[1]). W tej akcji zginęło również 3 żydowskich żołnierzy[15]. Po tym ataku, w dniu 7 stycznia 1948 roku część mieszkańców uciekła ze swoich domów, a ich miejsce zajęli członkowie arabskichmilicji z Hajfy. Czuli się oni stosunkowo bezpiecznie, gdyż w ich sąsiedztwie przebywali transjordańscy żołnierzeLegionu Arabskiego, którego dowódcami byli brytyjscy oficerowie. Jednak w kwietniu 1948 roku legioniści wycofali się, a wraz z nimi mieszkańcy południowo-wschodniej części wsi (położonej w sąsiedztwie opuszczonego obozu Legionu Arabskiego) uciekli do sąsiedniej Hajfy[16]. Gdy w dniach 21-22 kwietnia toczona byłabitwa o Hajfę, zdecydowana większość mieszkańców uciekła ze wsi[17]. 24 kwietnia 1948 roku żołnierzeBrygady Karmeli otoczyli wieś, żądając zdania całej posiadanej przez Arabów broni. Obrońcy wsi przekazali 22 karabiny i poprosili ozawieszenie broni. Gdy w odpowiedzi usłyszeli ponowione żądanie zdania całej posiadanej broni, Arabowie zwrócili się o pomoc do Brytyjczyków. Rankiem następnego dnia Żydzi wystrzelili na wieś kilka pociskówmoździerzowych, wywołując panikę we wsi. Godzinę później na miejsce przybyli brytyjscy żołnierze, i pozostali Arabowie opuścili Balad asz-Szajch pod ich ochroną[18][19].
Obszar Balad asz-Szajch został wchłonięty przez rozrastające się miastoNeszer. Palestyński historykWalid Chalidi tak opisał pozostałości Balad asz-Szajch[1]:
Wiele arabskich domów i sklepów nadal stoi, i są zajęte przez mieszkańców miasta. Widoczny cmentarz jest zaniedbany.
