.jpg) | |||
| Dane misji | |||
| IndeksCOSPAR | 2025-136A | ||
|---|---|---|---|
| Zaangażowani | |||
| Typ misji | Prywatna misja kosmiczna na ISS | ||
| Oznaczenie kodowe | 64593 | ||
| Pojazd | |||
| Statek kosmiczny | |||
| Rakieta nośna | |||
| Załoga | |||
 Załoga misji Axiom Mission 4 | |||
| Dowódca | |||
| Załoga | |||
| Start | |||
| Miejsce startu | |||
| Początek misji | 25 czerwca 2025, 06:31UTC | ||
| Orbita okołoziemska | |||
| Inklinacja orbity | 51.66° | ||
| Lądowanie | |||
| Miejsce lądowania | Ocean Spokojny, okoliceSan Diego | ||
| Lądowanie | 15 lipca 2025, 09:31UTC | ||
| Czas trwania misji | 20 dni, 2 godziny i 59 minut | ||
| |||
Axiom Mission 4 (lubAx-4) – prywatny lot kosmiczny naMiędzynarodową Stację Kosmiczną obsługiwany przezAxiom Space we współpracy zeSpaceX iNASA[1]. Do umieszczenia statku Crew DragonGrace naniskiej orbicie okołoziemskiej wykorzystana została rakietaFalcon 9 Block 5 należąca do SpaceX. Jest to pierwszy lotstatku kosmicznego Crew DragonGrace, który jest piątym i najnowszym statkiemCrew Dragon[2][3].
Lot miał pierwotnie wystartować zkompleksu startowego 39A wCentrum Kosmicznym Kennedy'ego 11 czerwca 2025 roku, ale pierwsza próba startu została przerwana z powodu wyciekuciekłego tlenu[4], a kolejna z powodu wycieku powietrza wmodule serwisowym Zwiezda na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej[4]. Ostatecznie start nastąpił 25 czerwca o godz. 8:31 czasu polskiego[5], rozpoczynając osiemnastodniowy pobyt na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Po zakończeniu prac naorbicie okołoziemskiej, statek odłączył się od stacji, a następnie wodował 15 lipca 2025 roku o godzinie 09:31UTC na wodachOceanu Spokojnego u wybrzeżySan Diego[6].
Czteroosobowa załoga składa się z dowódcyPeggy Whitson, pracownicy Axiom Space; pilotaShubhanshu Shukli zIndyjskiej Organizacji Badań Kosmicznych[7]; oraz specjalistów misji:Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego, astronauty projektowegoEuropejskiej Agencji Kosmicznej pochodzącego z Polski[8][9], iTibora Kapu reprezentującego Węgierskie Biuro Kosmiczne[10]. Shubhanshu Shukla będzie drugim indyjskim astronautą, który poleci w kosmos. Będzie pierwszymHindusem, który odwiedzi Międzynarodową Stację Kosmiczną. Pilotując misję Axiom Mission 4, stanie się pierwszym Hindusem, który będzie pełnić funkcję pilota podczaszałogowej misji kosmicznej[11].
| Pozycja | Astronauta |
|---|---|
| Dowódca |  Peggy Whitson,Axiom SpacePiąty lot kosmiczny |
| Pilot |  Shubhanshu Shukla,ISROPierwszy lot kosmiczny |
| Specjalista misji |  Sławosz Uznański-Wiśniewski,POLSA/ESAPierwszy lot kosmiczny |
| Specjalista misji |  Tibor Kapu,HUNORPierwszy lot kosmiczny |
| Pozycja | Astronauta |
|---|---|
| Dowódca | Michael Lopez-Alegria,Axiom Space |
| Pilot | Prasanth Balakrishnan Nair(inne języki),ISRO |
| Specjalista misji | Gyula Cserényi,HUNOR |
W 2021 rokuWęgry przyjęły krajową strategię kosmiczną, która obejmowała inicjatywęHUNgarian to ORbit (HUNOR) z budżetem 99 milionów USD. Pod koniec 2021 roku rozpoczęto wieloetapowy proces selekcji, w którym wzięło udział 244 kandydatów[12]. Stopniowa redukcja do 100, a potem 50 osób zaowocowała wyłonieniem pierwszej czwórkiastronautów, która została zaprezentowana w marcu 2023 roku[13]. Cała czwórka przeszła niezbędne szkolenie wStanach Zjednoczonych[13]. Dwóch najbardziej utalentowanych kandydatów i przyszłych członków załogi głównej oraz rezerwowej zostało zaprezentowanych 26 maja 2024 roku, w 44. rocznicę lotu pierwszego węgierskiego astronautyBertalana Farkasa. Wybrano mechanikaTibora Kapu i elektrotechnikaGyule Cserényie[14][15]. Równolegle z wyborem opracowywano umowę pomiędzy Węgrami aAxiom Space. W lipcu 2022 roku Axiom Space podpisał protokół z węgierskim Ministerstwem Spraw Zagranicznych i Handlu[16]. We wrześniu 2023 roku podpisano dodatkowo umowę dotyczącą lotów kosmicznych, która zapewniła węgierskiemu astronaucie miejsce w locie firmy Axiom Space[17].
Polski rząd podszedł do negocjacji za pośrednictwemEuropejskiej Agencji Kosmicznej. Po kilku miesiącach negocjacji, 4 sierpnia 2023 roku przedstawicielomMinisterstwa Rozwoju i Technologii oraz Europejskiej Agencji Kosmicznej udało się podpisać umowę, na mocy której drugi Polak w historii zostanie wyniesiony wprzestrzeń kosmiczną przez firmę Axiom Space[18]. 9 sierpnia 2023 roku,Polska Agencja Kosmiczna rozpoczęła koncepcje eksperymentów, które przeprowadzi polski astronauta na pokładzieMiędzynarodowej Stacji Kosmicznej[19]. 1 września 2023 roku polski astronautaSławosz Uznański dołączył do Korpusu Astronautów ESA i rozpoczął swoje szkolenie w European Astronaut Centre[20]. Cena za miejsce Polaka w statku kosmicznymCrew Dragon nie została ujawniona, ale Europejska Agencja Kosmiczna ogłosiła 9 czerwca 2023 roku, że Polska zwiększyła swój wkład w programy agencji o dodatkowe 295 milionów euro[21].
Po udanym lądowaniu indyjskiej sondyChandrayaan-3 na powierzchniKsiężyca w sierpniu 2023 roku[22][23],Indyjska Organizacja Badań Kosmicznych ogłosiła zbudowanie własnejstacji kosmicznej do 2035 roku i wysłanie własnej załogi na powierzchnię Księżyca pięć lat później[24].Administrator NASABill Nelson ogłosił pod koniec listopada 2023 roku podczas swojej wizyty w Indiach, że NASA zapewni szkolenie dla dwóch indyjskich astronautów, z których jeden poleci na pokład Międzynarodowej Stacji Kosmicznej[25]. Pod koniec lutego 2024 roku Indyjska Organizacja Badań Kosmicznych zaprezentowała czterech astronautów dla projektowanego statku kosmicznegoGaganjan[26]. W związku z wizytą ambasadora USA w Indiach,Erica Garcettiego, w siedzibie Indyjskiej Organizacji Badań Kosmicznych pod koniec maja 2024 roku[27], obie strony potwierdziły, że trwają dyskusje na temat szczegółów lotu hinduskiego astronauty na pokład Międzynarodowej Stacji Kosmicznej w 2024 roku[28]. W lipcu Indyjska Organizacja Badań Kosmicznych ogłosiła, że wybrała dwóch astronautów, którzy zostaną przydzieleni do lotu na Międzynarodową Stację Kosmiczną[29]. 2 sierpnia 2024 roku, kiedy Indyjska Organizacja Badań Kosmicznych podpisała umowę z Axiom Space i ogłosiła, żeShubanshu Shukla będzie pełnił rolę pilota w ramach misji Axiom Mission 4, aPrasanth Nair będzie jego zastępcą[30].
Oficjalne ogłoszenie załogi misji, w tym nazwiska dowódcy misjiPeggy Whitson, zostało przedstawione przez firmę Axiom Space 5 sierpnia 2024 roku, na początku szkolenia na obiektachSpaceX iNASA w Stanach Zjednoczonych[17].
10 czerwca 2025 start misji Axiom Mission 4 został przełożony po tym, jak SpaceX wykryło wyciekciekłego tlenu w rakiecieFalcon 9 podczas inspekcji po przeprowadzeniu testu static-fire[31]. 12 czerwca 2025 lot został ponownie opóźniony, by umożliwić załodzeMiędzynarodowej Stacji Kosmicznej zbadanie nowego potencjalnego wycieku, który został wykryty po zakończeniu prac uszczelniających prowadzonych przez rosyjskich kosmonautów w tylnym segmencie modułuZwiezda, gdzie już wcześniej występowały liczne wycieki[32]. 19 czerwca 2025 NASA podjęła decyzję o rezygnacji z próby startu pierwotnie zaplanowanej na 22 czerwca 2025[33].
Załoga misji Axiom Mission 4 przeszła jeden z najdłuższych okresówkwarantanny w historii współczesnychzałogowych lotów kosmicznych. Astronauci misjiprogramu Apollo byli izolowani przez trzy tygodnie, a współcześnie standardem jest zazwyczaj okres dwóch tygodni[34].
.jpg)
Misja wystartowała pomyślnie przy trzeciej próbie startu, 25 czerwca 2025 o godzinie 8:31CEST.Dokowanie statku Dragon do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej nastąpiło 26 czerwca 2025[35]. Miękkie przechwycenie miało miejsce o godzinie 12:31 CEST. Kilka minut później rozpoczął się proces tzw. twardego przechwycenia, obejmującego zaciśnięcie mocowańInternational Docking Adapter, mocujących statek do modułuHarmony[36][37]. O godzinie 14:14 otwarto właz po stronie statku Dragon, umożliwiając przejście załogi na pokład Międzynarodowej Stacji Kosmicznej[38]. Oficjalne powitanie załogi Axiom na stacji odbyło się o 14:25[37].
Oficjalne pożegnanie astronautów misji Ax-4 z załogą Międzynarodowej Stacji Kosmicznej odbyło się 13 lipca 2025[39]. Następnego dnia o godzinie 11:15UTC statekCrew DragonGrace odłączył się od modułuHarmony[40][41], rozpoczynając powrót na Ziemię trwający 22 godzin[42]. 15 lipca 2025 roku o godzinie 09:31UTC przeprowadzono udanewodowanie kapsuły Crew Dragon na wodachOceanu Spokojnego, u wybrzeżySan Diego[6].
Indie uczestniczyły w misji Axiom Mission 4 w ramach indyjskiego programu Gaganyaan, rozwijanego przezIndyjską Organizację Badań Kosmicznych. Mimo że program Gaganyaan pozostaje niezależną, krajową inicjatywą dotyczącą załogowych lotów kosmicznych, misja Axiom Mission 4 stanowiła pierwszą okazję do wysłania indyjskiego astronautyShubhanshu Shukli na pokład Międzynarodowej Stacji Kosmicznej w ramach misji komercyjnej. Podczas pobytu na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, astronauta realizował zestaw eksperymentów naukowych opracowanych przez indyjskie instytucje naukowe. Eksperymenty dotyczyły m.in.biologii molekularnej,fizjologii,botaniki oraz interakcji człowieka z technologią w środowiskunieważkości[11][43][44].
Misja Axiom Mission 4 obejmuje również udział pierwszego od czasu upadkuZwiązku Socjalistycznych Republik Sowieckich astronauty pochodzącego zWęgier[47]. Choć Węgry są członkiemEuropejskiej Agencji Kosmicznej, to projektHUNOR (HUNgarian to ORbit) został opracowany przez Węgierskie Biuro Kosmiczne, które jest niezależne od Europejskiej Agencji Kosmicznej[47].
Program HUNOR ogłoszono po raz pierwszy w 2021 roku, a w lipcu 2022 roku węgierskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych podpisało wstępne porozumienie z firmą Axiom Space dotyczące udziału w locie[47]. Umowę sfinalizowano we wrześniu 2023 roku[47].
Spośród 247 kandydatów do udziału w misji wybranoTibora Kapu, który został astronautą podstawowym[12]. Astronautą rezerwowym zostałGyula Cserényi[14][15]. Kapu jest inżynierem mechanikiem i skoczkiem spadochronowym, natomiast Cserényi jest inżynierem elektrykiem i amatorskimbiegaczemprzeszkodowym[48]. Obydwaj ukończyli szkolenie w kwietniu 2025 roku[49].
Misja HUNOR posiada własną naszywkę misji, odrębną od oficjalnej naszywki misji Axiom Mission 4. Przedstawia ona postać Csodaszarvasa, będącego mitycznym jeleniem oraz cztery gwiazdy symbolizujące finalistów programu astronautycznego[50][51].
Dla Polski misja Axiom Mission 4 stanowi pierwszą załogową misję kosmiczną z udziałemPolaka od czasu lotuMirosława Hermaszewskiego w 1978 roku[52]. Częścią misji Ax-4 jest misja Ignis, która jest pierwszą polską misją technologiczno-naukową na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Jest ona wspólnym projektemPolskiej Agencji Kosmicznej orazEuropejskiej Agencji Kosmicznej[53][54][55]. Jej uczestnikiem jestSławosz Uznański-Wiśniewski, inżynier i naukowiec wybrany do europejskiego korpusu astronautów w 2022 roku[56]. Jest on drugim astronautą Europejskiej Agencji Kosmicznej, który bierze udział w komercyjnej misji załogowej[56]. W ramach misji Ignis przeprowadzony został zestaw eksperymentów z zakresu technologii kosmicznych oraznauk biomedycznych.
Misja Ignis posiada własną naszywkę, która jest odrębną od emblematu misji Axiom Mission 4[57]. Przedstawia ona orła w barwach narodowych Polski, którego skrzydła nawiązują kształtem doOrlej Perci[57]. W tle widnieje stylizowane przedstawieniegwiazdozbioru Tarczy, upamiętniające astronomaJana Heweliusza, który nadał mu nazwę[57]. Centralnym elementem naszywki jest słowo Ignis, które jestłacińskim określeniem ognia, symbolizujące determinację i siłę[57].
